Κριτική Εικαστικών

Οι συλλογές γράφουν την Ιστορία
, Του Χάρη Καμπουρίδη

Αναμφίβολα το κάθε έργο τέχνης ανήκει κατ΄ αρχήν σ΄ αυτόν που το φιλοτέχνησε. Όμως η σχέση με τα υπόλοιπα, το πώς τα έργα «μιλάνε» μεταξύ τους, πώς ανταγωνίζονται, πώς υπερβαίνουν, πώς προεκτείνουν, πώς ανατρέπουν, πώς επιστρέφουν, πώς διαδέχονται το ένα το άλλο, είναι η συνεισφορά αυτών που θα τα συλλέξουν και θα τα τακτοποιήσουν σε ενότητες με νόημα, κατά καλλιτέχνη, ή κατά χρονικές εποχές, κατά κοινωνίες, κατά τεχνοτροπίες κ.ο.κ. Η δημόσια έκθεση μιας συλλογής έργων αποτελεί ένα κορυφαίο γεγονός στην ιστορία της, μια δημόσια δήλωση ταυτότητας και άποψης για τον λόγο ύπαρξής της, αλλά και μια έμπρακτη άποψη για την ιστορία της τέχνης που αφορά, ένα δοκίμιο ιστορικής ερμηνείας. Στην Εθνική Πινακοθήκη αυτή η επιλογή και παρουσίαση των συλλογών ονομάζεται «επανέκθεση» και γίνεται κάθε τόσο πανηγυρικά. Οι άλλες συλλογές της χώρας;

Μια «άλλη» Εθνική Πινακοθήκη: η ιστορία της Εθνικής Τράπεζας συμβαδίζει σχεδόν με την ιστορία του νεοελληνικού κράτους, και τα έργα τέχνης την ενδιέφεραν εξ αρχής. Η εικαστική συλλογή της έχει χιλιάδες έργα, εμπλουτίστηκε ανελλιπώς επί ενάμιση αιώνα. Οι επιλογές των έργων εκφράζουν την πρόθεση της Διοίκησης να δείχνει δημοσίως τον ηγεμονικό ρόλο της στη νεοελληνική κοινωνία και συχνά συντονιζόταν με αρμόδιους παράγοντες (διευθυντές Πινακοθήκης, υπουργείο Παιδείας κ.ά.) γι΄ αυτό.

Έτσι, τα έργα που περιέχει αυτή η συλλογή είναι συχνά αυτά που οι ίδιοι έφτιαξαν με αίσθηση πως καταθέτουν ό,τι καλύτερο. Ταυτόχρονα, η τράπεζα εκπροσωπεί και τη συμμετοχή στα μνημειακά γεγονότα της κάθε εποχής- ο Κ. Βολανάκης, π.χ., απαθανατίζει τα εγκαίνια της διώρυγας της Κορίνθου ή ο Κ. Λύτρας τον Βασιλιά Όθωνα με το διάταγμα ίδρυσης της Τράπεζας ανά χείρας κι αυτό είχε ιδιαίτερη σημασία στα χρόνια που τον ρόλο της φωτογραφικής ή τηλεοπτικής απομνημόνευσης διεκπεραίωνε η ζωγραφική. Πορτρέτα των διοικητών- Γ.

ΙΝFΟ

● Έλληνες Ζωγράφοι από τη Συλλογή της Εθνικής Τράπεζας – Εθνική Πινακοθήκη, Βασ.
Κωνσταντίνου 50, τηλ. 210-
7235.937. Μέχρι 22 Μαρτίου. ● Σύγχρονη Ελληνική Ζωγραφική από τη Συλλογή Καγκελλάρη – Δημοτική Πινακοθήκη Ψυχικού, Ι. Κοκκώνη 15, Π. Ψυχικό, τηλ. 210-6717.097. Μέχρι 23 Ιανουαρίου.

Μόραλης, Δ. Μυταράς, Π. Σάμιος κ.ά.- συμπληρώνουν ένα επιβλητικό τέμπλο και συνιστούν μια ιστορία της προσωπογραφίας.

Η υπεύθυνη σχεδιασμού και μουσειολογικής φροντίδας της έκθεσης, Όλγα Μεντζαφού- Πολύζου, είναι μεν γνωστή και έμπειρη ερευνήτρια (διευθύντρια συλλογών της Εθνικής Πινακοθήκης σήμερα), αλλά στην περίπτωση αυτή δίνει ένα πρότυπο μάθημα έμπρακτης ιστορίας της τέχνης. Τα έργα δεν είναι απλώς καλά επιλεγμένα, αλλά σε τέτοια διαδοχή και συνομιλία μεταξύ τους που μεταδίδουν στον θεατή την εποχή τους, το θέμα, την Ελλάδα και τις εποχές της εν τέλει, μέσα από το έργο του καλλιτέχνη. Η κ. Μεντζαφού βλέπει τα ίδια τα έργα όχι με την έως τώρα φιλολογία γύρω από την υποτιθέμενη καινοτομία του καθενός, αλλά με τη δυναμική αξία κάθε πίνακα. Έτσι, μαζί με την αυτονόητη προβολή του Κ. Παρθένη ή του Κ. Μαλέα, ο επισκέπτης συναντά έκπληκτος σπουδαία μνημειακά έργα των Γ. Ροϊλού, Γ . Ιθακήσιου, Ε. Θωμόπουλου, που έως τώρα είτε δεν γνωρίζαμε είτε δεν είχαμε δει σε τέτοιες «τολμηρές» συναρτήσεις με τα άλλα.

Δεν είναι βέβαια της ίδια κλίμακας με της Εθνικής Τράπεζας η Συλλογή Καγκελλάρη- που εκτίθεται επίσης αυτόν τον καιρό- ούτε ως προς το χρονικό βεληνεκές ούτε ως προς τη μνημειακότητα των αποκτημάτων. Κυρίως είναι επικεντρωμένη στους εν ζωή καλλιτέχνες, συγκαιρινούς του συλλέκτη- που υπήρξε διπλωμάτης καριέρας – των οποίων οι πίνακες επιλέγονται με ευστοχία έτσι που να εκπροσωπούν τη σημαδιακή στιγμή στην εξέλιξη του προβληματισμού του. Ο Καγκελλάρης δεν είναι αγοραστής απλώς, αλλά δημιουργικός ερμηνευτής του περιεχομένου και έτσι οι πίνακες στους τοίχους της έκθεσης προτείνουν μια ζωντανή και έγκυρη ιστορία της ζωγραφικής μας, όπως εξελίσσεται στις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Μια εξαιρετική πρωτοβουλία, που θα άξιζε να βρει μιμητές.