«Ο τρόμος δεν γνωρίζει σύνορα»

«Ο λόγος προκαλεί φόβο μόνον όταν ξεπερνάει τη διαχωριστική γραμμή της σκιάς», είπε ο Ρομπέρτο Σαβιάνο και χειροκρότησαν όλοι στην κατάμεστη αίθουσα της Ακαδημίας στη Στοκχόλμη. Μερικοί δείχνουν φανερά συγκινημένοι. Ο Σαβιάνο χαμογελά και αμέσως μετά σφίγγει το χέρι και φιλάει τον Σαλμάν Ρούσντι «σύντροφο στον φετφά», όπως τον αποκαλεί αργότερα για να ελαφρύνει λίγο το κλίμα από τις δύο παράλληλες ομιλίες τους. Οι δύο συγγραφείς θα μπορούσαν να μην είχαν συναντηθεί ποτέ, μακριά ένας από τον άλλον και διαφορετικοί- όμως και πολύ κοντάτους ενώνουν οι συνέπειες των λόγων και των γραπτών τους. Και οι δύο δέχονται απειλές για τη ζωή τους. Από τον ισλαμικό φετφά ο Ρούσντι, από αφεντικά της Μαφίας που ταράχτηκαν από όσα αποκάλυψε ο Σαβιάνο- ο συγγραφέας του βιβλίου πάνω στο οποίο βασίστηκε η ταινία Γόμορρα που παίζεται στις αίθουσες. «Είναι σύνθετο το ερώτημα, πώς δηλαδή μια λογοτεχνία προκαλεί κρίση σε ισχυρές εγκληματικές οργανώσεις που βγάζουν εκατομμύρια τον χρόνο και δολοφονούν αθώους. Πιστεύω πως μία από τις απαντήσεις θα ήταν επειδή η λογοτεχνία έχει τη δύναμη να αφυπνίσει τους μηχανισμούς, να δείξει αυτά τα εγκλήματα όχι με τα στερεότυπα, όπως πολλές φορές έχει γίνει στο σινεμά- σκέφτομαι τα λαμπερά στοιχεία που είχε και ο “Νονός” και ο “Σημαδεμένος”. Αλλά αφυπνίζει μιλώντας στην καρδιά, στο στομάχι και στο μυαλό των αναγνωστών. Τότε νιώθουν το πρόβλημα σαν δικό τους, νιώθουν ότι τους αφορά». Μετά τον Πρίμο Λέβι- πρόσθεσε ο Σαβιάνο- και το «Αν αυτό είναι ο άνθρωπος» κανείς δεν μπορούσε πια να πει πως δεν υπήρξε Άουσβιτς. Γι΄ αυτό και αυτοί που έχουν τη δύναμη και τις εξουσίες φοβούνται τη λογοτεχνία αυτού ή όποιου άλλου είδους, επειδή οι αναγνώστες θα νιώσουν το πρόβλημα δικό τους.» Ο μεταξύ τους διάλογος υπήρξε αρκετά ζωηρός. «Είναι σημαντικό ότι συζητάμε για την ελευθερία της έκφρασης και τον τρόμο που την απειλεί. Τρόμο εξαπλωμένο, που δεν γνωρίζει σύνορα», άρχισε ο Σαλμάν Ρούσντι τη δική του ομιλία. «Με τον Σαβιάνο έχουμε συναντηθεί μια φορά στη Νέα Υόρκη και έχουμε συζητήσει αρκετά. Η δική του περίπτωση είναι χειρότερη από τη δική μου, έτσι όπως την είχα ζήσει πριν από περίπου είκοσι χρόνια. Θυμάμαι πως δεν μπορούσα να κάνω βήμα, χωρίς να έχω γύρω μου τουλάχιστον τρία, τέσσερα άτομα… Δυστυχώς, δεν υπάρχουν σύνορα για τον τρόμο που απειλεί την ελεύθερη έκφραση, όμως πρέπει να προσπαθήσουμε με κάθε τρόπο να περιορίσουμε αυτήν την απειλή», είπε ο Ρούσντι.


«Ιστορίες που ενοχλούν»

«Αναρωτιόμαστε αν οι συγγραφείς έχουν το δικαίωμα να αποκαλύπτουν τη ζωή προσώπων με τις ιστορίες τους. Μα, από την πρώτη στιγμή που ερχόμαστε στον κόσμο, αναζητούμε ιστορίες, όχι μόνο τις μεγάλες ιστορίες, αλλά και τα μικρά γεγονότα, μύθους, παραμύθια, αφηγήσεις, ακόμη και ιστορίες ενοχλητικές. Και αν το καλοσκεφτείς, πολλές από τις καλύτερες ιστορίες είναι ενοχλητικές. Οι ιστορίες είναι δημιουργήματά μας, είναι αυτές που θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε ποιοι είμαστε, ποιοι θέλουμε να γίνουμε στην πραγματικότητα, ποιες είναι οι σχέσεις μας με τον κόσμο», είπε ο Σάλμαν Ρούσντι.