Κριτική Εικαστικών

Βιβλία τέχνης και κριτικής
Του Χάρη Καμπουρίδη

Όλο και περισσότερες οι εκδόσεις με εικαστικά θέματα, χρόνο με τον χρόνο. Η φετινή συγκομιδή είναι σοβαρή και καλύπτει πολλές πτυχές, γνωστές και άγνωστες, αλλά και με έμφαση στον δικό μας ιδιαίτερο χώρο, όχι απλώς μεταφράσεις ξένων βιβλίων που παλιότερα μονοπωλούσαν το ενδιαφέρον.

Στον τομέα των συλλογών, η «Πινακοθήκη Αβέρωφ- Μέτσοβο» είναι ένα πολύτιμο απόκτημα και για τον φιλότεχνο και για τον μελετητή. Με επικεφαλής της μουσειολογικής καταγραφής και των άλλων συγγραφέων την Όλγα ΜεντζαφούΠολύζου, έμπειρη (όσο ελάχιστοι) σε θέματα έργων και συλλογών και με σχεδιασμό-σελιδοποίηση του Θύμιου Πρεσβύτη, οι συλλογές αναδεικνύονται σ΄ όλες τις διαστάσεις τους, ως εικαστική εικόνα και ως αξιολόγηση, σαν σε επίσκεψη αυτοπρόσωπη στο μουσείο.

Πρόκειται ως γνωστόν για μια από τις καλύτερες συλλογές τέχνης στη χώρα, με έργα των κορυφαίων του 19ου και του 20ού αιώνα, έργα διαλεγμένα από τον Ευάγγελο Αβέρωφ προσωπικά στις περισσότερες περιπτώσεις. Ο κεντρικός ιστός της συλλογής είναι κυρίως η τοπιογραφία και τα εθνικά θέματα, γνωρίσματα που απηχούν άλλωστε και τις ιδιαίτερες ιδεολογικές κλίσεις του ιδρυτή της. Ο βουλευτής, υπουργός και γεωργός (όπως έλεγε) Ε. Αβέρωφ είχε σπάνιο ταλέντο στην αντίληψη των εικαστικών τεχνών, ήταν από τους ελάχιστους πολιτικούς μας που επισκεπτόταν το σπουδαστήριο της Εθνικής Πινακοθήκης και μελετούσε, ενώ του χρωστάμε και την «ανακάλυψη» και επανεκτίμηση του ζωγράφου Π. Πανταζή, ιδρυτικού ιμπρεσιονιστή ζωγράφου και για τη βελγική ζωγραφική.

Στην άλλη πλευρά της πολιτικής, αλλά στην ίδια πλευρά του σοβαρού αισθητικού προβληματισμού, κινήθηκε ο τεχνοκριτικός Σίμος Πετρής, στέλεχος και βουλευτής της ΕΔΑ, επί δεκαετίες τεχνοκριτικός της «Αυγής», συνιδρυτής και μόνιμος εικαστικός συντάκτης της «Επιθεώρησης Τέχνης», αρθρογράφος στο «Χρονικό», το «Αντί» και συγγραφέας, στο τέλος της ζωής του, μελετών για τον Θεόφιλο και τον Π. Ζωγράφο με άποψη που συνδυάζει τον μαρξισμό με τη σημειολογία. Τα κείμενά του επέλεξε ο Ευγένιος Ματθιόπουλος, από τους κορυφαίους της νέας γενιάς ιστορικούς της τέχνης, ειδικά σε θέματα που απασχόλησαν και τον Πετρή- τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό, τις σχέσεις καλλιτέχνη και κοινωνίας γενικότερα. Από θεματογραφική άποψη το βιβλίο προσφέρει τη σκέψη του τεχνοκριτικού για κορυφαίους ζωγράφους που έδρασαν στις μεταπολεμικές δεκαετίες και από ιδεολογική ιδιαίτερα θυμίζει τις διαμάχες στον αριστερό χώρο μεταξύ παραδοσιακών και νεωτεριστών μαρξιστών θεωρητικών. Αν και για σήμερα οι θεωρίες που διαβάζουμε έχουν κυρίως αρχειακή αξία, βοηθούν να καταλάβουμε το κλίμα της εποχής και το έργο ζωγράφων παλιότερων όπως ο Γ. Τσαρούχης, ο Σπ. Βασιλείου, ο Ο. Κανέλλης, ο Β. Σεμερτζίδης, και νεώτερων ρεαλιστών όπως ο Χρ. Μπότσογλου και όσων άλλων βγήκαν από το κλίμα της «Επιθεώρησης Τέχνης».

ΙΝFΟ

● Μενεσίδης Γιάννης, «Μνήμης Διαδρομές», έκδοση Μητρόπολης Ξάνθης, 2008 ● Πινακοθήκη Αβέρωφ- Μέτσοβο, Κατάλογος Έργων, Αθήνα- Μέτσοβο 2008 ● Γιώργος Πετρής, «Επιθεώρηση Τέχνης», τεχνοκριτικά κείμενα 1953-1986, ΑΙCΑΠανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2008

«Μνήμης Διαδρομές» είναι ο τίτλος του βιβλίου με αναδρομική ματιά στη ζωγραφική του Γιάννη Μενεσίδη. Εικονογραφία πολύ ξεχωριστή και πολύ οικεία ταυτόχρονα. Ο σεμνός ζωγράφος ολοκληρώνει μια πολύ ιδιαίτερη τέχνη, εκστασιακή στην αφετηρία της, καθώς βασίζεται σε καταναγκαστικά σχέδια σαν υποχρεωτικές προσευχές επί χάρτου, με πενάκι ή ελάχιστο χρώμα. Μαθητής και συνεχιστής του Ν.Γ. Πεντζίκη, ο Μενεσίδης έχει μια τοπιογραφία «ανιμιστική», όπου κάθε λεπτομέρεια παίρνει ζωή και κινείται αυτόνομα, κάνοντας το συνολικό θέμα σαν μια εύτακτη ζούγκλα από σημεία κινούμενα προς κάθε κατεύθυνση.