Ημερολόγιο Συνόρων Το νησάκι που βαστά την ιστορία του κόσμου

Έξω από το Castel Clinton, όπου κόβεις το εισιτήριο για το «νησί των μεταναστών», τρεις σαλτιμπάγκοι, μεταμφιεσμένοι ως Αγάλματα της Ελευθερίας ποζάρουν για τους τουρίστες. Μόλις δουν όμως ότι τους φωτογραφίζουν χωρίς να τους πληρώσουν, σκεπάζουν το πρόσωπο με την αμερικανική σημαία: «Όχι τζάμπα man», φωνάζουν. Πλησιάζω ένα από τα τρία Αγάλματα και ρίχνω ένα δολάριο στο «ταμείο» κάτω. «Η φωτό κάνει πέντε δολάρια», μου λέει το Άγαλμα, κρατώντας την αμερικανική σημαία στο ύψος του προσώπου, σαν ασπίδα προστασίας από άλλον έναν τζαμπατζή. «Δεν θέλω φωτό», λέω. «Μια ερώτηση μόνο. Πώς πάει ο τζίρος;». «Δεν πάει καλά. Μας έχει πλήξει κι εμάς η γαμημένη η κρίση», απαντά και κατεβάζει τη σημαία…

●●●

ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΣ στο Εllis Ιsland περισσότερη ώρα σού παίρνει ο αυστηρός έλεγχος πριν μπεις στο φέρι μπόουτ, παρά το ταξίδι. Στήνομαι σε μια τεράστια ουρά, όπου ακούω, κυριολεκτικά, όλες τις γλώσσες του κόσμου. Μια αστυνομικίνα ζητά από τη Γαλλίδα μπροστά μου να βγάλει, εκτός από τις μπότες, και το μπρούντζινο βραχιόλι της πριν περάσει από τον ηλεκτρονικό έλεγχο. Το βραχιόλι δεν βγαίνει με τίποτα. Η Γαλλίδα κοκκινίζει, ιδρώνει, ψιθυρίζει συνέχεια: «C΄est de la folie. C΄est de la folie» (αυτό είναι τρέλα). Κάποια στιγμή τα καταφέρνει. Μπορούμε να προχωρήσουμε…

●●●

ΤΟ ΦΕΡΙ ΜΠΟΟΥΤ ΑΠΟΠΛΕΕΙ.
Οι μετανάστες που έρχονταν στο Εllis Ιsland έκαναν σχεδόν την ίδια διαδρομή. Πριν ξεμπαρκάρουν στο νησί αντίκρυζαν το Άγαλμα της Ελευθερίας και τους ουρανοξύστες του Μανχάταν στο βάθος. Ήταν τα σύμβολα που είχαν εμποτίσει τη φαντασία τους πριν αρχίσουν το εξουθενωτικό ταξίδι προς τον Νέο Κόσμο. Έρχονταν από τον «Παλαιό Κόσμο», την Ευρώπη, την οποία μάστιζαν η εξαθλίωση και η μισαλλοδοξία. Γερμανοί, Ιρλανδοί, Εβραίοι, Σουηδοί, Τούρκοι, Έλληνες, Αλβανοί, Σέρβοι, Τσέχοι, Πολωνοί ξεμπάρκαραν στο Εllis Ιsland, σε μια χώρα όπου ονειρεύονταν να βρουν αφθονία και προπαντός να μην τους καταδιώκουν επειδή είχαν «λάθος» όνομα, «λάθος» ταυτότητα, λάθος «θρησκεία»…

●●●

ΜΕ ΤΟ ΠΟΥ ΦΘΑΝΟΥΜΕ κοντά στο Άγαλμα της Ελευθερίας οι επιβάτες συνωστίζονται για μια φωτογραφία. Έτσι συνωστίζονταν και οι μετανάστες μόλις έβλεπαν το Άγαλμα. Για εκείνους όμως δεν ήταν τουριστική ατραξιόν. Ήταν το θαυμαστό σύνορο μπροστά στο οποίο έτρεμαν από φόβο μήπως δεν το περάσουν και από πόθο να γίνουν αποδεκτοί. Στο καράβι υπάρχουν αρκετοί νέοι μετανάστες από τη Λατινική Αμερική. Ίσως αυτό το «ταξίδι» να είναι η πρώτη τους εκδρομή στη νέα πατρίδα. Κάποιος μελαψός, που φορά τη φανέλα του Μαραντόνα, στήνεται και ποζάρει με φόντο το Άγαλμα. Ποιος ξέρει, αυτή τη φωτογραφία θα τη στείλει στους συγγενείς του. Για να τους δείξει ότι πέρασε το «σύνορο», ότι βρίσκεται κοντά στο «όνειρο». Θυμήθηκα τότε τους μετανάστες στην Ελλάδα. Πολλοί από αυτούς, την πρώτη τους «εκδρομή» στη νέα πατρίδα την κάνουν στην Ακρόπολη. Φωτογραφίζονται μπροστά στον Παρθενώνα. Μετά στέλνουν τις φωτογραφίες στους συγγενείς τους. Για να δείξουν ότι πέρασαν το «σύνορο», ότι βρίσκονται κοντά στο «όνειρο». Η γλώσσα των μεταναστών είναι παγκόσμια…

●●●

ΤΟ ΦΕΡΙ ΜΠΟΟΥΤ
φθάνει και κατεβαίνουμε. Βλέπω το κύριο κτίριο. Επιβλητικό και ωραίο. Με το δίκιο τους οι δύο αρχιτέκτονές του (Τίλτον και Μπόριγκ) πή ραν το χρυσό μετάλλιο το 1900 στο Παρίσι. Αυτό το κτίριο στέγασε από το 1892 μέχρι το 1954 τα δάκρυα και τις ελπίδες δώδεκα εκατομμυρίων μεταναστών, κυρίως από την Ευρώπη. Στην κεντρική αίθουσα, όπου οι μετανάστες περίμεναν τους πολυάριθμους και ταπεινωτικούς ελέγχους πριν πάρουν το ΟΚ για να μπουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, τώρα δεσπόζει μια έκθεση με τις αποσκευές τους. Μπαούλα και βαλίτσες όλων των ειδών. Επάνω οι φωτογραφίες της εποχής με τα πρόσωπα των μεταναστών. Στο βλέμμα τους διακρίνεις εκείνη τη μείξη του φόβου και του πείσματος, της ελπίδας και της θλίψης, της προσδοκίας και της ανασφάλειας: το αιώνιο βλέμμα της ξενιτιάς. Μόνο δύο τοις εκατό των μεταναστών δεν έπαιρναν την άδεια να μπουν στην Αμερική. Αλλά οι διαδικασίες ελέγχου ήταν τόσο επώδυνες που ακόμα και σήμερα είναι χαραγμένες στη συλλογική μνήμη των Αμερικανών. Λίγο πιο πέρα, μια πλατφόρμα με χρωματιστά πλαστικά ανθρωπάκια. Ο τίτλος κάτω: «Από πού ερχόμαστε». Πώς δημιουργήθηκε η Αμερική από το 1600, όταν δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι άρχισαν να συρρέουν εδώ: αποικιοκράτες, τυχοδιώκτες, διωγμένοι, ονειροπόλες, πεινασμένοι, δουλέμποροι, μετανάστες. Και η πιο επώδυνη σελίδα: η δουλεία των μαύρων της Αφρικής. Εκείνοι δεν ήρθαν οικειοθελώς στην Αμερική. Δεξιά από την πλατφόρμα, μια ψηλή ξανθιά κοπέλα ψάχνει στον υπολογιστή το όνομα ενός συγγενούς της που πέρασε κάποτε από το Εllis Ιsland. Δίπλα της ένας μελαψός κύριος κάνει το ίδιο. Έξω από το κτίριο υπάρχει ο μεγάλος τοίχος με τα ονόματα των μεταναστών που έφθαναν στο Εllis Ιsland. Διαβάζω μερικά στην τύχη: Diana Christopoulos Τomaris, Demetrios Τomaris, Οrlich Τomasek, Viola Skopas Τombros, Chu Ηue Τong… Ένα αγόρι φωνάζει στη μητέρα ότι βρήκε το όνομα που έψαχναν. Άλλοι συνεχίζουν και ψάχνουν…

●●●

Την επίσκεψη στο Εllis Ιsland την άφησα για το τέλος. Για να κλείσω το ταξίδι μου στη Νέα Υόρκη εκεί όπου εκατομμύρια μετανάστες ξεκινούσαν το δικό τους ταξίδι προς το «αμερικανικό όνειρο»…

ΕΙΝΑΙ ΛΥΚΟΦΩΣ όταν φεύγω από το Εllis Ιsland. Στον ορίζοντα λάμπουν τα φώτα του Μανχάταν, που έβλεπαν οι μετανάστες από τα παράθυρα του κτιρίου και ονειρεύονταν μια ζωή γεμάτη φως και αφθονία. Η ιστορία της μετανάστευσης στην Αμερική δεν είναι ρόδινη. Συνοδεύεται από πόνο, ρατσισμό, αδυσώπητες συγκρούσεις, άγρια εκμετάλλευση, αγώνες για δικαιώματα. Αλλά αυτή η χώρα κατάφερε και καταφέρνει ακόμα να εμφυσήσει στους μετανάστες της το δικό της «όνειρο». Να τους κάνει κομμάτι της δικής της αφήγησης. Η Ευρώπη αδυνατεί να το κάνει. Επειδή η Αμερική χτίστηκε αλλιώς; Ίσως. Σκέφτομαι μόνο πως τα μουσεία της μετανάστευσης στην Ευρώπη είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Την ιστορία της δικής της μετανάστευσης η Ευρώπη την έχει εξωραΐσει και απωθήσει στη λήθη. Την ιστορία των μεταναστών που φθάνουν σήμερα για να ζήσουν το «ευρωπαϊκό όνειρο» δεν τη θεωρεί δική της. Νομίζω, πιθανόν απλοϊκά, ότι η κύρια διαφορά μεταξύ της Ευρώπης και της Αμερικής είναι το γεγονός ότι η Αμερική, παρ΄ όλα τα τεράστια προβλήματα, δέχτηκε και δέχεται τους μετανάστες ως κομμάτι του δικού της «ονείρου». Οι χώρες της Ευρώπης, η Ευρώπη, αντί να εμπνέει το δικό της όνειρο στους μετανάστες, συνήθως τους φορτώνει τους εφιάλτες της. Σακατεύοντας έτσι το μέλλον των μεταναστών και το δικό της. Η Ευρώπη καλείται σήμερα να «επινοήσει» ένα «ευρωπαϊκό όνειρο». Εάν δεν θέλει να μείνει, αιωνίως, μια χλωμή σκιά της Αμερικής…

●●●

ΚΑΤΕΒΑΙΝΩ ΣΤΟ ΜΕΤΡΟ. Μια μπάντα μαύρων νεαρών έχουν στήσει κανονική τζαζ συναυλία. Σταματώ και τους βλέπω. Μπροστά μου ένας μαύρος κύριος με μαύρο μπουφάν. Στην πλάτη του σταμπαρισμένη μια αμερικανική σημαία, μια άγκυρα αριστερά και ένα κοτζάμ κείμενο στα κινέζικα! Θέλω να βγάλω μια φωτογραφία, όταν φθάνει στο αυτί μου η γλώσσα της δικής μου ξενιτιάς:- «Φοβεροί δεν είναι;» – «Παίζουν γαμάτα, μωρό μου».

Οι νεαροί σταματούν, το κοινό χειροκροτεί. Οι πιο γενναιόδωροι ρίχνουν στο «ταμείο» της μπάντας ψιλά. Όχι πολλά. Εποχή οικονομικής κρίσης. Δεν περισσεύουν χρήματα για πλανόδιους. Η Wall Street σήμερα έκανε πάλι εντυπωσιακή βουτιά…

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com