Η λήθη των σημερινών κατοίκων

Η Μερόπη Αναστασιάδου αναφέρεται, όπως και το βιβλίο του Μαρκ Μαζάουερ, στην κοινωνική, καθημερινή ιστορία, τεμνόμενη ή αυτόνομη των εθνοθρησκευτικών ομάδων της πόλης και τις τομές που επέφεραν τα σημαντικά πολιτικά γεγονότα. Η Αναστασιάδου, ωστόσο, εστιάζει σε μια πιο περιορισμένη χρονικά περίοδο, την εποχή δηλαδή που η οθωμανική Θεσσαλονίκη συνυπάρχει με το αναπτυσσόμενο ελληνικό κράτος. Η συγγραφέας εξετάζει από πιο κοντά μια συντομότερη περίοδο συχνά με την ακρίβεια, αλλά όχι την αυστηρότητα, που απαιτεί η συγγραφή μιας διδακτορικής διατριβής.

Το βιβλίο, πέρα από τον πλούτο γνώσης, συμβάλλει στην απομυθοποίη- ση της ιδεολογι- κής φυσικοποί- ησης της πληθυσμιακής ομοιογένειας της Θεσσαλονίκης, όπως την έχει επιβάλει η επίσημη ελληνική αφήγηση εδώ και αρκετές δεκαετίες. Η ανταλλαγή πληθυσμών με την αναγκαστική αναχώρηση των μουσουλμάνων το 1924 και η εξόντωση του εβραϊκού πληθυσμού της από τους ναζί κατά την Κατοχή βοήθησαν στη λήθη των σημερινών κατοίκων της. Σήμερα, η Θεσσαλονίκη έχει ήδη αναδιαταχθεί, καθώς νέοι κάτοικοι προστέθηκαν στους παλαιούς, στους απογόνους εκείνων που κάποτε ήταν «νέοι». Νέες γλώσσες και πολιτισμοί αναπαράγονται στους δρόμους και τα πάρκα της, καθώς νέες δυναμικές αναπτύσσονται στην «παγκοσμιοποιημένη» βαλκανική γειτονιά μας. Έτσι, η μελέτη του οθωμανικού παρελθόντος της Θεσσαλονίκης αν μη τι άλλο είναι επίκαιρη για την κατανόηση του παρόντος και την ανίχνευση του μέλλοντος της ευρύτερης ελληνικής κοινωνίας.

Ο Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης είναι επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας