Επιφυλλίδα

Ό,τι και να γίνει, εσύ δεν θα ΄σαι εκεί
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Σκέρτσα, ιδιοτροπίες και πραγματικές ή δήθεν προοδευτικές θέσεις, μπορεί να δικαιολογούνται σε ζητήματα και προβλήματα που δημιουργεί η ζωή. Σε θέματα όμως που έχουν σχέση με τον θάνατο, τα πράγματα είναι πάντα «αλλιώς». Η ζωή ενός ανθρώπου όταν δεν είναι από μόνη της δραματική (πράγμα απίθανο βέβαια), μπορεί να σκηνοθετηθεί για να αποκτήσει ενδιαφέρον. Ο θάνατος είναι από μόνος του πάντα τόσο δραματικός ώστε δεν του χρειάζεται το επιπλέον, η σκηνοθεσία. Εννοούμε σαφέστατα τη συζήτηση (πόσα χρόνια γίνεται αλήθεια;) για το αν είναι προτιμότερο να θάβονται ή να καίγονται οι νεκροί. Θα φαίνονταν ισότιμες ως «λύσεις» το θάψιμο και το κάψιμο, αν τη δεύτερη που μοιάζει υγιέστερη, πιο ταπεινόφρων και πιο προοδευτική (όπως έχουν τουλάχιστον τα πράγματα στον Ορθόδοξο και τον Καθολικό κόσμο) δεν τη χαρακτήριζε μια ακραία αλαζονεία και συντηρητικότητα.

Δεν επιδιώκεις με τον θάνατό σου να αποτελέσεις εξαίρεση, όταν ο θάνατος λογαριάζεται και επιβάλλεται ως η μόνη πραγματική ισότητα. Ενώ φαίνεται να μην πιστεύει κανείς στη μετά θάνατον ζωή (δικαίωμα σεβαστό), όταν προτείνει ως επιλογή το κάψιμο γιατί τον αηδιάζουν τα λιβάνια, οι ψαλμωδίες και τα σκουλήκια, κατά βάθος είναι σαν να ομολογεί ότι εξακολουθεί να ζει γιατί διαφορετικά θα ήταν αδύνατον να τα νιώσει όλα αυτά. Εντελώς πρακτικά σημαίνει πως ενώ έχεις αποκλείσει τη μετά θάνατον ζωή, τη θεωρείς βέβαιη αφού λογαριάζεις πως θα εξακολουθείς να αισθάνεσαι. Και ενώ μια αντίστοιχη στάση, σε πρακτικό επίπεδο, γίνεται απλά περίεργη και αντιφατική, σε πνευματικό γίνεται ύποπτη και καταγέλαστη γιατί επιμένει κανείς, ενώ θα έχει πεθάνει, να οργανώνει τα πράγματα εκ των προτέρων με όρους της ζωής. Να φαντάζεσαι για τον εαυτό σου πως αν γινόταν να αποκτήσεις μια οποιαδήποτε αίσθηση μετά θάνατον (όταν έτσι ή αλλιώς θα σου έχει αποκαλυφθεί πλήρως η αλήθεια) θα σε ενδιέφερε να επικοινωνήσεις με τους άλλους με τον τρόπο που διέθετες όταν την αλήθεια αυτήν την αγνοούσες, σημαίνει πως έχεις μεταβάλει ενώ ζεις το Σύμπαν σε σαλονάκι που του αλλάζεις τη διακόσμηση σύμφωνα με τα εποχιακά σου γούστα.

Θάνατος και design είναι έννοιες εκ διαμέτρου αντίθετες. Αλλά για να θέλεις να μορφοποιείς το «επέκεινα» με όρους της ζωής, σημαίνει πως είσαι ή τρομερά φιλόδοξος ή τρομερά ανυποψίαστος. Ενώ δεν θα σε αφορά πια ούτε το κάψιμο ούτε το θάψιμο, θέλεις να προεξοφλείς τα μετά θάνατον ως μια συνέχεια που τίποτα δεν μπορεί να τη διακόψει. Για να μην προ-αισθάνεσαι πως οι λέξεις θα έχουν αδειάσει από κάθε περιεχόμενο νεκρός όπως θα είσαι και τίποτα δεν θα ανακαλούν και να επιμένεις σε λέξεις όπως «κάψιμο», «θάψιμο» και τόσες άλλες, σημαίνει πως είναι η ζωή που συνεχίζεται που κάνει αδιάπτωτη τη σημασία τους. Αντί όμως ο θάνατος να μας βουτάει στα βαθιά, μεταβάλλεται σε μια ακόμη ένδειξη της αθλιότητάς μας ώστε να τον χρησιμοποιούμε ως πρόσχημα ή, έστω, ως πραγματικότητα για να ασκούμε την «προοδευτικότητά» μας με το αν θα μας κάψουν ή αν θα μας θάψουν.

Αντί να μας προβληματίζει ή να μας κάνει δυστυχείς ο τρόπος που μ΄ αυτόν πεθαίνουν εκατομμύρια άνθρωποι, βυζαντινολογούμε για τον τρόπο της ταφής, της προσωπικής μας μάλιστα ταφής. Δεν συνειδητοποιούμε πως αν διαπράττεται καθημερινά μια μικρή ή μεγάλη αδικία εις βάρος των άλλων, είναι γιατί λογαριάζουμε τον θάνατο ως κάτι τρομερό επειδή θα πάψουμε να απολαμβάνουμε (όσοι τουλάχιστον απολαμβάνουν). Η αδικία συντελείται σ΄ αυτήν ακριβώς τη διασταύρωση. Αυτό που εμείς λογαριάζουμε ως τρομερό γιατί διακόπτει την απόλαυση, άλλοι άνθρωποι που εμείς τους βασανίζουμε προσβλέπουν στην ύπαρξή του, ως κάτι λυτρωτικό.

Να μεταβάλλεις τον τρόμο σου, γιατί μετά τον θάνατο θα σταματήσεις να απολαμβάνεις, σε εν ζωή κόλαση για τους άλλους, είναι μάλλον ένας ουσιαστικότερος προβληματισμός για το αν θα σε θάψουν ή θα σε κάψουν όταν πια δεν θα σε αφορά. Γιατί δεν γίνεται, όλο και κάποιους ανθρώπους θα έχουμε αδικήσει και βασανίσει στη ζωή μας. Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»