Ο πρώτος που μορφοποίησε το αίτημα της ελληνικότητας

«Ένας αληθινός καλλιτέχνης δεν πρέπει να ομοιάζη με κανέναν άλλο. Η ανεξαρτησία είναι το παν στην τέχνην», έλεγε ο πρωτοπόρος της ελληνικής ζωγραφικής Κωστής Παρθένης, η ζωή και το έργου του οποίου φωτίζονται μέσα από την πρώτη του, πλήρη, μονογραφία.

Η ζωή του πολυκύμαντη και θρυλική. Η καλλιτεχνική του πορεία πολυσύνθετη. Η παρουσία του καθοριστική για την ελληνική Ιστορία της Τέχνης. Φως στο πρόσωπο του πρωτοπόρου της ελληνικής ζωγραφικής Κωστή (sic) Παρθένη έρχεται να ρίξει η μονογραφία του επίκουρου καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης Ευγένιου Ματθιόπουλου, σε μια πολυτελή έκδοση από τον ειδικευμένο οίκο Αδάμ. Έκδοση που αποτελεί την πρώτη συνολική και εκτεταμένη παρουσίαση της προσφοράς του ζωγράφου. Από το βιβλίο- λεύκωμα, που είναι γοητευτικό και για τους μη ειδικούς, αναδύεται ο αισθαντικός και μορφωμένος, κοσμοπολίτης και πολύγλωσσος δημιουργός με τις πλούσιες καλλιτεχνικές εμπειρίες και την ικανότητα να εκφράζει τις κυρίαρχες ιδεολογικές αναζητήσεις. Η έκδοση όμως δεν περιορίζεται στη δημοσίευση μιας ακόμη ερμηνείας της τεχνοτροπικής ανέλιξης του έργου του Παρθένη. Παραθέτει τεκμήρια από τη ζωή και το έργο του ενταγμένα στο πολιτικοκοινωνικό πλαίσιο της εποχής του.

Αναδημοσιεύει άρθρα και συνεντεύξεις του ώστε ο λόγος τού καλλιτέχνη να φτάσει στον αναγνώστη· μαρτυρίες του τρόπου που το έργο του διαμόρφωσε συνειδήσεις· ανέκδοτες φωτογραφίες που μας επιτρέπουν να «δούμε» τη ζωή του στο Παρίσι και την Κέρκυρα, τα ταξίδια του στο Κάιρο και τη Βενετία, το ατελιέ του. Παράλληλα, συγκεντρώθηκαν περισσότερα από 300 έργα του Παρθένη – ζωγραφικές δημιουργίες, τοιχογραφίες και φορητά έργα θρησκευτικής τέχνης- που επιτρέπουν τη συνολική επισκόπηση του έργου του, από την πρώτη του παιδική ζωγραφιά, τον «Νερόμυλο» του 1892, ώς τις τελευταίες ανολοκλήρωτες συνθέσεις του της δεκαετίας του ΄60.

Η έκδοση ωστόσο δεν συνιστά κατάλογο του συνολικού έργου του Παρθένη (catalogue raisonne)- δεδομένου και του πλήθους των αν όχι πλαστών, τουλάχιστον ατεκμηρίωτων έργων που κυκλοφορούν στην αγορά. Αποτελεί όμως έγκυρη βάση εργασίας για αυτόν τον δημιουργό που ξεχώρισε, όπως σημειώνει ο Μαθιόπουλος, «διότι ήταν ο πρώτος εικαστικός που ήδη από τη δεκαετία του 1910 είχε συλλάβει και είχε προσπαθήσει να μορφοποιήσει το αίτημα της ελληνικότητας, ως αίτημα διαμόρφωσης ενός νέου ελληνικού κανόνα και όχι ως συνέχειας ή αναβίωσης κάποιας οργανικής παράδοσης».

Ευγένιος Ματθιόπουλος

Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥΚΩΣΤΗ ΠΑΡΘΕΝΗ

ΠΡΟΛ. ΑΓΓΕΛΟΣ ΔΕΛΗΒΟΡΡΙΑΣ, ΕΚΔ. ΑΔΑΜ, ΣΕΛ. 464, ΤΙΜΗ 70 ΕΥΡΩ