Οι πλάτες της ικεσίας

Ώρα 4.30 απογευματινή, στην (οδό ή λεωφόρο θα την χαρακτηρίσουμε;) Καλλιρρόης, στο σημείο που διασταυρώνεται με τη Φραντζή, στα φανάρια. Αν έβλεπε κανείς τη σκηνή από ψηλά, οι πρωταγωνιστές της θα ήταν αναμφισβήτητα τα δεκατέσσερα αυτοκίνητα μεσαίου και μεγάλου κυβισμού (συμπτωματικά ασφαλώς) που περίμεναν να ανάψει το «πράσινο» και ο αλλοδαπός με τη σιδερένια βέργα καθαρισμού για τα τζάμια. Πρόκειται μάλλον για αυτοσχέδιο επαγγελματία, δεν ανήκει δηλαδή σε κάποιο συνεργείο, αφ΄ ενός γιατί στην ίδια διασταύρωση δεν υπάρχει ένας δεύτερος ή και ένας τρίτος που να κάνει την ίδια δουλειά και, αφ΄ ετέρου, γιατί αντί για τον γνωστό κουβά, κρατάει ένα μπουκάλι νερό.

Όσο κι αν πρόκειται για μιαν ώρα της ημέρας που τα σημάδια της κούρασης αρχίζουν να γίνονται αισθητά, γενικότερα, στις συμπεριφορές, δεν σημαίνει πως χάνει κανείς την παρατηρητικότητά του ή πως μπορεί να μεταβάλλεται σε έναν αγριάνθρωπο, αν είναι έστω και στοιχειωδώς ευγενής. Άλλωστε, αν θέλησε κάποτε να αποκτήσει αυτοκίνητο, είναι γιατί πίστευε πώς θα τον έκανε καλύτερο, δηλαδή πιο πολιτισμένο ως άνθρωπο.

Στα έξι από τα δεκατέσσερα αυτοκίνητα που προφταίνει να πλησιάσει ο αλλοδαπός για να προτείνει να τους καθαρίσει τα τζάμια, οι οδηγοί τους (άνδρες όλοι) αντιδρούν με έναν τόσο έντονο τρόπο, σαν να επρόκειτο κάποιος να τους ληστέψει και επιπλέον να ήταν μόνοι τους σε μια ερημική τοποθεσία. Με τον τρόμο ζωγραφισμένο στο πρόσωπο και κινήσεις σπασμωδικές, κάνουν τον αλλοδαπό με τη σιδερένια βέργα και το μπουκάλι να οπισθοχωρήσει προς το πεζοδρόμιο και με πεσμένες τις πλάτες να ξαναφύγει προς τα φανάρια, μήπως και σταθεί πιο τυχερός στο επόμενο «κόκκινο» που θα ανάψει.

Όσο αναίσθητος κι αν είναι κανείς, αποκλείεται να μην καταλαβαίνει πώς οι πεσμένες πλάτες κουβαλούν απείρως περισσότερη δυστυχία απ΄ όσο τρόμο κι αν έδειχνε πως αισθάνεται ένας εποχούμενος. Αν και στην πραγματικότητα πρόκειται για μια βλακώδη σύγκριση, γιατί δεν γίνεται να υπάρξει σύγκριση. Δεν μπορεί να ξέρει κανείς αν ίσχυε πάντα το ίδιο, αλλά η δυστυχία φαίνεται πια να μας κάνει περισσότερο εντύπωση όταν την συζητάμε, παρά όταν την ζούμε με τρόπο χειροπιαστό στους δρόμους. Αλλιώς δεν εξηγείται να τρομάζει κανείς στη θέα της και μάλιστα να το δείχνει απροκάλυπτα, χωρίς καν την ντροπή που θα έπρεπε να αισθάνεται αυθόρμητα ο οποιοσδήποτε για τη διαφορά του ανάμεσα στον δυστυχή που περιφέρεται και στον εαυτό του. Γιατί απλά, έστω ως εποχούμενος, δεν μπορεί να είναι το ίδιο δυστυχής.

Το να σου είναι αδιανόητο να «γλυκάνεις» τον άλλον με μια ευγενική άρνηση, είναι κάτι που μπορείς να το καταλάβεις όσο κι αν είναι δύσκολο να το χωνέψεις. Αλλά να του δείχνεις πως τρομάζεις στη θέα του, ενώ ο ίδιος θα είχε ασυγκρίτως περισσότερους λόγους να είναι πραγματικά τρομαγμένος και να μην το κρύβει, μόνο μια εξήγηση μπορεί να έχει: ότι το σύνδρομο της εξουσίας που πήζει μέσα σε γραφεία και σε χώρους επαγγελματικής και κοινωνικής συνάφειας, στους δρόμους μπορεί να αναπτύσσεται ακόμη πιο ανεμπόδιστα. Έχεις την ευχέρεια, λόγω του αυτοκινήτου, να υπογραμμίζεις στον δυστυχισμένο τη διαφορά σου μαζί του, όσο κι αν ο ίδιος θα φαντάζεται πως είναι τα 10, 20 ή 50 λεπτά (δεν υπάρχει ταρίφα) που σε κάνουν να τρομάζεις στη σκέψη ότι θα τα στερηθείς.

Ευτύχημα που φαντάζεται κάτι τέτοιο, γιατί αν γινόταν να συνειδητοποιήσει πως είναι το σύνδρομο της εξουσίας που υπαγορεύει τον τρόμο του εποχούμενου, αναμφισβήτητα θα γινόταν ακόμη πιο δυστυχής, γιατί θα αντιλαμβανόταν πως η κατάστασή του δεν πρόκειται να αλλάξει στους αιώνες. Ο τσιγκούνης υπάρχει μια ελπίδα να εξελιχθεί κάποια στιγμή σε λιγότερο σφιχτοχέρη, αλλά ο εξουσιομανής (πολιτικά, κοινωνικά και καλλιτεχνικά) μόνο χειρότερος μπορεί να γίνεται πάντα.

Αν ο αλλοδαπός ανάμεσα στα αυτοκίνητα απομακρυνόταν με σκυμμένο το κεφάλι, θα μπορούσε να είναι και υποκριτικό. Το πιο αδιάψευστο στοιχείο της δυστυχίας του είναι οι πεσμένες πλάτες. Σκεφτείτε τον εαυτό σας στον προθάλαμο ενός ιατρείου ενώ περιμένει τα αποτελέσματα μιας σοβαρής εξέτασης για τον εαυτό του ή για έναν αγαπημένο του άνθρωπο. Σηκώνεστε από το κάθισμα με πεσμένες τις πλάτες. Σαν μια στάση ευλαβική απέναντι στο Σύμπαν, πως με τόση ικεσία που κουβαλάτε μέσα σας είναι αδύνατον να μη σας λυπηθεί.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»