«Η Ιστορία είναι οδοστρωτήρας»

Γεγονότα της ελληνικής μπελ επόκ και του πολέμου που μας σημάδεψαν βρίσκονται στο φόντο των ιστοριών του Μένη Κουμανταρέα, που εξερευνά τη μεγάλη Ιστορία
«Η Ιστορία είναι ένας κύλινδρος που γυρίζει και τυπώνει τα ίδια πράγματα με διαφορετικό τρόπο. Ή ένας οδοστρωτήρας που αφήνει τα ίχνη του άλλοτε σε χωματόδρομο και άλλοτε στην άσφαλτο», λέει ο Μένης Κουμανταρέας.

Το νέο του βιβλίο «Το show είναι των Ελλήνων», αποτελείται από τρεις νουβέλες που κινούνται θεματικά στις δεκαετίες του 1930 και του 1940. «Δεν πρόκειται για ιστορικό μυθιστόρημα», εξηγεί. «Απλώς πρόκειται για περιόδους που με ενδιαφέρουν. Ίσως και γιατί ήμουν στην αρχή βρέφος, μετά έφηβος. Πρόκειται για εξερεύνηση περιοχών που δεν ήμουν αρκετά μεγάλος για να ζήσω, την ώρα που συνέβαιναν πράγματα που επρόκειτο να μας σημαδέψουν. Και που ερμηνεύουν σε μεγάλο βαθμό τα όσα ζούμε σήμερα. Κι εμένα, άλλωστε, μία από τις ημέρες που με σημάδεψαν ήταν η 28η Οκτωβρίου 1940. Ήμουν έντεκα χρόνων και θυμάμαι πολύ καλά τις σειρήνες», λέει.

Μπορεί, βέβαια,να μην πρόκειται για ιστορικό μυθιστόρημα, η Ιστορία όμως είναι διαρκώς παρούσα. «Το βιβλίο είναι και ένας τρόπος πώς να μη γράφει κανείς την Ιστορία», εξηγεί ο Μένης Κουμανταρέας, συγγραφέας δεκαεπτά λογοτεχνικών βιβλίων. «Η λογοτεχνία έχει τη μεγάλη αβάντα απέναντι στους ιστορικούς, ότι μπορεί να αποκαλύπτει πράγματα της ιστορικής περιόδου που εξετάζει, τα οποία μόνο με το μικροσκόπιο φαίνονται. Γι΄ αυτό είναι τόσο σημαντικό βιβλίο το “Πόλεμος και Ειρήνη” του Τολστόι. Γι΄ αυτό και η εικόνα που έχουμε του βικτωριανού Λονδίνου δεν προέρχεται από ιστορικούς, αλλά είναι του Ντίκενς. Όπως και το Παρίσι της εποχής το ξέρουμε από τον Μπαλζάκ και τον Φλωμπέρ».

Και οι τρεις νουβέλες αναφέρονται σε πραγματικά περιστατικά και πρόσωπα. Η πρώτη περιγράφει τη συνάντηση του Καβάφη με τον Δημήτρη Μητρόπουλο σε δεξίωση στο σπίτι της Ελένης Ουράνη, τον Οκτώβριο του 1932. «Είναι μια άγνωστη πτυχή, που την πληροφορήθηκα χάρη στην ευγενική μεσολάβηση της κυρίας Έρσης Σαράτση, διευθύντριας της Λέσχης του Δίσκου. Μάλιστα, ο Μητρόπουλος έγραψε και μουσική πάνω σε στίχους του Κωνσταντίνου Καβάφη και υπάρχουν ελάχιστες σωζόμενες εκτελέσεις- οι περισσότερες μάλιστα κακές. Η συνάντηση

«Ο πεζογράφος είναι αχθοφόρος.
Μπορεί να έχει συλλάβει το θέμα, αλλά όλη η δουλειά είναι το γράψιμο.
Γράφοντας αποκαλύπτεται το μεδούλι μιας ιστορίας»

αυτή δύο ανθρώπων που θαυμάζω ήταν αφορμή να ανατρέξω στην Αθήνα του 1932, να ανιχνεύσω τα ιδεολογικά ρεύματα της εποχής. Ήταν και μια εξαιρετική ευκαιρία να βάλω τον Καβάφη να φλερτάρει τον πολύ νεώτερό του Μητρόπουλο», λέει.

Η δεύτερη νουβέλα έχει ως αφορμή μια παράσταση της Μαντάμ Μπατερφλάι, τέσσερις ημέρες πριν από την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, την οποία μάλιστα παρακολούθησε και ο γιος του Πουτσίνι.

«Όσα αναφέρονται εκεί είναι ντοκου- μενταρισμένα στο έπακρο και το ποσοστό της μυθοπλασίας είναι ισχνό. Εκείνες τις ημέρες είχε έρθει και ο συγγραφέας Κούρτσιο Μαλαπάρτε ως απεσταλμένος της “Κοριέρε ντέλα Σέρα”, με σκοπό να συκοφαντήσει τα ελληνικά πράγματα».

Στην τρίτη νουβέλα περιγράφεται το κλίμα δύο συσκέψεων πολιτικών αρχηγών στις 26 και 27 Δεκεμβρίου του ΄44, στην καρδιά της εμφύλιας σύρραξης. Στην πρώτη μάλιστα σύσκεψη παρίσταται και ο Τσώρτσιλ. «Ο Τσώρτσιλ είπε και τη φράση του τίτλου του βιβλίου. Ο φωτογράφος φωτογράφιζε τους Άγγλους και ο Τσώρτσιλ του είπε: “Τι κάνεις εκεί; Το show είναι των Ελλήνων”».

Πιθανόν το ΚΚΕ να έχει αντιρρήσεις, σκέφτεται φωναχτά ο Μένης Κουμανταρέας. «Το βιβλίο, πάντως, δεν είναι γραμμένο ούτε από αριστερή ούτε από δεξιά σκοπιά.

Είναι γραμμένο από απόσταση, για να αποδοθούν η εποχή και οι άνθρωποί της. Και νομίζω ότι είναι και η πρώτη φορά που ο Εμφύλιος καταγράφεται από τη σκοπιά της ηγεσίας και όχι του λαού που υποφέρει».


«Επώνυμοι,τι φριχτή λέξη»

«Τα πραγματικά πρόσωπα είναι πρόκληση για τον μυθιστοριογράφο», λέει ο Μένης Κουμανταρέας.

«Σήμερα ειδικά, που ο θεατής είναι τόσο πληροφορημένος και τόσο κοντά στον όποιο ηγέτη ή προβεβλημένο πρόσωπο μέσα από την τηλεόραση.

Κάποιοι μάλιστα θεωρούν ότι τα καθημερινά πρόσωπα δεν έχουν τόση αντοχή πια για να τα περιγράψει κανείς όσο έχουν οι λεγόμενοι- τι φριχτή λέξη!”επώνυμοι”.

Προσωπικά δεν το πιστεύω. Αλλά θεωρώ ότι είναι πρόκληση να ζωντανέψεις τον Κέννεντυ ή τον Ντε Γκωλ. Η αλήθεια είναι ότι τα πρόσωπα που βλέπεις στην τηλεόραση δυσκολεύουν τη φαντασία. Πρέπει… να είναι και νεκρός ο άλλος για να τον ζωντανέψεις».

ΙΝFΟ

Μένης Κουμανταρέας, «Το show είναι των Ελλήνων», Εκδ. Κέδρος, σελ. 343, τιμή: 17 ευρώ.