Επιφυλλίδα

Ώρα μηδέν για τις φυλακές
Του Κωστή Παπαϊωάννου

Την προηγούμενη εβδομάδα υιοθετήθηκε από τη Διάσκεψη των Εθνικών Θεσμών Προστασίας των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου η Διακήρυξη του Ναϊρόμπι. Η Διακήρυξη αναφέρεται σε θέματα απονομής δικαιοσύνης και συνδέεται με τα 60 χρόνια της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μια επέτειο αφιερωμένη στην αξιοπρέπεια των κρατουμένων. Η Διακήρυξη τονίζει κατ΄ αρχάς την πρωταρχική ευθύνη του κράτους να διασφαλίζει ότι η απονομή δικαιοσύνης είναι πλήρως συμβατή με τις εθνικές και διεθνείς υποχρεώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στη συνέχεια, εξειδικεύει σε επιμέρους ζητήματα που αφορούν την πρόσβαση στη Δικαιοσύνη, την επιβολή ποινών, τους χώρους κράτησης.

Πολλοί θα θεωρήσουν, ίσως δικαιολογημένα, πως πρόκειται για άλλο ένα διακηρυκτικό κείμενο χωρίς πραγματικό αντίκρυσμα. Η συγκυρία όμως επιτρέπει μια άλλη θεώρηση. Και η συγκυρία, σε ό,τι μας αφορά, σχετίζεται αναπότρεπτα με την εκρηκτική κατάσταση στις ελληνικές φυλακές. Την ώρα που θα διαβάζονται αυτές οι γραμμές εκδηλώνεται διαμαρτυρία των κρατουμένων στις περισσότερες φυλακές με αποχή από το συσσίτιο που προγραμματίζεται να εξελιχθεί σε απεργία πείνας. Ιδιαίτερα λοιπόν τώρα είναι απόλυτη ανάγκη να συνειδητοποιηθεί το πλήρες αδιέξοδο της ασκούμενης σωφρονιστικής πολιτικής: οι φυλακές μας παρουσιάζουν πληρότητα 168% και ο ένας στους τρεις ανθρώπους που συνωστίζονται εκεί είναι υπόδικος!

Κανένας δεν δικαιούται να δηλώνει έκπληκτος μπροστά στην κατάσταση αυτή. Μήνες μόλις έχουν περάσει από την τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων, η οποία επισήμανε με έμφαση τη συνεχιζόμενη αδυναμία

Ιδιαίτερα τώρα είναι απόλυτη ανάγκη να συνειδητοποιηθεί το πλήρες αδιέξοδο της ασκούμενης σωφρονιστικής πολιτικής

των ελληνικών αρχών να αντιμετωπίσουν δομικά ελλείμματα φυλακών, αστυνομικών κρατητηρίων και χώρων κράτησης αλλοδαπών και διαπίστωσε την αναποτελεσματική αντιμετώπιση καταγγελιών κακομεταχείρισης. Τόνισε ακόμα τον ασφυκτικό υπερπληθυσμό, την ανεπάρκεια προγραμμάτων δραστηριοτήτων των κρατουμένων, την κακή κατάσταση της παροχής ιατρικής και υγειονομικής φροντίδας, την έλλειψη προσωπικού φύλαξης και εκπαίδευσης που αυτό λαμβάνει. Η Επιτροπή ζήτησε επίσης διευκρινίσεις σχετικά με τη μελλοντική χρήση μονάδων απομόνωσης και το καθεστώς επιβολής πειθαρχικών κυρώσεων σε κρατουμένους, παραπέμποντας στους αναθεωρημένους Ευρωπαϊκούς Σωφρονιστικούς Κανόνες. Λίγοι μόλις μήνες έχουν περάσει και από τη διατύπωση αναλυτικών προτάσεων εκ μέρους της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) προς το υπουργείο Δικαιοσύνης σχετικά με τα δικαιώματα των κρατουμένων και τις συνθήκες κράτησης στις ελληνικές φυλακές. Δυστυχώς η ΕΕΔΑ, το θεσμικό συμβουλευτικό όργανο της Πολιτείας για ζητήματα δικαιωμάτων, δεν έλαβε ποτέ απάντηση σε αυτές τις προτάσεις και δεν της δόθηκε η ευκαιρία να τις συζητήσει με την ηγεσία του υπουργείου.

Οι προτάσεις των εθνικών και διεθνών οργάνων ευλόγως συμπίπτουν με πολλά από τα αιτήματα των κρατουμένων και αποτελούν άξονα για τη χάραξη και εφαρμογή μιας άλλης σωφρονιστικής πολιτικής. Σε κάθε άλλη περίπτωση, στο γνωστό δίλημμα «Ή στραβός είν΄ ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε» η Πολιτεία θα εξακολουθεί εθελοτυφλώντας να δίνει τη λάθος απάντηση.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου