Η αλλαγή που μας αφορά

Ίσως ποτέ άλλοτε οι προεδρικές εκλογές στην Αμερική δεν μαγνήτισαν το οικουμενικό ενδιαφέρον όσο αυτή τη φορά.

Ένας λόγος είναι ότι από τα καταστροφικά χρόνια Μπους πήραμε όλοι ένα μάθημα: όσο μακριά κι αν ζούμε από τις αμερικανικές ακτές, δεν υπάρχει ασπίδα που να μας προστατεύει από τις συνέπειες των επιλογών μιας ιδεοληπτικής, αλαζονικής αμερικανικής ηγεσίας. Τις πληρώνουμε κι εμείς. Οπότε, η αλλαγή για την οποία μιλάει ο Ομπάμα κατά κάποιο τρόπο νιώθουμε να αφορά κι εμάς.

Ένας δεύτερος λόγος είναι ότι οι εκλογές συμπίπτουν με το ξέσπασμα μιας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, που έχει τις ρίζες της στη Γουόλ Στριτ, αλλά τους πικρούς καρπούς της θα τους γευθούμε όλοι. Δεν είναι βέβαιο ότι ο Ομπάμα θα ακολουθήσει δραστικά διαφορετική πολιτική εξόδου από την κρίση από εκείνη που θα ακολουθούσε ο αντίπαλός του. Αλλά ένα αίσθημα δικαιοσύνης απαιτεί να τιμωρηθούν οι βασικοί ένοχοι για την οικουμενική συμφορά που επέρχεται.

Κι ένας ακόμη, προφανής, λόγος: η συμβολική σημασία της εκλογής ενός Αφροαμερικανού στο ύπατο αξίωμα μιας χώρας η οποία θεμελιώθηκε στην παράδοση της δουλείας, τα τελευταία κατάλοιπα της οποίας, οι φυλετικές διακρίσεις, είναι παρόντα στη μνήμη γενεών που βρίσκονται εν ζωή και ασκούν το δικαίωμα της ψήφου, ξεπερνά κατά πολύ τα αμερικανικά σύνορα. Μοιάζει με εκδίκηση των ονείρων για κάθε άνθρωπο όπου γης. Για όλους αυτούς τους λόγους, και αρκετούς ακόμη, τη νύχτα της Τρίτης οι περισσότεροι άνθρωποι στη γη θα μετράνε τις ψήφους στη μακρινή Πενσιλβάνια, στη μυστηριώδη Βιρτζίνια και την εξωτική Φλόριντα σαν η ψηφοφορία να διεξαγόταν στην εκλογική τους περιφέρεια. Και οι περισσότεροιεκτός από τους συνεπείς και πούρους αντιαμερικανούς,

Υπάρχει ένα ιστορικό προηγούμενο. Ο Κέννεντυ ως πρόεδρος συνέδεσε το όνομά του με τον Κόλπο των Χοίρων ή τον Πόλεμο στο Βιετνάμ. Αλλά η εκλογή του (και η δολοφονία του) λειτούργησαν τόσο αναπάντεχα απελευθερωτικά στις συνειδήσεις των ανθρώπων, των νέων ιδίως, ώστε ένας ιστορικός να γράψει ότι η δεκαετία του ΄60, η οικουμενική εξέγερση, ο Μάης, δεν θα είχαν ίσως συμβεί χωρίς εκείνον

που πρέπει να εύχονται να κερδίσει η Σάρα ώστε να συντριβεί εκ των έσω η μισητή υπερδύναμη!- θα προσεύχονται να βγει νικητής ο υποψήφιος που υπόσχεται αλλαγή και κατά κάποιον τρόπο την ενσαρκώνει.

Αλλά αφού πανηγυρίσουμε την εκλογή του, αν το αποτέλεσμα δεν διαψεύσει και πάλι τις δημοσκοπήσεις, και αφού αναλύσουμε την κοσμοϊστορική του σημασία και απολαύσουμε μια σπάνια στιγμή στην Ιστορία όπου οι καλοί νικούν, οι κακοί χάνουν και το ιππικό σώζει την αιχμάλωτη ηρωίδα, θα πρέπει να αρχίσουμε να ετοιμαζόμαστε για την απογοήτευση που πιθανότατα θα ακολουθήσει. Γιατί, φυσικά, ο Ομπάμα- πρόεδρος και ο Ομπάμασύμβολο είναι δύο διαφορετικές πολιτικές οντότητες.

Όσοι περιμένουν πλήρη και θεαματική ρήξη με το παρελθόν θα πάρουν πιθανότατα υπερβολικά μεγάλη για τα γούστα τους δόση από συνέχεια. Όσοι προσδοκούν μια ριζοσπαστική στροφή θα αντιμετωπίσουν υπερβολικά μεγάλη για τα όνειρά τους μετριοπάθεια. Κι όσοι περιμένουν ότι οι αλάνθαστος υποψήφιος θα μετατραπεί σε έναν αλάνθαστο πρόεδρο θα απογοητευτούν επίσης.

Αλλά καμιά από τις απογοητεύσεις που αναπόφευκτα θα γευτούμε δεν αναιρεί τη σημασία της εκλογής Ομπάμα. Για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή στην πολιτική οι πραγματικές αλλαγές, σε αντίθεση με τη ρητορική της αλλαγής, είναι αργές, υπόγειες, ακολουθούν δρόμους σκολιούς και διαψεύδουν τις προβλέψεις. Το έχει πει καλύτερα από κάθε άλλον ο Μαξ Βέμπερ: «σαν να προσπαθείς να καρφώσεις καρφί σε μια σκληρή σανίδα με γυμνό χέρι».

Και, δεύτερον, γιατί πιο σημαντικές από τις όποιες αλλαγές στο επίπεδο της «πραγματικής πολιτικής» είναι οι αλλαγές που συντελούνται στη συνείδηση των ανθρώπων. Πιο σημαντικό (και πολύ πιο ριζοσπαστικό και ανατρεπτικό) από ό,τι κάνει ή δεν κάνει ο Ομπάμα- πρόεδρος είναι αυτό που, άθελά του ίσως, θα προκαλέσει στα μυαλά εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων η εκλογή του Ομπάμα- συμβόλου.

Υπάρχει, άλλωστε, ένα ιστορικό προηγούμενο. Ο Κέννεντυ ως πρόεδρος συνέδεσε το όνομά του με τον Κόλπο των Χοίρων ή τον Πόλεμο στο Βιετνάμ. Αλλά η εκλογή του (και η δολοφονία του) λειτούργησαν τόσο αναπάντεχα απελευθερωτικά στις συνειδήσεις των ανθρώπων, των νέων ιδίως, ώστε ένας ιστορικός να γράψει ότι η δεκαετία του ΄60, η οικουμενική εξέγερση, ο Μάης, δεν θα είχαν ίσως συμβεί χωρίς εκείνον.