Επιφυλλίδα

Ο ανταγωνισμός ανάμεσα σε δύο Κυκλαδονήσια
Του Πέτρου Θέμελη

Η Πάρος ήταν και εξακολουθεί να είναι, για διαφορετικούς βέβαια λόγους σήμερα, νησί ευλογημένο από τους θεούς. Κρύβει στα σπλάγχνα της το λαμπερό και διάφανο μάρμαρο, τον φημισμένο λυχνίτη, που μεταμορφώνεται σε αριστουργηματικά έργα γλυπτικής στα χέρια ταλαντούχων δημιουργών. Η ποιότητα στην τέχνη του μαρμάρου στην αρχαϊκή Πάρο συμβάδιζε απόλυτα με την ποιότητα της ποίησης του μεγάλου λυρικού βάρδου της, του Αρχίλοχου. Επόμενο ήταν η Πάρος να προκαλέσει από νωρίς τον φθόνο της μεγαλύτερης και ευφορότερης γειτονικής Νάξου, που διέθετε βέβαια μάρμαρο κι αυτή και ικανούς μαρμαροτεχνίτες στα αρχαϊκά χρόνια, δεν κατάφερε ωστόσο να αναδείξει και τεχνίτες του λόγου ισάξιους του Πάριου ποιητή.

Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα δύο Κυκλαδονήσια ήταν αναπόφευκτος, με αποτέλεσμα να οδηγήσει τελικά σε σύγκρουση και αιματηρούς πολέμους, ένας από τους οποίους στοίχισε τη ζωή στον ανήσυχο ποιητή μας και πολεμιστή Αρχίλοχο. Ο Αρχίλοχος αγωνίστηκε, πολέμησε κυριολεκτικά για την οικονομική επιτυχία του αποικισμού της Θάσου και του ελέγχου της απέναντι στεριάς από την πατρίδα του Πάρο. Μετά την εξασθένηση της οικονομικής επιτυχίας του υπερπόντιου αυτού εγχειρήματος, υπηρετεί τον Φαραώ της Αιγύπτου, επιστρέφει στην πατρίδα και χάνει τη ζωή του σε μάχη με τους Νάξιους. Πρέπει να λάβουμε βέβαια υπόψη ότι ο πόλεμος

Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα δύο Κυκλαδονήσια ήταν αναπόφευκτος, με αποτέλεσμα να οδηγήσει τελικά σε σύγκρουση και αιματηρούς πολέμους

ήταν βασική πηγή πλούτου στις πρώιμες εκείνες κοινωνίες.

Ο ανταγωνισμός υποβόσκει και σήμερα ανάμεσα στα δύο νησιά. «Παριανές κουρούνες» αποκαλούν απαξιωτικά τους Παριανούς οι κάτοικοι της Νάξου. Μολονότι γειτονικά, τα δύο νησιά διαφέρουν ουσιαστικά στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον και στην ψυχοσύνθεση των ανθρώπων τους. Η διαφορετικότητα είναι τελικά το στοιχείο που ενδιαφέρει και γοητεύει, χαρακτηρίζοντας μάλιστα τον ευρύτερο ελλαδικό χώρο. Γεωγραφικός και «μικροκλιματικός» κατακερματισμός, διαφορετικές νοοτροπίες και τεχνοτροπίες στην τέχνη γενικά και ειδικότερα στη φόρμα και το θεματολόγιο των αγγείων. Παρά τη φημολογούμενη «κυκλαδική κοινή» στην απόδοση των μορφών, ακόμη και γειτονικές περιοχές του ίδιου νησιού αναπτύσσουν διαφορετικές τεχνοτροπικές τάσεις. Αυτά είναι τα στοιχεία που διαμορφώνουν άλλωστε και την ιδιοσυγκρασία των ανθρώπων και όχι το στοιχείο της τυχόν απώτερης καταγωγής τους από άλλες περιοχές της Ελλάδας, όπως για παράδειγμα η Αρκαδία, από όπου πιθανολογείται ο πρώτος εποικισμός της Πάρου. Ωστόσο, θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι οι πολιτικές και ιδεολογικές αντιθέσεις που οδηγούν ενίοτε σε αιματηρούς πολέμους, δεν σημαίνουν αναγκαστικά και τεράστιες πολιτιστικές διαφορές. Δεν υπήρχαν ούτε υπάρχουν, ευτυχώς, πολιτιστικά τελωνεία. Το φαινόμενο άλλωστε της εισβολής πολιτιστικών στοιχείων από άλλες χώρες το βιώνουμε καθημερινά.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας