ΤΟ ΩΦΕΛΙΜΟ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟ ΤΕΡΠΝΟ

Δεν είναι μόνο τερπνές οι Αλήθειες των άλλων… Αν δεν υπήρχε το ευφυές εύρημα του χειρογράφου με την αντιηρωική εκδοχή της τύχης του Παλαιολόγου, Οι αλήθειες των άλλων απλώς θα έρχονταν να προστεθούν στη μακρά παράδοση πεζογραφημάτων με θέμα τη Μικρασιατική Καταστροφή, τις συνέπειές της για την Ελλάδα και την αναζήτηση της εθνικής ταυτότητας. Με δεδομένο το εύρημα του χειρογράφου, η ηθική ωφέλεια από την ανάγνωση του μυθιστορήματος έγκειται στη διαπίστωση του αναγνώστη, εκεί όπου με στέρεα βήματα τον οδηγεί ο συγγραφέας, ότι από το 1923 μέχρι τα μεταπολεμικά χρόνια στην Ελλάδα δεν ωρίμασαν οι συνθήκες ώστε να γίνουν ακουστές οι «αλήθειες των άλλων» ή ότι κάθε διαφορετική εκδοχή της ιστορικής αλήθειας αντιμετωπιζόταν με απαξίωση ή και εχθρότητα. Αυτή όμως η ηθική ωφέλεια ουσιαστικά ακυρώνεται από την «πολιτικώς ορθή» επιλογή του ιστορικού μυθιστορήματος. Ενώ, δηλαδή, το μυθιστόρημα θα μπορούσε να προβάλει την, ακόμη και σήμερα τολμηρή, αποδοχή της σχετικότητας της ιστορικής αλήθειας, ιδίως εκείνης που συνδέεται με τους εθνικούς μας μύθους, η κρίσιμη συγγραφική επιλογή η ιστορία του να τοποθετηθεί σε απόσταση όχι μικρότερη των 40 χρόνων από το ιδεολογικοκοινωνικό παρόν μας το καθιστά ανώδυνο, συνεπώς τερπνόν και ωφέλιμο για όλους. Από εκεί και πέρα είναι αλήθεια ότι ο Θέμελης, αναμοχλεύοντας πικρές ιστορικές αλήθειες του παρελθόντος, προβάλλει την εκσυγχρονιστική ιδεολογική αντίληψη για την ειρηνική συνύπαρξη ή και τη συναδέλφωση των λαών και την ανεκτικότητα απέναντι στο διαφορετικό. Ωστόσο, ποιος σοβαρός άνθρωπος σήμερα αμφιβάλλει ότι οι Μικρασιάτες πρόσφυγες αντιμετωπίστηκαν με εχθρότητα από τον πληθυσμό της νέας τους πατρίδας ή ότι υπήρχαν και καλοί Τούρκοι, όπως ο Ισμαήλ, ο νεαρός φίλος του Μανόλη, που τον βοηθά να διαφύγει στη Μυτιλήνη και δολοφονείται αγρίως από Τούρκους στρατιώτες επειδή είναι ομοφυλόφιλος;