Κριτική Εικαστικών

Με την αισθητική του μπετόν και της «Αλφαβίλ»
Του Χάρη Καμπουρίδη

Καρποφόρα έμπνευση ήταν αναμφίβολα η νέα εκθεσιακή στάθμευση του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης στα υπόγεια του Ωδείου Αθηνών, «τελευταίος, ευελπιστούμε, σταθμός» πριν από την οριστική εγκατάσταση στο Φιξ της Συγγρού όταν αποπερατωθεί.

Τη φορά αυτή πάντως η συνομιλία της μουσειακής λειτουργίας με την περιβάλλουσα δόμηση δεν είναι απλώς μια αναγκαστική προσαρμογή στους υπόγειους χώρους του Ωδείου, αχρησιμοποίητους για χρόνια, αλλά μια άκρως αποτελεσματική ενεργοποίηση της «αισθητικής τού μπετόν αρμέ»για να μην ξεχνάμε τον Π. Μιχελή- καθώς ο φιλότεχνος που προσεγγίζει το γνωστό κτίριο έρχεται αμέσως αντιμέτωπος με τις κάθετες και οριζόντιες ορθολογιστικές γραμμές του, ενώ κατόπιν εντυπωσιακές φαρδιές σκάλες τον οδηγούν σε αίθουσες τεράστιες με άτυπα σχήματα τραπεζοειδή και διαδρομές που σε κάνουν να αισθάνεται σαν σε ταινία επιστημονικής φαντασίας, την «Αλφαβίλ» του Ζ.Λ. Γκοντάρ θυμόμαστε πρόχειρα, αφού πράγματι το αφαιρετικό, ελλειπτικό, μισοσκοτεινιασμένο – μισοφωτισμένο και μετρημένα φουτουριστικό περιβάλλον καθορίζεται από διακεκομμένους ήχους που αντηχούν και εναλλαγές φωτός σκιάς.

Η σκηνογραφημένη αυτή ατμόσφαιρα είναι, πρέπει να πω, μεταδοτική και εισάγει άριστα τον επισκέπτη σε μια βασική- κατά πολλούς: την πλέον βασική- παράμετρο της νεωτεριστικής τέχνης που είναι η αρχιτεκτονική και η πολεοδομία, με το κλίμα είτε του Λεκορπιζιέ είτε του ρωσικού κονστρουκτιβισμού, παράμετρος ως προς την οποία τα μοντέρνα έργα λειτουργούν συμπληρωματικά έως και διακοσμητικά, εφόσον το κτίριο είναι το υπερ-κέλυφος που δίνει το κεντρικό νόημα.

Αυτά καθαυτά τα εκθέματα έρχονται σε δεύτερη μοίρα, ωστόσο στην πολλαπλή αυτή έκθεση του Μουσείου η ενσωμάτωσή τους αποδεικνύεται εύγλωττη.

Κεντρική έκθεση αποτελεί σειρά σχεδίων του Ούλριχ Ρίκριμ, κορυφαίου διεθνώς στην «τέχνηδιαδικασία»

ΙΝFΟ

Σχέδια Ουλρ. Ρίκριμ, βίντεο Ντ. Κλέμποουτ, Σχέδια Στ. Αντωνάκου, γλυπτό Β. Ζαχάροφ, εγκατάσταση Στ. Ρόντεν – Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Ωδείο Αθηνών, Βασ. Γεωργίου 17-19 & Ρηγίλλης, τηλ. 210-7240.673, μέχρι 30 Νοεμβρίου.

(prozesskunst), τον είχαμε δει πριν από 20 χρόνια στην «Μπερνιέ» με ακατέργαστους όγκους μαρμάρου πάνω στο οποίο φαινόταν επίτηδες οι χαράξεις του κομπρεσέρ. Τώρα αντικρύζουμε γεωμετρικά σχήματα- κάτι ανάμεσα στης Ό. Ζούνη και του Γ. Μόραλη- που δείχνουν τον διάλογο της επιφάνειας με τη σκιά της στον χώρο, ιδέα που αναπτύσσεται εν τω μεταξύ, ας επαναλάβω, και με τις υποβλητικές φωτοσκιάσεις του εκθεσιακού χώρου.

Και τα 72 μικρά γεωμετρικά σχέδια του Στ. Αντωνάκου, σε άλλη αίθουσα, έχουν ανάλογο προβληματισμό, είναι έργα που δηλώνουν εσωτερική ανατροπή σύνθεσης και πορεία- ανασύνταξη στον χώρο.

Παραμέσα συναντάμε τη βιντεοπροβολή του Ντάβιντ Κλέρμποουτ, το άλλο κεντρικό έκθεμα, με θέμα τον χρόνο και τις σιωπές στις ανθρώπινες σχέσεις, δύσκολο να απορροφηθεί σε ένα τόσο διασπασμένο χώρο αλλά πάντως εντυπωσιακό.

Στο αυτί του επισκέπτη εν τω μεταξύ φθάνουν συνεχώς κύματα από ήχους που αποτελούν την ηχητική εγκατάσταση του Στιβ Ρόντεν με βάση ηλεκτρονικά αναστημένους ήχους του 19ου αιώνα, ενώ τέλος στην έξοδο- είσοδο ένα γλυπτό από μια ντουζίνα μαυροφορεμένα ανδροειδή σε φυσικές διαστάσεις- τα «Μαύρα Πουλιά» του Β. Ζαχάροφ, μοιάζουν πολύ με τα ανθρωπάκια του Γ. Γαΐτη- ψέλνουν σε ακατάληπτο τόνο.

Όπως συμβαίνει σε όλες αυτές τις ανάλογες περιπτώσεις, τα έργα αυτού του είδους τέχνης δεν είναι αυτοδύναμα και «αυτοεξηγούμενα» (selfexplicit) αλλά συμπληρωματικά ενός νοήματος έξω απ΄ αυτά, εν προκειμένω της ερμηνευτικής εξήγησης του τεχνοκριτικού ή του συμφραζόμενου χώρου, του κτιριακού περιβάλλοντος. Η έκθεση λειτουργεί καλά, μεταδίδει νοήματα, αναπλάθει δημιουργικά τον χώρο, δίνει προεκτάσεις στα ίδια τα εκθέματα και επιπλέον φαίνεται να αυτοπροσδιορίζει την άποψη του μουσείου για τον επικείμενο επιτελικό ρόλο του.