ΜΠΕΡΤΑ ΚΑΙ ΞΙΦΟΣ

Διαβάζοντας την τέταρτη κατά σειρά περιπέτεια του λοχαγού Αλατρίστε είχα την εντύπωση μιας όχι και τόσο καλολαδωμένης μηχανής, η οποία πρέπει οπωσδήποτε να βγάλει την ανηφόρα για να φτάσει στον προορισμό της, πλην όμως, όπως κι οι ήρωές της μοιάζει κι αυτή να έχει κουραστεί. Όταν περάσει το εφέ της έκπληξης που προκάλεσε ο Ρεβέρτε γράφοντας μυθιστορήματα «της μπέρτας και του ξίφους» σε σύγχρονη εκδοχή, ανακαλύπτεις πως, εντέλει, αυτό που απομένει από την όποια λογοτεχνική απαίτηση μπορεί να έχει ο αναγνώστης, είναι κάτι σαν κλασικό εικονογραφημένο. Κλασικό εικονογραφημένο; Τι άλλο είναι ο Αλατρίστε του οποίου η ψυχολογία οργανώνεται γύρω από το «αετίσιο προφίλ» του, το μουστάκι του, τα άγρια βλέμματά του, την απότομη φωνή του και την ταχύτητα των αντιδράσεών του. Εντάξει, θα μου πείτε τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά και ο Ρεβέρτε είναι αρκετά έξυπνος για να ξέρει πως θα πρέπει να δώσει κάποια υπαρξιακή διάσταση στο όλο εγχείρημά του.

Μια διάσταση που θα μπορούσε να συμπυκνωθεί στην άποψη πως όποιος στέκεται όρθιος απέναντι στον θάνατό του, ακόμη και το χειρότερο έγκλημα να έχει κάνει, διαθέτει το τεκμήριο της αθωότητας επειδή ακριβώς δεν φοβάται τον θάνατο, άρα δεν φοβάται την τιμωρία. Μια «υπαρξιακή» διάσταση που συμπληρώνει τα κενά της με μπόλικες ιστορικοκοινωνιολογικές αναλύσεις για την Ισπανία της εποχής, για την αριστοκρατία που κάνει εμπόριο για να επιβιώσει, και τα λοιπά και τα λοιπά, τα οποία δίνουν κάποιο ενδιαφέρον στην ανάγνωση, όμως πέραν τούτου ουδέν.

Εντάξει, ο Ρεβέρτε είναι ένα είδος λογοτεχνικού μύθου της εποχής μας. Δημοσιογράφος, πολεμικός ανταποκριτής για χρόνια, τώρα μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας των Γραμμάτων και ίνδαλμα αναγνωστών και κριτικών. Όμως διαβάζοντας το τέταρτο κατά σειρά βιβλίο του αναρωτιόμουν συνέχεια πόσες εκπτώσεις στις απαιτήσεις μας είμαστε αναγκασμένοι να κάνουμε. Διασκεδαστικός; Σίγουρα, αν και ώς το σημείο που δεν κουράζει με τις επαναλήψεις των στερεοτύπων του, εικόνων, χαρακτήρων, ευρημάτων. Δύσκολα όμως θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για λογοτεχνία στην περίπτωσή του.

Οφείλω να πω επίσης πως διαβάζοντας το «Χρυσάφι του βασιλιά», αποκόμισα μια πλούσια συλλογή από μεταφραστικές αδεξιότητες και ακυριολεξίες. Τι θα πει, για παράδειγμα, «πολύ ευτυχισμένο χέρι»; Και τι σόι σύνταξη κρύβεται πίσω από μια έκφραση σαν την «τύγχαναν ακραία σκληρής συμπεριφοράς» ή εκείνο το «φοβούμενοι κακά συναπαντήματα»;

Τέλος πάντων. Οι «κουρασμένοι ήρωές» του μάλλον κούρασαν τους αναγνώστες του.