Σκοτεινό γέλιο

Βασίλης Αντ. Πασχάλης

ΗΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΔΑΙΜΟΝΙΚΟ

ΕΚΔ. ΙΔΙΟΙΣ ΑΝΑΛΩΜΑΣΙΝ ΣΕΛ. 330, ΤΙΜΗ: 22,50 ΕΥΡΩ

Μετρά πολλά θύματα και δεν είναι ο δαίμων του τυπογραφείου, αλλά της γελοιογραφίας. Δαίμονας που αποτελεί βασικό συστατικό της καθημερινής τέχνης που συχνά διαβάζεται επιπόλαια- της γελοιογραφίας- και όμως έχει τη δική του ιδιαίτερη ιστορία, γεμάτη ενδιαφέροντες σταθμούς. Ιστορία που αποκαλύπτεται σταδιακά και σε βάθος μέσα από τις σελίδες της θεωρητικής μελέτης του Βασίλη Πασχάλη, επίκουρου καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με ειδίκευση στη θεωρία των πολυμέσων, στο κινούμενο σχέδιο και στη γελοιογραφία ειδικότερα. «Τι χυμός, τι χιούμορ» θα μπορούσε να είναι ο τίτλος του πρώτου κεφαλαίου, καθώς ο όρος χιούμορ προσεγγίζεται μέσα από τις ρίζες της λατινικής λέξης humor και της ελληνικής χυμός, ενώ κλασικά ονόματα της φιλοσοφίας-από τον Αριστοτέλη έως τον Ραμπελέ- αναλαμβάνουν την ξενάγηση του αναγνώστη σε πολλές αθέατες όψεις του χιούμορ, αλλά και στα διαφορετικά επίπεδά του, που μπορεί να ξεκινούν από τη διακωμώδηση για να φθάσουν στον υποβιβασμό και την απο-ανθρωποποίηση του εχθρού.

Μετά τη «χαρτογράφηση του πεδίου», ο αναγνώστης πέφτει στα βαθιά. Και δεν περιορίζεται στην παρακολούθηση της ιστορικής διαδρομής της γελοιογραφίας – από το cartoon έως την caricatura- αλλά εντοπίζει και μορφές που έπαιξαν ουσιαστικό ρόλο στη γέννηση των δαιμονικών πρωταγωνιστών της και περιγράφονταν στους αισωπικούς μύθους και στα κείμενα του Θεόφραστου ή αργότερα «γεννιόντουσαν» από τον Λεονάρντο ή τον Χόγκαρθ.

«Δαίμονες» της Αναγέννησης και της Μεταρρύθμισης δίνουν τη θέση τους σε εκείνους της Γαλλικής και Βιομηχανικής Επανάστασης, των δύο Παγκοσμίων Πολέμων και του μεταπολεμικού κόσμου, χωρίς να λείπει εν συντομία και η ελληνική παρουσία: τόσο μέσα από τα ειδικά έντυπα που κυκλοφόρησαν όπως ο «Γεροδιάβολος» ή ο «Σατανάς» όσο και με αναφορές στους δημιουργούς τουςσυγγραφείς όπως ο Ροΐδης ή ο Σουρής, αλλά και γελοιογράφων, όπως ο Φωκίων Δημητριάδης, ο Αρχέλαος, ο Κώστας Μητρόπουλος και ο Σπύρος Ορνεράκης. Τη μελέτη συμπληρώνει ένα 16σέλιδο με γελοιογραφίες και ενδιαφέρουσες βιβλιογραφικές παραπομπές.