Κίνδυνοι και ευκαιρίες

Γενικότερα στην Ευρώπη οι αλλαγές στη Δημόσια Ιστορία εντοπίζονται σε τρία επίπεδα. Το πρώτο συνδέεται με την ανάδειξη του τραύματος και την κυριαρχία του ρόλου του θύματος. Η τρέχουσα κουλτούρα δεν υμνεί τον ηρωισμό των στρατιωτών όπως παλαιότερα αλλά την αδυναμία του θύματος, του άμαχου. Το δεύτερο αφορά την κεντρική θέση που κατέχει πλέον το Ολοκαύτωμα στην Ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Η κεντρικότητα αυτή έχει ως αποτέλεσμα την κοινότοπη κατάχρηση του όρου, τη σχετικοποίηση και την υποβάθμιση των άλλων πλευρών του πολέμου. Το τρίτο επίπεδο αφορά την κριτική επανεξέταση του παρελθόντος. Θέματα ταμπού που «αμαύρωναν» την εθνική ταυτότητα, αποτελούν πλέον αντικείμενο δημόσιας συζήτησης, όπως ο δωσιλογισμός, η εμπλοκή των χριστιανικών πληθυσμών στις διώξεις των Εβραίων, οι σχέσεις μεταξύ γυναικών και στρατευμάτων κατοχής, οικονομική συνεργασία, κ.λπ.

Ο Φλάισερ επισημαίνει δύο κινδύνους που εγκυμονεί η δημόσια συζήτηση για τον πόλεμο.

Ο ένας κίνδυνος προέρχεται από το διαρκές ξαναγράψιμο της Ιστορίας, που μετατρέπει την Ιστορία σε ένα παλίμψηστο, σε ένα όχημα για να εξυπηρετήσει ιδεολογικούς σκοπούς και πολιτικά συμφέροντα. Πρέπει να μπουν όρια σε αυτό το ξαναγράψιμο της Ιστορίας; Ναι, υποστηρίζει ο Φλάισερ, όταν έχουμε ακραίες περιπτώσεις αναθεωρητισμού, όπως στην περίπτωση των αρνητών του Ολοκαυτώματος. Ο δεύτερος κίνδυνος προέρχεται από τον «κορεσμό» της μνήμης και την κακώς νοούμενη πολιτική ορθότητα, η οποία μπορεί να προκαλέσει τα αντίθετα αποτελέσματα, ειδικά σε χώρες που έχουν έμπρακτα αποκηρύξει το παρελθόν τους, όπως η Γερμανία.

Η δημόσια ιστορία, όμως, δίνει και ευκαιρίες. Η πρώτη ευκαιρία

Ηagen Fleischer

OΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

Ο Β΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΕΚΔ. ΝΕΦΕΛΗ, 2008, ΣΕΛ. 626, ΤΙΜΗ: 37 ΕΥΡΩ

είναι η «εκπαίδευση» της μνήμης, δηλαδή να διαπαιδαγωγηθούν οι νεώτερες γενιές να βλέπουν εποικοδομητικά το παρελθόν του πολέμου, όπως το αποτυπώνει το μότο «Συγχώρεση δίχως λήθη» που είχε μια πορεία ειρηνιστών από τη Γερμανία στην Ισπανία. Η δεύτερη ευκαιρία είναι με βάση τα γεγονότα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου να συνειδητοποιήσουμε τις διαφορές μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Ευρώπης και επεξεργαστούμε μια ταυτότητα η οποία να βασίζεται σε μια «όχι κοινή αλλά μοιραζόμενη Ιστορία».

Όπως αντιλαμβάνεται κανείς, το βιβλίο του Φλάισερ όχι μόνον έλειπε από την ελληνική βιβλιογραφία αλλά είναι και μια μελέτη μεγάλης πνοής, καινοτόμα και πλούσια σε ιδέες, που δείχνει ότι η Ιστορία δεν αφορά μόνο τους ιστορικούς αλλά ολόκληρη την κοινωνία, δεν αφορά μόνο το παρελθόν αλλά και το παρόν.