Από την επανεξέταση στον αναθεωρητισμό

Ο Φλάισερ αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος της μελέτης του στη Δημόσια Ιστορία μετά το 1989, εστιάζοντας ιδιαίτερα στις επετείους του 1995 και του 2005. Οι αλλαγές στον τρόπο αντιμετώπισης του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου είναι, χωρίς υπερβολή, συγκλονιστικές. Οι αλλαγές αυτές οδήγησαν στο ξαναγράψιμο της Ιστορίας του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Πολλές από αυτές τις αλλαγές ήταν αναγκαίες και οδήγησαν στην κριτική επανεξέταση πτυχών του πολέμου, οι οποίες μέχρι τότε είχαν είτε αποσιωπηθεί είτε (αυτο)λογοκριθεί. Άλλες όμως κινούνταν στην κατεύθυνση του αναθεωρητισμού, δηλαδή της άρνησης ιστορικών γεγονότων ή δια στρέβλωσης της ιστορικής πραγματικότητας.

Η διαφορά μεταξύ κριτικής επανεξέτασης του παρελθόντος και αναθεωρητισμού είναι σημαντική, αν και αρκετοί ήταν εκείνοι που ξεκίνησαν με στόχο την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας και κατέληξαν στον αναθεωρητισμό. Κάποιες από αυτές τις αλλαγές, βέβαια, είχαν ήδη δρομολογηθεί πριν από το 1989. Στη Γερμανία, ήδη από τη δεκαετία του 1980 ο αναθεωρητισμός είχε εμφανιστεί και προκαλέσει μία έντονη διαμάχη μεταξύ των ιστορικών με την προσπάθεια να σχετικοποιηθεί το «κακό» του ναζισμού συγκρίνοντάς τον με το «κακό» του κομμουνισμού.

Στην ίδια γραμμή της εξίσωσης του ναζισμού με τον κομμουνισμό, όπως δείχνει ο συγγραφέας, κινήθηκε η δημόσια ιστορία στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες. Στις χώρες αυτές η δημόσια συζήτηση προσπάθησε να παρουσιάσει τις χώρες αυτές ως θύματα δύο διαδοχικών ολοκληρωτισμών, ότι τα χρόνια 1939-1989 είναι μία ενιαία περίοδος κατά την οποία συγχωνεύονται ναζισμός και κομμουνισμός και στην οποία κυριαρχεί ο τρόμος. Μια τέτοια αντίληψη του παρελθόντος οδήγησε αφενός στην υποβάθμιση των αρνητικών φαινομένων της προκομμουνιστικής εποχής (π.χ. αντισημιτισμός, αντικοινοβουλευτισμός) με συνέπεια τη σταδιακή αποκατάσταση εκπροσώπων του φασισμού ή ακόμα και ένοπλων συνεργατών των Ναζί. Σε αυτήν την περίπτωση ο συνδυασμός αντικομμουνισμού και εθνικισμού λειτούργησε στη μετακομμουνιστική Ανατολική Ευρώπη ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ για τους φιλοναζιστές. Διαφορετική είναι η περίπτωση χωρών όπως η Πολωνία. Εκεί ενώ η συζήτηση ξεκίνησε από τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν εις βάρος της κατά τη διάρκεια του πολέμου από τη Σοβιετική Ένωση (διαμελισμός της Πολωνίας, σφαγή στο Κατίν, αδιαφορία του σοβιετικού στρατού στην κατάπνιξη της εξέγερσης της Βαρσοβίας από τους Ναζί) δεν επεκτάθηκε και στον αντισημιτισμό που ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένος στους χριστιανούς Πολωνούς και τους οδήγησε σε πογκρόμ εναντίον των Εβραίων χωρίς τη γερμανική υποκίνηση. Ένα μέρος της εμφάνισης του αναθεωρητισμού τροφοδοτείται και από τη στάση της Ρωσίας. Η Ρωσία, όπως μας υπενθυμίζει ο συγγραφέας, ουδέποτε απολογήθηκε για τα όσα διέπραξε εις βάρος των γειτονικών λαών τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αντίθετα ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος αποτελεί το μοναδικό ένδοξο παρελθόν της σοβιετικής εποχής, ένα παρελθόν το οποίο είναι αναγκαίο για τη νέα εθνική ταυτότητα της Ρωσίας. Ανάλογη περίπτωση είναι η Ιαπωνία, η οποία διακρίνεται από την επίμονη άρνηση ή υποβάθμιση των εγκλημάτων που διέπραξε στην Κίνα, την Κορέα και άλλες ασιατικές χώρες.