ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ

Δύο μείζονος σημασίας θέματα, τα οποία τα τελευταία χρόνια βρίσκονται στο επίκεντρο θεωρητικών αναλύσεων και αντιπαραθέσεων, συζητούνται στο τέλος του βιβλίου. Πρόκειται για την «κοινωνία πολιτών» στην Ελλάδα και για την πολιτική κουλτούρα. Σε ό,τι αφορά την κοινωνία πολιτών και τη σχετική συζήτηση περί «ατροφίας» ή αδυναμίας της, ο Γιάννης Βούλγαρης εύστοχα επισημαίνει τις διαφορετικές προσεγγίσεις στο θέμα και τους τρόπους με τους οποίους χρησιμοποιείται η έννοια. Εν συνεχεία, υπογραμμίζει τις «διαφορετικές λογικές» που διαπερνούν τη χρήση του όρου και επισημαίνει τις «αρνητικές» λειτουργίες και δυνατότητες που μπορεί να έχει η ανάπτυξη της κοινωνίας πολιτών στην Ελλάδα όπου οικογενειακοί δεσμοί, άτυπες οργανώσεις και περιστασιακές ομάδες διεκδικούν και συχνά επιτυγχάνουν στόχους που δύσκολα συνάδουν με τη «θετική» όψη της κοινωνίας πολιτών.

Τα βασικά δίπολα
Το κεφάλαιο για την πολιτική κουλτούρα αποτελεί μια εξαιρετική παρουσίαση- ανάλυση των διαδικασιών συγκρότησης εθνικής-πολιτισμικής ταυτότητας στο πλαίσιο των διεθνών εξελίξεων. Ο συγγραφέας παρουσιάζει με σαφήνεια την επίδραση και πορεία των βασικών διπόλων Ανατολή- Δύση, Παράδοση- Εκσυγχρονισμός, Δεξιά- Αριστερά, αναλύοντας τις μεταστροφές του ιδεολογικού κλίματος τα τελευταία τριάντα χρόνια. Η ανάλυση εμπλουτίζεται με στοιχεία από εμπειρικές έρευνες και αναδεικνύει τις αντιφάσεις που έχει επιφέρει στην εθνική μας κουλτούρα η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρώπη. Σε αυτό το πλαίσιο επανατοποθετούνται οι επιπτώσεις της αντιπαράθεσης «εκσυγχρονισμός- παράδοση» και υπογραμμίζονται τα νέα στοιχεία που κυριαρχούν στο ελληνικό πολιτισμικό επίπεδο, όπως ο ρόλος του έθνους και του εθνικισμού, της Ορθοδοξίας και των μειονοτήτων. Τα ως άνω θέματα ουσιαστικά επανέρχονται στον επίλογο όπου με πειστικό τρόπο παρουσιάζονται οι προκλήσεις και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία και πολιτική, και κατ΄ επέκταση η πολιτική ανάλυση, στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης. Σε αυτό το πλαίσιο προτείνει ως βασικό πλέον στοιχείο της ανάλυσης των πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων την αλληλεπίδραση παγκοσμίου- εθνικού, αλλά με διαφορετικό τρόπο από αυτόν που πρότειναν οι θεωρίες του εκσυγχρονισμού ή της εξάρτησης. Η διάγνωση είναι σωστή και το αίτημα για αναζήτηση νέων εννοιολογικών εργαλείων και αναλυτικών σχημάτων θα απασχολήσει τους μελετητές του πολιτικού πεδίου.