Κριτική Εικαστικών

Αγιογραφικό έπος Ελευσίνας

Η διασταύρωση αποδεικνύεται σημαδιακή στις ιδέες και μνημειακή στην καλλιτεχνική της διατύπωση. Ο επισκέπτης έχει αμέσως την αίσθηση πως συμμετέχει σε ένα εικαστικό έργο το οποίο περιέχει και μεταδίδει νόημα παλιό και ζωντανό, και μάλιστα όχι μόνο για λογαριασμό του καλλιτέχνη που το συνέθεσε, αλλά και εκ μέρους της εποχής και του τό που. Ως καλλιτέχνημα, είναι έργο-σύνοψη, «έργο-ολικό», «τα έχει όλα»: ζωγραφική, βιντεοεγκαταστάσεις, αυτούσια αντικείμενα, ήχους ηχογραφημένους και οπτικά ντοκουμέντα σε προβολή. Απλώνεται στον αχανή χώρο του παροπλισμένου Παλιού Ελαιουργείου της Ελευσίνας με αφοπλιστική απλότητα, σαν να ήταν εκ γενετής τμήμα των κτιρίων και των διαδρόμων που υποδέχονται τους επισκέπτες, με οδηγό μερικές χιλιάδες παλιά παπούτσια που ξεκινούν από την είσοδο και διακλαδίζονται στους επιμέρους εκθεσιακούς χώρους, ενώ στα μεγάφωνα ακούγονται ονόματα εργατών που διαβάζει ο καλλιτέχνης.

Επιμέρους «κεφάλαια» της αφήγησης που σχηματίζεται σιγά σιγά, παράθυρα καλυμμένα με παλιές φωτογραφίες εργατών και παιδιών σε μεγέθυνση, μια αίθουσα με άδεια κρεβάτια και προσφυγικά συμπράγκαλα τριγύρω κι έναν σταυρό από φωτοσκίαση υπό τους ήχους σμυρναίικων νοσταλγικών τραγουδιών, βίντεο με αναμνήσεις ποδοσφαιριστών του «Πανελευσινιακού», ήχοι γραφομηχανής και τηλεφώνων έρχονται από ερειπωμένα γραφεία του εργοστασίου, παιδιά της Ελευσίνας που τραγουδάνε και ένα αρχαϊκό τέμπλο στημένο μπροστά σε ένα παλιρροϊκό κυματισμό μαγνητοσκοπημένης θάλασσας.

Όχι, δεν είναι «κλαψιάρικο» έργο τέχνης ούτε καταθλιπτικό. Ο Μάριος Σπηλιόπουλος έχει μια πολύ δική του- ως προς τη γενιά που εκπροσωπεί- αισιόδοξη και ευχαριστηριακή ιδεολογία. Το εκτεταμένο αυτό έργο μοιάζει με με άρτε πόβερα και κριτικό ρεαλισμό, αλλά είναι λυρικό καθώς αποδίδει στην ανάμνηση χαρακτήρα ανάστασης και συνέχειας, έτσι που όλα αυτά τα οποία σε άλλον καλλιτέχνη μοντέρνων εκφραστικών εργαλείων (π.χ. στον Βλ. Κανιάρη ή στον Γ . Ψυχοπαίδη) θα έμοιαζαν με καταγγελία ιδεολογική ή μανιφέστο εκφραστικών τρόπων, στον Σπηλιόπουλο γίνονται υλικό «κοινωνίας», επικοινωνίας, μεταδιδόμενης συγκίνησης για ένα ανθρώπινο έπος, μια ηρωική εποχή αντοχής και υπέρβασης.

Στο βάθος βάθος αυτής της γεύσης που μας αφήνουν τα «Φυλάκια Μνήμης» του Σπηλιόπουλου, διαπιστώνουμε τον συντοπίτη του λογοτέχνη-ζωγράφο Ν.Γ. Πεντζίκη στο κλίμα του χριστιανικού υπαρξισμού ή και τον ζωγράφο-αγιογράφο Σπ. Βασιλείου, γνώρισμα που αφομοιώνει και αθωώνει τη μοντερνιστική

ΙΝFΟ

«Ανθρώπων Ίχνη»«Έλευσις- Ελευσίς».
Εγκατάσταση βίντεο και αντικειμένων, του Μάριου Σπηλιόπουλου, στο Παλιό Ελαιουργείο Ελευσίνας. Τηλ. 6932.243516. Μέχρι 12 Οκτωβρίου

γλώσσα του Σπηλιόπουλου ή κάποια ομοιότητα με τον Μπολτάνσκι. Είναι μια «μουλτιμίντια» σύνθεση, που δεν λατρεύει τα εκφραστικά μέσα, αλλά τα μεταδιδόμενα νοήματα. Μια αγιογράφηση εμπειριών από τη πρόσφατη ιστορία και συλλογική συνείδηση οι οποίες επικεντρώνονται μεν στην Ελευσίνα, αλλά σαφώς διαστέλλονται προς κάθε κατεύθυνση.

Το έργο είναι ώριμο, καλά χωνεμένο και λειασμένο στις γωνίες, ακουμπά το μελό αλλά δεν ξεφεύγει, είναι λαϊκό αλλά χωρίς ιδιοτέλεια, είναι μνημειακών διαστάσεων αλλά και ταπεινό, εν τέλει καταλήγει να κομίσει στην Ελευσίνα και τα σύμβολά της ένα χριστιανικο-υπαρξιακό πνεύμα εγκαρτέρησης και αισιοδοξίας. Είναι αξιοσημείωτο ότι στην πόλη της Ελευσίνας έχει δέσει πλέον μια συμπαγής πολιτιστική εικόνα αναφοράς χάρη στα «Αισχύλεια» και, ως προς τα εικαστικά, εδώ και λίγα χρόνια εύστοχες επιλογές και πρότυπες παραγωγές- όπως η έκθεση της Βάας Ξένου το 2004 και της Καλλιόπης Λαιμού πρόπερσι, η αναδρομική του εκστασιακού Θ. Τσίγκου επίσης- αναδεικνύουν ευρύτερα τη νοητική και ιστορική εικόνα της πόλης. Η εφετινή εκδήλωση με τα «Ανθρώπων Ίχνη» του Σπηλιόπουλου προεκτείνει αυτή την δομημένη εικόνα, είναι έργο κορυφαίο, αναμφίβολα ένα από τα ελάχιστα μνημειακά έργα της τέχνης μας στα τελευταία χρόνια.