Μια αγάπη για το καλοκαίρι

«Τα παιχνίδια δεν έχουν αθωότητα»

«Τα παιχνίδια είναι πολιτισμός και τρόπος κατανόησης του παιδαγωγικού επιπέδου των ανθρώπων», λέει στα «ΝΕΑ» ο ζωγράφος και καθηγητής στην ΑΣΚΤ, Μιχάλης Μανουσάκης, συλλέκτης παλιών παιχνιδιών
Χαράματα της Κυριακής μπορεί να τον συναντήσεις με τον φακό ανά χείρας να ψάχνει τους πάγκους στο Μοναστηράκι. Θέλει να είναι από τους πρώτους που θα θαυμάσουν, θα χαϊδέψουν και θα αγοράσουν τα πληγωμένα μολυβένια στρατιωτάκια, τις αχτένιστες και με τσαλακωμένα φορέματα κούκλες, τα «ανάπηρα» αυτοκινητάκια, τις γεμάτες χαραγματιές ξύλινες φιγούρες. Ο ζωγράφος και καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, Μιχάλης Μανουσάκης, δεν βγάζει τα απωθημένα του, καθώς ως παιδί δεν είχε παιχνίδια. Εδώ και μία δεκαετία τον έχει χτυπήσει η «κατάρα του συλλέκτη». Και ενώ βλέπει τις βιτρίνες και τις κούτες του να ξεχειλίζουν από τα παιχνίδια, συνεχίζει με τόσο πάθος, που έφτασε να ανταλλάξει έναν πίνακά του για έναν κουμπαρά!

Προσπάθεια επιστροφής στην παιδική αθωότητα;

Τα παιχνίδια δεν έχουν καμία αθωότητα. Μπορεί να σκοτώσουν, όπως για παράδειγμα τα τσίγκινα, γι΄ αυτό άλλωστε και αποσύρθηκαν. Αθωότητα έχουν τα παιδιά. Τα παιχνίδια για εμένα λειτουργούν ως οστεοφυλάκια της μνήμης. Είναι πολιτισμός και μέσα από την εικόνα τους κατανοείς το παιδαγωγικό επίπεδο των ανθρώπων. Η συλλογή ήταν μια ευκαιρία να επαναπροσδιορίσω το παιχνίδι και να αναγνωρίσω τον καλλιτέχνη πίσω του, τον άνθρωπο που τα φτιάχνει ο οποίος είναι καλλιτέχνης: ξέρει σχέδιο, τη σχέση των χρωμάτων και δημιουργεί κάτι με εκπαιδευτικό χαρακτήρα.

Έχετε στη συλλογή δικά σας παιχνίδια;
Όχι, διότι δεν είχα ως παιδί. Το μοναδικό μου παιχνίδι, που δεν το έχω πια, ήταν ένα ροζ τανκ με γκρίζο πύργο που μου χάρισε μια Πρωτοχρονιά η νονά μου.

Πώς μπήκατε στο… παιχνίδι;
Με έβαλε ο φίλος μου ο Τάσος Μισούρας, που έχει μια εκπληκτική συλλογή. Με γοήτευσαν όταν τα είδα. Τα αντίκρυσα ως έναν θησαυρό μικρογλυπτικής. Για εμένα ήταν μικρά γλυπτά στα οποία είχαν αφήσει οι αθώες ηλικίες τα ίχνη τους. Άρχισα με ξύλινα επιπλάκια για κουκλόσπιτα, αλλά γρήγορα επεκτάθηκα σε όλα τα είδη. Δεν ξέρω όμως αν είμαι συλλέκτης, διότι ο συλλέκτης πρέπει να αφιερώνει πολύ χρόνο και χρήμα. Τους ζηλεύω τους πραγματικούς συλλέκτες. Εγώ είμαι ερασιτέχνης.

Τα στέκια των συλλεκτών πού βρίσκονται;
Οι βασικές αγορές είναι στη Γερμανία και στη Γαλλία, όπου υπάρχουν ειδικοί πλειστηριασμοί, μαγαζιά, ενώ γίνονται και διαδικτυακές δημοπρασίες. Στην Ελλάδα η αγορά είναι κυρίως στο Μοναστηράκι, όπου ξεκινάμε ξημερώματα Κυριακής γύρω στις 04.00 με τον φακό για το Γιουσουρούμ για να προλάβουμε να δούμε πρώτοι ό,τι μας ενδιαφέρει. Οι εικόνες είναι βιβλικές, διότι ανάμεσα στα σκουπίδια αποκαλύπτονται θησαυροί.

Η αγορά λειτουργεί με λογική χρηματιστηρίου;
Υπάρχουν κακοτοπιές;
Βεβαίως· και πολλές, όπως σπασμένα ή ρέπλικες, αλλά τις τρικλοποδιές τις αντιμετωπίζεις με τη γνώση. Τα ξένα παιχνίδια έχουν όλα καταγραφεί, οπότε μπορείς να ξέρεις τι είναι αυθεντικό και τι όχι. Με τα ελληνικά μόνο υπάρχει πρόβλημα, που δεν έχουν καταγραφεί.

Τι σας ωθεί να αγοράζετε διαρκώς;
Νιώθεις ότι σου φωνάζουν πως θέλουν κι άλλα δίπλα τους κι εσύ δεν αισθάνεσαι ποτέ ευχαριστημένος. Είναι η κατάρα τού συλλέγειν. Γι΄ αυτό και όταν χάνεις ένα από την αγορά, παρηγορείσαι Υπάρχουν παιχνίδια που αξίζουν χιλιάδες ευρώ. Τα ελληνικά όμως δεν έχουν εκτιμηθεί και θεωρούνται σπάνια, διότι δεν έχουν συντηρηθεί, ορισμένα έχουν χαθεί… Μεγαλύτερη αξία έχουν τα άπαιχτα που διατηρούν ακόμη το κουτί τους, αλλά προσωπικά μού είναι παγερά αδιάφορα. Μπορεί να έχουν εμπορική αξία, αλλά στην καρδιά μου δεν αξίζουν όσο εκείνα που παίχτηκαν.

πως είναι τόσα πολλά που θα βρεις κάποια στιγμή κάποιο άλλο.

Υπάρχουν παιχνίδια που έχετε αποκλείσει, όπως για παράδειγμα τα όπλα;

Δεν αγοράζω κινέζικα επειδή κυκλοφορούν πολλά αντίγραφα, αλλά όπλα γιατί όχι; Ο πόλεμος είναι μέσα στη ζωή και τα παιδιά μεγαλώνουν σε μια κοινωνία που δεν είναι αγγελική.

Το τελευταίο που αγοράσατε;
Είναι, πριν από δυο εβδομάδες, μια πορσελάνινη κούκλα από την Ιαπωνία που αγόρασα στο Μοναστηράκι.

Δεν έχει μια δόση παρελθοντολογίας το όλο εγχείρημα;

Όταν θυμάσαι τα παιδικά σου χρόνια, οργανώνεις πιο δυναμικά τα μελλοντικά σου σχέδια και νιώθεις πως υπάρχει λόγος που είσαι παρών. Έχεις ελπίδα και γίνεσαι πιο ουσιαστικός.


«Η συλλογή είναι σαν εξωσυζυγική σχέση»

Γιατί να γίνει κάποιος συλλέκτης παιχνιδιών; «Δεν υπάρχει διότι», απαντα ο Μιχάλης Μανουσάκης. «Είναι κάτι που το δεν το αρχίζεις με στόχο. Αρχίζεις χωρίς να το θες και μετά δεν μπορείς να κάνεις πίσω, διότι έχεις επενδύσει τόσο σε χρήμα όσο και σε συναίσθημα. Η συλλογή είναι σαν εξωσυζυγική σχέση που δεν φοβάσαι να κάνεις, αλλά δεν τη δηλώνεις». Τι θα κάνετε μελλοντικά τη συλλογή σας; Δεν ξέρω. Είναι πολύ δύσκολο να αποφασίσεις τι θα κάνεις με αυτό το υλικό. Μ΄ αρέσει να μη βάζω πρόγραμμα. Είναι όπως όταν ερωτεύεσαι που δεν σκέφτεσαι το μέλλον, αλλά τον κραδασμό της επικοινωνίας.