ΔΡΟΜΟΙ

Με συγκίνηση…
… θυμάται ο συγγραφέας Τζορτζ Στάινερ εκείνη τη συνάντησή του με τον Παλαιστίνιο ποιητή Μαχμούντ Νταρουίς στο Παρίσι. Ίσως και με κάποιες τύψεις. «Ίσως τον απογοήτευσα», λέει σήμερα. «Ίσως να ήλπιζε πως θα τασσόμουν κι εγώ υπέρ της παλαιστινιακής υπόθεσης. Του είπα τότε πως οι άνθρωποι έχουν τα πόδια και τα δέντρα τις ρίζες: εγώ προτιμώ τα πόδια κι εκείνος τις ρίζες».

Ο Νταρουίς…
… πάντως, ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές του αραβικού κόσμου, δεν ήθελε να τον θεωρούν αποκλειστικά «ποιητή της αντίστασης». Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια ήταν πεπεισμένος πως «η ποίηση δεν κάνει να συμβεί τίποτα». Ο Στάινερ όμως του θύμισε τι ρόλο είχαν παίξει κάποτε μερικά ποιήματα στις ιστορικές εξελίξεις στη Ρωσία, από τον Πούσκιν μέχρι τον Μπρόντσκι. Του θύμισε επίσης την απαγόρευση των ποιημάτων του στα σχολικά βιβλία από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό το 2000- «μια επαίσχυντη λογοκρισία».

Ο συγγραφέας…
… μιλάει στην εφημερίδα «Κοριέρε ντελα Σέρα» με θλίψη για τον πρόσφατο χαμό του ποιητή και θυμάται τη συνάντησή τους στο εστιατόριο «Λεζ-Εντιτέρ», στην πλατεία Οντεόν, πριν από δύο χρόνια. Πρόσωπο με πρόσωπο, δυο διανοούμενοι πολύ διαφορετικοί, πολύ μακρινοί που όμως τους έφερνε πιο κοντά το κοινό τους πάθος για τη λογοτεχνία. Ο Μαχμούντ Νταρουίς, ποιητής της εξορίας και της νοσταλγίας για την πατρίδα του. Ο Τζορτζ Στάινερ (φωτό), θεωρητικός της περιπλάνησης και πολίτης του κόσμου. Στο τελευταίο του δοκίμιο «Τα βιβλία που δεν έγραψα», ο Στάινερ έχει αφιερώσει ένα ολόκληρο κεφάλαιο στην εβραϊκή περιπλάνηση, αλλά και στις προβληματικές σχέσεις του με το κράτος του Ισραήλ. «Ίσως ο Νταρουίς να είχε διαβάσει κάποιες σκέψεις μου για την εβραϊκή περιπλάνηση», λέει ο συγγραφέας. «Ο εβραϊκός λαός δεν έλαβε ποτέ πιστοποιητικό ιδιοκτησίας, με θεϊκή βούλα, για μια Γη της Επαγγελίας ή για οποιονδήποτε άλλο τόπο στη Μέση Ανατολή. Παρ΄ όλα αυτά, μολονότι κατανοώ τους λόγους που πολλοί από εκείνους που καταδιώχθηκαν και γλίτωσαν από τον θάνατο οραματίστηκαν ένα κράτος μετά την τραγωδία του Ολοκαυτώματος, πίστευα πάντα πως να ταπεινώνεις και να προξενείς πόνο σε άλλους ανθρώπους είναι ένα σοβαρότατο σφάλμα. Για πολλούς αιώνες, οι Εβραίοι δεν είχαν βασανίσει κανέναν. Η ίδρυση του Ισραήλ αμαύρωσε αυτό το “ευγενικό προνόμιο”. Είπα λοιπόν καθαρά στον Νταρουίς ότι ο τρόμος που νιώθω για τους εθνικισμούς δεν θα μπορούσε ποτέ να με σπρώξει προς την κατεύθυνση που είχε πάρει εκείνος».

Ο Στάινερ…
… παραδέχεται πάντως πως αυτή η θέση του είναι αμφισβητήσιμη και μπορεί να επικριθεί από πολλές πλευρές. «Ξέρω καλά πως εκφράζω την άποψη ενός προνομιούχου που κοιτάζει τη σύγκρουση του Ισραήλ με τους Παλαιστινίους από μακριά. Κατανοώ την αναπόφευκτη πάλη των Ισραηλινών για επιβίωση και κατανοώ τη νόμιμη υπεράσπιση των εδαφών των Παλαιστινίων. Δεν παύω όμως να είμαι πεπεισμένος πως η αλήθεια βρίσκεται πάντα στην εξορία».