Ημερολόγιο Συνόρων Με τους Κινέζους της Αθήνας τον Δεκαπενταύγουστο

Κυριακή μεσημέρι. Η Αθήνα τόσο άδεια, που κινδυνεύει να μοιάζει με το Άμστερνταμ: εάν εξαιρέσεις τη θερμοκρασία, το πράσινο, τα ποδήλατα και τα (υδάτινα) κανάλια. Η τηλεόραση μεταδίδει εικόνες από τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Πεκίνο. Ντύνομαι, παίρνω το σημειωματάριο, τη φωτογραφική μηχανή. Πάνω να δω πώς βιώνουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες οι Κινέζοι της Αθήνας.
Δεν έχω κανονίσει τίποτα. Πάω έτσι, για ραντεβού στα τυφλά, που λέμε. Στο τέλος αποδείχθηκε ότι το πιο εύκολο πράγμα στην Αθήνα είναι να συναντήσεις Κινέζους. Ακόμα και τον Δεκαπενταύγουστο ή, μάλλον, ειδικά τότε. Το πιο δύσκολο ήταν να συνεννοηθώ μαζί τους. Τα ελληνικά τους δεν λάμπουν. Στα κινέζικα ξέρω μόνο δυο φράσεις, «σιέ σιέ» («ευχαριστώ») και «ζάι τζιέν» («εις το επανιδείν»). Μόνο αυτά κατάφερα να μάθω στην Αλβανία, την εποχή του μεγάλου έρωτα ανάμεσα στον Ενβέρ Χότζα και τον Μάο. Ήταν η δεκαετία του ΄70, ήμουν στο δημοτικό, και μας έλεγαν συνέχεια ότι κανένας εχθρός δεν μπορεί να πειράξει την Αλβανία, γιατί θα είχε να κάνει με την Κίνα. Υπήρχε κάτι το ακραία ασύμμετρο σε αυτή την φιλία. Η Αλβανία το μικρότερο έθνος της Ευρώπης. Η Κίνα το μεγαλύτερο του κόσμου. Γι΄ αυτό αυτή η συμμαχία με την Κίνα μάς ενθουσίασε. Μια μέρα είδα και τους πρώτους Κινέζους στη μικρή, επίπεδη πόλη μου. Ήρθαν ξαφνικά γυναίκες και άνδρες, φορούσαν την ίδια μπλε στολή, κρατούσαν στο χέρι το ίδιο κόκκινο βιβλιαράκι. Και όταν ξαφνικά χάλασαν οι σχέσεις με την Κίνα, θυμάμαι την κρυφή χαρά που κατέλαβε τις δασκάλες μας. Η αιτία δεν είχε να κάνει με την ιδεολογία, είχε να κάνει με τις φούστες. Κατά τα πρότυπα της κινεζικής πολιτιστικής επανάστασης, η φούστα άρχισε να εξορίζεται, να επιβάλλονται τα παντελόνια στις γυναίκες. Έπρεπε να μη διαφέρει η γυναίκα από τον άντρα. Όταν η Κίνα μετατράπηκε από φίλη σε εχθρό, η γυναικεία φούστα απενεχοποιήθηκε και πάλι. Οι γυναίκες θα μπορούσαν να τονίσουν ξανά τη θηλυκότητά τους. Μέσα στα επιτρεπόμενα όρια των «καθαρών σοσιαλιστικών ηθών», φυσικά.

Σκεφτόμουν τις φούστες και τις δασκάλες μου, όταν έπεσα πάνω στο πρώτο κινέζικο μαγαζί. Στην Πειραιώς. Ένα μαγαζί με γυναικεία ρούχα. Στο ταμείο, δεξιά, δυο άνδρες έχουν καρφώσει το βλέμμα τους στην οθόνη του υπολογιστή. Τόσο που δεν με προσέχουν καν, αν και, μόλις μπαίνω μέσα, μια γυναικεία ηλεκτρονική φωνή με καλωσορίζει ναζιάρικα: «welcome»… Κοιτάω γύρω: πολύχρωμα σουτιέν, φούστες, εσώρουχα για όλα τα γούστα. Κρεμασμένο στον τοίχο ένα κόκκινο λάστιχο στήθους για γυμναστική. Δεξιά και αριστερά πλαστικές σακούλες, ροζ και κόκκινες, με αγγλικές επιγραφές. Πλησιάζω στο ταμείο. Οι δυο ιδιοκτήτες με προσέχουν, τελικά. Τους χαμογελώ, μου χαμογελούν και εκείνοι. Μόλις τους εξηγώ ότι είμαι δημοσιογράφος το χαμόγελο εξατμίζεται. «Δεν καταλαβαίνω ελληνικά» επαναλαμβάνουν. Επιστρατεύω όλες τις επικοινωνιακές μου ικανότητες και μαθαίνω ότι παρακολουθούν τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Διαδίκτυο στη διεύθυνση www.

999tv. com. Τους λένε Τι και Λιου. Είναι από τη Σαγκάη και βρίσκονται εδώ και ένα χρόνο στην Ελλάδα. Πώς τους φάνηκε η τελετή έναρξης; Τους άρεσε πολύ. Μιλάμε μετ΄ εμποδίων, αλλά οι πάγοι έχουν λειώσει κάπως. Μου επιτρέπουν να τους βγάλω μια φωτογραφία. Λέω τις φράσεις που ξέρω στα κινέζικα, περιμένοντας να τους κερδίσω τελεσίδικα. Το βλέμμα τους γίνεται ακόμα πιο δύσπιστο. Λέω «σιέ σιέ», «ζάι τζιέν», δίνουμε τα χέρια και φεύγω.

●●● Γιατί οι Κινέζοι είναι κουμπωμένοι και δύσπιστοι, ειδικά με τους δημοσιογράφους; Κάποιοι το εξηγούν με την «κίτρινη μαφία», την κλειστή κοινωνία, το πολιτισμικό DΝΑ των Κινέζων. Υπάρχει πιο απλή εξήγηση. Όσοι έχουν ζήσει υπό αυταρχικό καθεστώς το γνωρίζουν. Ξέρουν ότι κάθε πρωί, κάποιοι στην πρεσβεία αποδελτιώνουν εφημερίδες και φακελώνουν φάτσες και ονόματα. Υπάρχει και κάτι άλλο: πώς να μην είσαι κουμπωμένος όταν σε βλέπουν σαν εισβολέα. Έτσι βλέπουν συχνά τους Κινέζους, ακόμα και εκείνοι που ψωνίζουν με βουλιμία τα φθηνά τους προϊόντα. Περπατώ στην Ερμού. Ασυνήθιστα άδεια και καυτή. Ιάπωνες τουρίστες παζαρεύουν την τιμή του CD με μουσική των Άνδεων, με έναν νεαρό, ντυμένο Ινδιάνο της Βόρειας Αμερικής. Λίγο πιο κάτω συναντώ τον Ίο Σεγκ. Σκυφτός πάνω στην ακουαρέλα που φτιάχνει, βουτώντας τα δάχτυλα στα παστέλ χρώματα και σκουπίζοντάς τα κάθε τόσο στην ποδιά του. Μπροστά του έχει στήσει ένα καβαλέτο με ακουαρέλες: 7 ευρώ η μία.

Οι γνωστές κινέζικες ακουαρέλες, με τον ήλιο της Άπω Ανατολής, τους καταρράκτες και τους πελαργούς. Ο Ίο Σεγκ είναι πλανόδιος ζω γράφος. Η φίλη του, η Λιλί, παρακολουθεί τη συζήτησή μας διακριτικά, από απόσταση ασφαλείας. Το σκουτεράκι τους σταθμευμένο πιο πέρα. Η Λιλί φορά τζιν, μαύρο μπλουζάκι που αφήνει να φαίνεται η ωραία πλάτη της, μεγάλα στρογγυλά σκουλαρίκια, μια λευκή τσάντα που δεν την αποχωρίζεται ποτέ. «Η νέα γενιά της Κίνας θέλει να μοιάσει στα μανεκέν» μου είχε πει ένας φίλος που πηγαινοέρχεται στην Κίνα. «Δεν έχουν καμία σχέση με τους γονείς τους, βρίσκονται αλλού». Ο Ίο Σεγκ είναι από το Ζαχάι, ένα χωριό κοντά στη Σαγκάη. Χαίρεται που μιλά με δημοσιογράφο. Τα ελληνικά όμως δεν μας βοηθούν. Αγγλικά ξέρει ελάχιστα. Μου λέει ότι ταξιδεύει πολύ στην Ελλάδα, στη Θεσσαλονίκη, στη Χαλκιδική, στα νησιά, «παντού όπου υπάρχουν χρήματα και δουλειά». Διακοπές; Αυτές είναι οι διακοπές μου, λέει και χαμογελάει. Ολυμπιακοί Αγώνες; Δεν έχω χρόνο, απαντά, κάπως αδιάφορα. Του αρέσει η σημερινή Κίνα; Ο Ίο Σεγκ είναι απασχολημένος με την ακουαρέλα του. Η Ελλάδα; Πολύ ωραία, λέει, θα μείνω εδώ για πάντα. Ήρθε πριν από τρία χρόνια. Μια φωτογραφία; Φωνάζει τη Λιλί να έρθει κοντά του, να φωτογραφηθούν μαζί. Εκείνη έρχεται κάπως ναζιάρικα. Αγοράζω μια ακουαρέλα. Θα την κάνω δώρο στη μητέρα μου. Λατρεύει τις ακουαρέλες με κινέζικα μοτίβα, της έχει μείνει από τότε. Οι Ιάπωνες τουρίστες περικυκλώνουν τον Ίο Σεγκ. Εκείνος χάνεται στη συζήτηση μαζί τους. Προχωράω πιο κάτω. Κατεβαίνω τις σκάλες του σταθμού στο Μοναστηράκι. Στην αποβάθρα ένας Κινέζος φωτογραφίζει τα τρένα που περνούν. Τον πλησιάζω. Τον λένε Μπάο Ντοντζ Μιντζ, από τη Σαγκάη και αυτός. Μιλά καλά αγγλικά. Δεν είναι μετανάστης, είναι τουρίστας. Βλέπω την ψηφιακή μηχανή να κρέμεται στο χέρι του, την τσάντα Samsonite στον ώμο. Ο Μπάο είναι χαμογελαστός. Κάνουν ένα ομαδικό τουρ, μου εξηγεί, Τουρκία και Ελλάδα. Απόψε θα επιστρέψουν στην Κίνα. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες; Είμαστε πολύ περήφανοι, απαντά. Η τελετή έναρξης; Δεν την είδε, ταξίδευε. Μια φωτογραφία; Ευχαρίστως, απαντά. Τη στιγμή που τον βγάζω φωτογραφία κάνει, κάπως διστακτικά, το σήμα της νίκης. Τι σημαίνει αυτό; Σηκώνει τους ώμους και χαμογελά. Είναι της μόδας, το κάνουμε όταν μας φωτογραφίζουν οι ξένοι, προσθέτει. Τότε του κάνω τη «μοιραία» ερώτηση. Μου είχε μείνει απωθημένο σε όλη αυτή την περιπλάνηση. Τον ρωτώ για το Θιβέτ. Το χαμόγελο εξαφανίζεται από το πρόσωπό του. Απομακρύνεται χωρίς δεύτερη κουβέντα, με ένα βλοσυρό και τρομαγμένο ύφος. Ανεβαίνει τις σκάλες τόσο γρήγορα που δεν μου αφήνει περιθώριο να του πω ούτε «ζάι τζιέν». Αυτό το τρομαγμένο ύφος μού είναι γνώριμο. Το κουβαλούσαμε όλοι εμείς οι πρώην κάτοικοι του «υπαρκτού» κάθε φορά που συναντούσαμε «επικίνδυνες ερωτήσεις». Η Κίνα έχει αλλάξει πολύ. Αλλάζει καθημερινά. Εκείνο το τρομαγμένο ύφος όμως έχει μείνει εκεί, παγωμένο στον καταψύκτη του χρόνου, από την εποχή του Μάο. Βλέποντας κανείς το τρομαγμένο ύφος του Μπάο, ίσως καταλαβαίνει γιατί η τελετή έναρξης ήταν τόσο μεγαλειώδης αλλά κούφια και άκαμπτη. Σου προκαλούσε το δέος αλλά καμία συγκίνηση. Ήταν τόσο άψογα σχεδιασμένη και δεν είχε ίχνος αυθορμητισμού. Είχε πλήθη ανθρώπων, αλλά δεν ήταν καθόλου ανθρωποκεντρική. Τον τελευταίο Κινέζο στην Αθήνα του Αυγούστου τον συναντώ στο παλαιό Φάληρο, στην παραλιακή, λίγο πιο κάτω από τον Φλοίσβο. Κρατά μια τσάντα πλάτης, ένα μπουκαλάκι νερό στην πλαϊνή τσέπη της, ένα μαύρο τελάρο κρεμασμένο στο λαιμό του, από αυτά που κρατούν οι πλανόδιοι πωλητές. Είναι γεμάτο πλουμιστά κατσαβίδια που αναβόσβηναν, ρολόγια made in China, αρκουδάκια που χορεύουν rock και twist. Τον πλησιάζω. Ο Αμπίλ, έτσι τον λένε, είναι είκοσι χρονών και από το Πεκίνο. Μιλά ελληνικά, ακόμα καλύτερα αγγλικά. Λέει ότι σπουδάζει σε ένα από τα ιδιωτικά αμερικάνικα κολέγια στην Αθήνα. Τον ρωτώ για τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Όποτε έχω καιρό βλέπω, απαντά. Η τελετή έναρξης; Δεν ήταν άσχημα… Διακοπές; Εργάζομαι, χρειάζομαι χρήματα για τις σπουδές. Το μέλλον πώς το βλέπει; Θα δούμε. Η σημερινή Κίνα του αρέσει; Έτσι κι έτσι. Μια φωτογραφία; Ο Αμπίλ κουνά αρνητικά το κεφάλι.

«Φοβάσαι;» «Δεν φοβάμαι, απλά δεν γουστάρω».

Βάζω τη φωτογραφική μηχανή στην τσέπη μου. Χαιρετιόμαστε.

Την άλλη μέρα, πριν αρχίσω να γράφω το κομμάτι, έβλεπα στην οθόνη τα δάκρυα του Λιου Σιάγκ, του εθνικού ήρωα της Κίνας που αποσύρθηκε από την κούρσα, λόγω τραυματισμού. Έβλεπα τα δάκρυα των Κινέζων στις κερκίδες λες και επρόκειτο για εθνικό χαμό. Ο εθνικισμός σε όλη την έντασή του. Ένας εθνικισμός με μπόλικα επαρχιώτικα γνωρίσματα. Ένας εθνικισμός, με τρομαγμένο ύφος, που επιθυμεί μέχρι δακρύων να πιάσει το τρένο της παγκοσμιοποίησης…

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com