Μια τόσο τυπική ιστορία

Το νησί, αφού απέφυγε εκ θαύματος για δεκαετίες την κατάρα της τουριστικής «ανάπτυξης», υπέκυψε, εδώ και λίγα χρόνια, στην καταιγίδα της παραθεριστικής μεζονέτας. Από νησί εκτός συρμού έγινε ένας μικρός εργολαβικός παράδεισος, με εκατοντάδες νέες, κατ΄ έτος, οικοδομές να ρίχνουν νοκ άουτ την παλιά αγροτική υποδομή του νησιού. Το νερό σώνεται, οι δρόμοι ξεχειλίζουν, τα σκουπίδια περισσεύουν και η αποχέτευση- αχ η αποχέτευση, να ζώνει τις πιο πολυσύχναστες ακτές σαν εφιάλτης, με τα λύματα να τρέχουν, τις πιο «τουριστικές» μέρες του καλοκαιριού, δίπλα στα τραπεζάκια με τις αστακομακαρονάδες.

Το συζητούσαν άδοξα για χρόνια και ξαφνικά προέκυψε μια λύση. Η δημοτική αρχή κατέληξε και- το σπουδαιότερο- εξασφάλισε και τη χρηματοδότηση της εγκατάστασης μιας μονάδας βιολογικού καθαρισμού σε ένα παλιό νταμάρι πίσω από το λιμάνι. Χρειάστηκαν μήνες άγονων προσπαθειών, παρακάλια, πιέσεις, μέσα και τόμοι αλληλογραφίας για να υπερνικηθούν άπειρα γραφειοκρατικά εμπόδια. Απέμενε ένα. Το παλιό νταμάρι ανήκε σε ζώνη χαρακτηρισμένη ως υψηλού αρχαιολογικού ενδιαφέροντος και, μολονότι κανείς δεν είχε δείξει ποτέ ενδιαφέρον για αυτήν, έπρεπε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο να πει το ναι. Έμοιαζε αδύνατον αλλά, έπειτα από πολλούς μήνες υπομονής, μια επιτροπή, αποτελούμενη από κορυφαίους αρχαιολόγους, έκανε αυτοψία και απεφάνθη ότι δεν υπήρχε κανένας λόγος αρχαιολογικού ενδιαφέροντος για να εμποδιστεί ένα τόσο ζωτικής σημασίας για το νησί έργο.

Όλοι πανηγύρισαν και περίμεναν το τελευταίο- τυπικό νόμιζαν- βήμα: να γίνει δεκτό το αίτημα της δημοτικής αρχής στην επόμενη συνεδρίαση του ΚΑΣ. Αλλά όταν ήρθε η ώρα της συνεδρίασης, ο αρμόδιος πολιτικός προϊστάμενος, ο γραμματέας του υπουργείου, όρθωσε το ανάστημά του και είπε όχι! Για λόγους όχι ουσιαστικούς αλλά τυπικούς: να ξαναδιατυπωθεί- λέει- το αίτημα ώστε να ζητά όχι την κατ΄ εξαίρεση εγκατάσταση

Δεν συμβαίνει μόνον στις Κυκλάδες, μα σε κάθε τόπο που δεν εκλέγει έναν με μεγάλο ειδικό βάρος και ισχυρές πελατειακές επιδόσεις πολιτικό παράγοντα του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος

της μονάδας μέσα σε αρχαιολογική ζώνη, αλλά την εξαίρεση της συγκεκριμένης περιοχής από τη ζώνη, τον αποχαρακτηρισμό της. Όχι Γιάννης, Γιαννάκης, δηλαδή. Αλλά η πολιτικά βαρύνουσα αυτή αντίρρηση είχε ως συνέπεια μια ακόμη πολύμηνη καθυστέρηση του έργου και την, παρεμπιπτόντως, διακινδύνευση των πάντα αβέβαιων στην επικράτεια του ελληνικού δημοσίου πόρων για τη χρηματοδότησή του. Η καθυστέρηση μάλιστα έγινε ακόμη μεγαλύτερη αφού η ωραία νήσος είχε την ατυχία ο «δύσκολος» πολιτικός προϊστάμενος να είναι ο πολύς Χρήστος Ζαχόπουλος αυτοπροσώπως και η επί του αιτήματός της συνεδρίαση του ΚΑΣ να είναι η τελευταία πριν ο πολυπράγμων γραμματέας αποφασίσει να πηδήξει στο κενό. Έκτοτε, το σχέδιο επίλυσης του αποχετευτικού προβλήματος εκκρεμεί απελπισμένο.

Δεν είναι εξαίρεση, αλλά κανόνας. Δεν συμβαίνει μόνον στις Κυκλάδες, μα σε κάθε τόπο που δεν εκλέγει έναν με μεγάλο ειδικό βάρος και ισχυρές πελατειακές επιδόσεις πολιτικό παράγοντα του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος. Ακούμε όλοι, ειδικά τα καλοκαίρια που τα αυτιά μας ανοίγουν, δεκάδες ιστορίες παρόμοιες, γραφειοκρατικής απελπισίας για έργα ζωτικά που κακοφόρμισαν, για κοινοτικούς πόρους που χάθηκαν, για λύσεις που ξίνισαν από την πολυκαιρία επειδή κάποιος, σε κάποιο γρανάζι της πολυπλόκαμης και πολυαρμόδιας γραφειοκρατίας, είχε μια τυπική ένσταση.

Έχω καταλήξει, λοιπόν, ότι όλες αυτές οι ιστορίες συνθέτουν έναν κοινό, τυπικό καμβά. Είναι μια τραγωδία σε τρεις πράξεις. Πράξη πρώτη, η ιδιωτική πρωτοβουλία (εδώ με την απολύτως πρωτότυπη ελληνική πατέντα της «εκτός σχεδίου δόμησης», αλλού με άλλους τρόπους) παράγει ιδιωτικό πλούτο, τοπική και υπερτοπική «ανάπτυξη» από τη μια, σοβαρά κοινωνικά και περιβαλλοντικά προβλήματα, για τα οποία όλοι αδιαφορούν, από την άλλη. Πράξη δεύτερη, η ιδιωτική δραστηριότητα ξεπερνά τα όρια, τις υποδομές και τις αντοχές του δημόσιου χώρου, τα προβλήματα γίνονται εκρηκτικά, το πέπλο της αδιαφορίας σπάζει και η πιεστική ανάγκη για λύσεις υπερβαίνει, συνήθως, τα όρια εκείνων που καλούνται να τις ανακαλύψουν. Και, πράξη τρίτη, όταν η λύση, με κάποιο τρόπο, με κάποιο θαύμα, βρεθεί, έρχεται η ώρα της ανίκητης γραφειοκρατίας. Η οποία αναπαράγεται αποκρούοντας ορθολογικές λύσεις, ώστε να διαιωνίζεται η ανάγκη για ανορθολογικές, πελατειακές παρεμβάσεις και συναλλαγές.

Ζήσαμε χρόνια με αυτόν τον «τρόπο». Αλλά το σύστημα τρίζει πια επικίνδυνα στις ραφές του. Ευτυχώς…