[ Δρόμοι ]

Για τους οπαδούς…
… παντός είδους, αλλά ιδιαίτερα των πολιτικών ιδεών, οι καιροί είναι δύσκολοι. Όποια «φανέλα» κι αν φορούν αυτοί, νιώθουν σαν να μην ξέρουν αν το χρώμα της τους εκφράζει πραγματικά- τόσο πολύ που έχουν ξεφτίσει τα σύμβολα από το πολύ φόρεμα. Αν διαβάσει κανείς αυτά που λένε σήμερα οι οικονομολόγοι που μόλις πριν από έναν χρόνο- δηλαδή πριν από την οικονομική κρίση- ήταν οι πιο φανατικοί οπαδοί του καπιταλισμού, θα διακρίνει μια βαθιά αμφιβολία. Αμφισβητούν την ικανότητα της ελεύθερης αγοράς να θεραπεύσει από μόνη της τα προβλήματά της. Και αμφισβητούν ακόμη και το ελεύθερο εμπόριο.

Οι οικονομολόγοι…
… αυτοί, ανάμεσά τους και ο Λάρι Σόμερς, πρώην υπουργός Οικονομίας του Κλίντον, ζητούν να τεθεί υπό έλεγχο το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών. Και ο πανεπιστημιακός Πολ Κρούγκμαν υποστηρίζει πως το εμπόριο με τις φτωχές χώρες μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερες ανισότητες από όσο είχε υποτεθεί αρχικά. Είναι σαφές ότι οι οικονομολόγοι που διατυπώνουν τέτοιες απόψεις απομακρύνονται από το ιδεώδες του ελεύθερου εμπορίου. Ο καθηγητής της Οικονομικής Σχολής του Λονδίνου και πρώην στέλεχος της Κεντρικής Τράπεζας της Αγγλίας Ουίλεμ Μπιούιτερ έγραφε στην εφημερίδα «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ότι το βασικό πρόβλημα σήμερα είναι πως η Δύση παραείναι πλούσια και πως ο αναπτυσσόμενος κόσμος παραείναι φτωχός. Ακόμη κι ένας αντικαπιταλιστής του Πόρτο Αλέγκρε δεν θα μπορούσε να το είχε πει καλύτερα. Ο ιστορικός του Χάρβαρντ και υπέρμαχος της ελεύθερης αγοράς Νάιαλ Φέργκισον έγραψε στην ίδια εφημερίδα πως, ευτυχώς, σήμερα δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια κρίση όμοια με εκείνη του 1929. Και δεν έκρυψε την αισιοδοξία του που οι σημερινές ρυθμιστικές αρχές είναι σε θέση να παρεμβαίνουν πιο έξυπνα από ό,τι οι προκάτοχοί τους στη δεκαετία του 1930. Είναι όμως αυτό ένα επιχείρημα που θα μπορούσαμε να το πούμε «υπέρ» της ελεύθερης αγοράς;

Το πιο απροσδόκητο…
… επιχείρημα προέρχεται από τη βρετανική «Έκθεση Στερν» για τις οικονομικές επιπτώσεις από τις κλιματικές μεταβολές. Η έκθεση γράφει: «Οι κλιματικές μεταβολές είναι η μεγαλύτερη αποτυχία της αγοράς που έχει δει μέχρι τώρα ο κόσμος». Με άλλα λόγια, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας Ντάνιελ ΜπενΆμι, η έκθεση θεωρεί πως αυτό που εμείς σήμερα πιστεύουμε πως είναι η μεγαλύτερη απειλή για την ανθρωπότητα, είναι αποτέλεσμα της αποτυχίας του καπιταλισμού. Ο καπιταλισμός βλάπτει ασυλλόγιστα το περιβάλλον, εξηγεί ο Μπεν-Άμι, αφού στις τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών δεν περιλαμβάνεται το περιβαλλοντικό κόστος (για παράδειγμα, στην τιμή ενός αυτοκινήτου δεν περιλαμβάνεται το κόστος από τη ρύπανση των καυσαερίων).

Οι μεγαλύτεροι…
… χειροκροτητές του καπιταλισμού δυσκολεύονται να βρουν λόγια για να υπερασπιστούν το σημερινό σύστημα της αγοράς. Ένας ένας εγκαταλείπουν την «εξέδρα». Άραγε θα επιμείνουν σε αυτήν τους τη στάση αν και όταν ξεπεραστεί αυτή η κρίση ή θα επιστρέψουν στα παλιά ώσπου να ολοκληρωθεί η καταστροφή;