«Ζούμε τον ορισμό της παρακμής»

«Τον πολιτισμό τον έχουν για τα σκουπίδια», λέει ο βιολονίστας Λεωνίδας Καβάκος, που θεωρεί ότι η κρίση αξιών δεν είναι προσωρινή και ότι ακόμη και οι Ολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν προσβολή για την ανθρωπότητα
«O πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια, είναι πρώτη ανάγκη»- λέει στα «ΝΕΑ» ο Λεωνίδας Καβάκος-, «αλλά εδώ τον πολιτισμό τον έχουν για τα σκουπίδια». Ο διεθνούς φήμης Έλληνας βιολιστής διευκρινίζει ότι δεν είναι υπέρ του κρατισμού. «Όμως σε μα πολιτισμένη, δημοκρατική κοινωνία ο πολιτισμός πρέπει να είναι προτεραιότητα. Έχουμε βέβαια κάνει βήματα προόδου. Έχουμε αίθουσες συναυλιών που δεν είχαμε πριν από 20 χρόνια. Αλλά και σε αυτό, το κράτος υπήρξε ουραγός. Ακολούθησε την ιδέα και την πρωτοβουλία άλλων. Ταυτόχρονα, όμως, ενώ έχουμε διεθνούς επιπέδου αίθουσες, δεν έχουμε ούτε καλές ορχήστρες ούτε καλά ωδεία. Στη Βαλέντσια έφτιαξε καινούργια όπερα ο Καλατράβα. Μαζί όμως με το φοβερό κτίριο έφτιαξαν και καταπληκτική ορχήστρα. Βάζουν τους μουσικούς να παίζουν καθοδηγούμενοι από μεγάλους μαέστρους και είναι βέβαιο ότι σε 15 χρόνια η ορχήστρα της Βαλέντσια θα είναι πολύ ανταγωνιστική. Εδώ σου λένε “έχουμε ορχήστρα, θέλουμε κι άλλη;” Ναι, να βελτιωθούν οι υπάρχουσες, αλλά να φτιαχτεί και κάτι νέο. Τώρα για να ακούσουμε ορχήστρες αντάξιες των αιθουσών, πρέπει να καλέσουμε κάποιες από το εξωτερικό».

Ο Λεωνίδας Καβάκος βρίσκεται αυτό τον καιρό μεταξύ Σκωτίας, Ελβετίας και… Σύρου. Από το Φεστιβάλ του Εδιμβούργου στο Γκστάαντ και από τα ρεσιτάλ με τη Συμφωνική του Λονδίνου υπό τον Βαλέρι Γκεργκίεφ στη μουσική δωματίου του Διεθνούς Φεστιβάλ Κυκλάδων (ξεκινάει απόψε) με έργα Μέντελσον και Μπραμς για πιάνο, βιολί, βιόλα και τσέλο.

«Δεν έχουμε μουσικές σπουδές», επιμένει. «Είναι δυνατόν να μην υπάρχει ένα ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα για τις τέχνες, μία ακαδημία τεχνών; Γελοία πράγματα. Συνήθως όταν το λες αυτό στους αρμοδίους, σου απαντούν ότι έχουμε Τμήματα Μουσικής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και στο Ιόνιο. Πείτε μου εσείς ποιοι μεγάλοι καλλιτέχνες βγήκαν τα τελευταία 15 χρόνια. Πείτε μου έναν που σπούδασε εκεί και κατάφερε κάτι πέραν των γνωστών ελληνικών στάνταρτς. Δεν υπάρχει έργο».

Οι Έλληνες όμως είναι περήφανοι για τον αρχαίο πολιτισμό τους, του επισημαίνουμε προβοκατόρικα. «Ελληνικός πολιτισμός; Αυτά προκαλούν γέλιο», απαντά. «Στα σχολεία δεν διδάσκεται ούτε το μίνιμουμ. Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός είναι τώρα σαν να κοιτάς κατάματα τον ήλιο: θα στραβωθείς. Ας δούμε πρώτα το φως του μέσα από τη σελήνη! Τι ξέρουμε από ελληνικό πολιτισμό; Οι αρχαίοι έλεγαν “νους υγιής εν σώματι υγιεί”. Τους μουσικούς όμως καλύτερα να τους ακούς παρά να τους βλέπεις. Σου πλασάρει, υποτίθεται, αισθητική και την ίδια στιγμή ο ίδιος είναι 170 κιλά, γιατί δεν μπορεί να ελαττώσει κάπως το φαΐ και το ποτό».

Πού οφείλεται όμως αυτή η αντικαλλιτεχνική περιρρέουσα ατμόσφαιρα; «Όταν δεν υπάρχει μόρφωση, η κοινωνία ασχολείται με τα ασήμαντα», εξηγεί ο Λεωνίδας Καβάκος. «Γιατί δεν υπάρχει προσανατολισμός στις τέχνες, ούτε μορφωτικό υπόβαθρο. Εγώ στο σχολείο, στα 12 χρόνια της εκπαίδευσης, έκανα μουσική μόνο μια χρονιά. Γι΄ αυτό σας λέω. Η σήψη δεν είναι φαινόμενο της εποχής. Είναι η πραγματικότητα. Δεν περνάμε μια προσωρινή κρίση. Όλο το σύστημα βαδίζει προς μια κατεύθυνση που έχει μόνιμα χαρακτηριστικά κρίσης. Η σημερινή κοινωνία είναι ο ορισμός της παρακμής».

Στο ίδιο πλαίσιο ο Έλληνας σολίστ και μαέστρος εντάσσει και τους Ολυμπιακούς. «Δεν θα δω καθόλου», λέει. «Αυτό δεν είναι αγώνες, είναι προσβολή. Αλλά πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε κι εμείς συνυπεύθυνοι για όλα αυτά».

ΙΝFΟ

Ο Λεωνίδας Καβάκος θα ερμηνεύσει, μαζί με τους Ντίμουτ Πόπεν, Πάτρικ Ντεμένγκα, Ενρίκο Πάτσε, έργα Μπραμς και Μέντελσον στο Θέατρο Απόλλων της Ερμούπολης, στις 28 Αυγούστου, ώρα 21.00.
Τιμές εισιτηρίων: 20, 30, 35, 40 ευρώ.

Από τις φαβέλες στις ορχήστρες

«Κριτική σκέψη μπορεί να υπάρξει μόνο μέσα από την πολυπλοκότητα», λέει ο Λεωνίδας Καβάκος. «Αλλά αυτή δεν υπάρχει ούτε στην παιδεία ούτε στον περίγυρο. Υπάρχει μόνο απλοϊκότητα. Παρ΄ όλα αυτά, το να αλλάξουν τα πράγματα καμιά φορά είναι απλό. Στη Βενεζουέλα πήραν παιδιά από τις φαβέλες και τους έδωσαν μουσικά όργανα. Τώρα έχουν μία φανταστική ορχήστρα νέων που περιοδεύει στο εξωτερικό. Μέλη της στελέχωσαν τη Φιλαρμονική του Βερολίνου. Με αποκορύφωμα τον Γκουστάβο Ντινταμέλ, που σε ηλικία 25 ετών έγινε διευθυντής της Φιλαρμονικής του Λος Άντζελες. Όλα αυτά μέσα σε 15 χρόνια ακριβώς γιατί υπήρξε σχέδιο. Τα παιδιά αυτά από τις φτωχογειτονιές διείσδυσαν σε έναν κόσμο που ούτε καν μπορούσαν να φανταστούν. Σε μια χώρα μάλιστα πολύ λιγότερο προηγμένη από τη δική μας, που μουσικά βρισκόταν στο απόλυτο σκοτάδι».