Ξεβράκωτος Ίψεν

Η αξέχαστη πρωταγωνίστρια και φίλη Ελένη Χατζηαργύρη μού αφηγήθηκε κάποτε πόσο βαθιά μελετημένος προσερχόταν στα έργα που σκηνοθετούσε και έπαιζε ο Μινωτής
Όταν ο Μινωτής ξανασκηνοθέτησε τους «Βρικόλακες» του Ίψεν και η Χατζηαργύρη υποδυόταν τη Ρεγγίνα, στις πρώτες δοκιμές στη σκηνή που ανοίγει η αυλαία και η Ρεγγίνα, ψυχοκόρη στους Άλβινγκ, τακτοποιεί καθαρίζοντας το σαλόνι, είχε προμηθευτεί από το φροντιστήριο ένα φτερό και ξεσκόνιζε. Μετά τα πρώτα δευτερόλεπτα ο Μινωτής τη διέκοψε για να της κάνει την εξής παρατήρηση: «Κυρία Χατζηαργύρη, φτερό πράγματι για ξεσκόνισμα χρειάζεστε στη Χαλκίδα (η Ελένη ήταν Χαλκιδαία) ή όπου αλλού στον Νότο, στον Βορρά όμως δεν υπάρχει σκόνη, υπάρχει υγρασία και γλίτσα. Αφήστε το φτερό και πάρτε πανί ή ένα, ορθότερα, δέρμα».

Άντε να εξηγήσεις τώρα στα τυχάρπαστα μειράκια που με μιάμιση παράσταση στη μίζερη καριέρα τους, χρηματοδοτούμενα αφειδώς από τον δημόσιο κορβανά και χωρίς ίχνος ευγνωμοσύνης για τη σπάνια εύνοια και απροσδόκητη- για άλλες εποχές- ευκαιρία, βουτάνε τον Ίψεν, λεηλατούν τους «Βρικόλακες» και σαν την αλεπού στο παζάρι ξεπουπουλιάζουν σαν κοτόπουλα τα νεοκλασικά αριστουργήματα.

Ο Μινωτής έλεγε συχνά πως δεν τόλμησε να παίξει και να σκηνοθετήσει τους «Επτά επί Θήβας» του Αισχύλου γιατί φοβήθηκε!! Ο Ροντήρης δεν σκηνοθέτησε ποτέ Αριστοφάνη γιατί έλεγε πως θέλει άλλα τριάντα χρόνια, όσα χρειάστηκε για να προτείνει λύση για την τραγωδία, για να λύσει τα προβλήματα της κωμωδίας. Ο Ευαγγελάτος μόλις φέτος ανέβασε Τσέχωφ, ύστερα από τριάντα οκτώ χρόνια θητείας και 150 σκηνοθεσίες. Ο Βολανάκης ανέβασε τον «Βυσσινόκηπο», πρώτο του και τελευταίο Τσέχωφ, ύστερα από τριάντα χρόνια καριέρας, εδώ και στο εξωτερικό. Ναι, αλλά όταν το αποφάσισε, κάτι καινούργιο είχε να προτείνει. Και πρώτος αυτός τόλμησε να διαβάσει στην Ελλάδα τον Τσέχωφ ειρωνικά και κωμικά.

Πολύ σωστά γράφτηκε πως οι θεατρικές αρρώστιες είναι όπως οι παιδικές, κολλητικές. Σαν τον κοκίτη, την ιλαρά και τις μαγουλάδες. Μας κατακλύζουν εσχάτως οι μεταμοντέρνες σαχλαμάρες της ευρωπαϊκής αμηχανίας και του φτηνού εντυπωσιασμού και αμέσως τα μαϊμουδάκια, οι μεταπράτες και οι αστοιχείωτοι, και μάλιστα ανώριμοι πιτσιρικάδες του γνωστού αθηναϊκού τετραγώνου, πάνε και κολλάνε ερυθρά και ιλαρά και περιφέρουν περήφανοι ανά τας αγυιάς και τα θεατράκια, τα σπιθουράκια τους και το βηχαλάκι τους.

Ο κ. Έκτορας Λυγίζος έχει σπουδάσει κινηματογράφο στη Σχολή Σταυράκου, μας πληροφορεί στο βιογραφικό του στο επίσημο πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών και έκανε την πρώτη του σκηνοθεσία το 2005 σ΄ ένα θεατράκι τριάντα θέσεων. Ακολούθησαν άλλα δυσανάλογα ανεβάσματα σε ανάλογες πειραματικές σκηνούλες. Και εξαίφνης του ανατίθεται (κατόπιν αιτήσεώς του, εικάζω) να ανεβάσει με χρήματα του Δημοσίου τους «Βρικόλακες» του Ίψεν. Αν το πρότεινε, έπρεπε να προγκηχθεί κι όπως έλεγε η μακαρίτισσα Καρέζη να ερωτηθεί πριν για τα pet degree του. Αν του το πρότειναν, αν ήταν ο Μινωτής νέος, ο Κουν, ο Ευαγγελάτος, ο Μιχαηλίδης θα έλεγε «ευγνώμων, δώστε

Ευτυχώς η παράσταση παίχτηκε στο «Σχολείο» τρεις συνεχείς βραδιές με πληρότητα 100%. Άρα την είδαν 210 άνθρωποι, εβδομήντα θέσεις είχε η αίθουσα. Ακόμη κι αν οι μισοί κόλλησαν ιλαρά, μικρό το κακό

μου δύο χρόνια καιρό να το σκεφτώ, να μελετήσω και να σας απαντήσω».

Ένας νεαρός, άπειρος και, κυρίως, ασπούδαχτος στην τέχνη, που δέχεται και μάλιστα σε ελάχιστο χρόνο προετοιμασίας να ανεβάσει «Βρικόλακες», έστω και κοπιάροντας παλιές εκδοχές, είναι από χέρι ύποπτος καλλιτεχνικής απάτης. Ο κ. Λυγίζος το αποτόλμησε και μάλιστα είχε, λέει, και άποψη και τι άποψη, αποδομητική. Διάβασε, λέει, το έργο, κατενόησε, λέει, την επιφάνεια, τη βρήκε λίγη, τετριμμένη και έψαξε και «βρήκε» τα κρυμμένα σύμβολα.

Και τι ανακάλυψε ο ερίφης; Πως, λέει, το όλο είναι μια «ειρωνική παραβολή για την ανάγκη, τα όρια και το παράδοξο της θρησκευτικής πίστης». Τι λες βρε θηρίο; Ποιος είσαι; Ο Φρόυντ και το ντιβάνι του; Και για ποιο λόγο, ανιστόρητε, το έργο του απαγορεύτηκε στον προτεσταντικό βορρά, όταν γράφτηκε και τι υποστήριξε, αστοιχείωτε, ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, το 1894 (!) προλογίζοντας την πρώτη παράσταση των «Βρικολάκων» στην Ελλάδα με τον Ευτύχιο Βονασέρα;

Και άντε το ανακάλυψες και εσύ καθυστερημένα, πώς το παρουσίασες στη σκηνή; Ο αυστηρός προτεστάντης, ηθικολόγος και υποκριτής έως εγκληματικότητας πάστορας Μάντερς εμφανίστηκε στη σκηνή με βερμούδα, σινιέ μπλουζάκι, πέδιλα της οδού Πανδρόσου χειμωνιάτικα (έξω βρέχει και ο ήλιος σπάνια φαίνεται) και ερχόμενος από τη βροχή έχει φορέσει πάνω από τα πέδιλα σακούλες του σούπερ μάρκετ. Αυτό το σούργελο είναι αυτός που όταν καταφεύγει η κυρία Άλβινγκ σπίτι του και είναι αποφασισμένη να εγκαταλείψει τον ακόλαστο άντρα της και να του δοθεί, τη στέλνει πίσω στο «καθήκον» της ως πρόβατον επί σφαγήν.

Αλλά το κατ΄ εξοχήν σύμβολο που ισχυρίζεται ο «πρωτοπόρος» σκηνοθέτης, πως αποδεικνύει την ανάγκη, τα όρια και το παράδοξο της θρησκευτικής πίστης, είναι η κυλόττα της Ρεγγίνας, διότι η ψυχοκόρη των Άλβινγκ, νόθα κόρη του ακόλαστου λοχαγού, σε μια (ανύπαρκτη βέβαια σκηνή στο έργο του Ίψεν) υστερική αντίδρασή της βγάζει την κυλόττα της και ο νεαρός άρρωστος Όσβαλντ (που πριν από λίγο την κυνηγούσε πέρα- δώθε στη σκηνή γυμνούλης, με την «περιουσία» του αχαμνή και τον πρωκτούλη τσουπωτό να τη βιάσει) την κρεμά από ένα κοτσαδόρο που κατέβηκε δίκην πολυελαίου από τον οροφή, θα κυματίζει μεσίστια έως το φινάλε.

Η κυρία Άλβινγκ, η βόρεια αυτή αυτοθυματοποιημένη στην προτεσταντική σεμνότυφη ηθικολογία τραγική Ιοκάστη είναι ενδεδυμένη και συμπεριφέρεται στη σκηνή όπως ακριβώς η Μαρίκα Νέζερ έπαιζε στον Μεσοπόλεμο και μετά, τις Σμυρνιές στην επιθεώρηση, με τουρμπάνι στο κεφάλι και μπικουτί, αλλά τι τουρμπάνι; Την πετσέτα του μπάνιου και παπούτσια σπορτέξ. Όσον αφορά τον Έγκστραντ, τον χωλό επιστάτη και συμφεροντολόγο τάχα μου φιλάνθρωπο κερατά, η παράσταση τον παρουσίαζε χωλό μεν αλλά με δύο επιγονατίδες τερματοφύλακα στα γόνατα, πιθανόν διότι είχε πάθει μηνίσκο κατά τα πλονζόν στη διαδικασία των πέναλτι!


Δολοφονία με λουκουμόσκονη

Όλοι αυτοί οι Καραγκιόζηδες που τρώνε χειμωνιάτικα στη Χριστιάνια του 1890 καρπούζι αλλά σερβίρονται, με την κυλόττα σε έπαρση, και το τουρμπάνι στητό, σαμπάνια σε ασημένια κολονάτα ποτήρια, είναι οι ιδεολογικοί φορείς μιας αστικής τραγωδίας ιδεών, όπως την ήθελε ο Ίψεν και για εκατόν δέκα χρόνια όλοι οι δραματολόγοι και όλοι οι μεγάλοι ηθοποιοί που τους ερμήνευσαν.

Μέσα σ΄ αυτόν τον τρισάθλιο μπερντέ μιλήθηκε χωρίς περικοπές, η παλιά μετάφραση της Μαργαρίτας Μέλμπεργκ με εμφανή σκοπό να γελοιοποιηθεί. Γιατί δεν μπορεί η κυρία Άλβινγκ με το τουρμπάνι και τα σπορτέξ να βλέπει τον γιο της γυμνούλη να κυνηγάει μια αλλόφρονη Ρεγγίνα πέρα – δώθε παρουσία του Μάντερς με τη βερμούδα και να εκστομίζει σοβαρά έντρομη τη συμβολική λέξη «Βρικόλακες», δηλαδή την κληρονομική ιδιοσυγκρασία του Γιου της από τον ακόλαστο πατέρα του!!

Οι πέντε ηθοποιοί (εγώ θα τους αποσιωπήσω για να τους προστατεύσω) πειθάρχησαν στις «εμπνεύσεις» του ρέκτη σκηνοθέτη που φιλοδόξησε να δολοφονήσει τον Ίψεν με λουκουμόσκονη. Και αυτό, το ότι πειθάρχησαν, είναι το επικίνδυνο. Δεν αντιλαμβάνονται ότι κόβουν το κλαδί πάνω στο οποίο κάθονται.