Επιφυλλίδα

Η τραγική μοίρα Ιλισού και Ασωπού

Η τραγική μοίρα του Ιλισού, που εγκλωβισμένος σε υπόνομο δέχεται τα λήμματα του κλεινού άστεως, πείθει και τους πιο δύσπιστους ότι οι Νεοέλληνες δεν διατηρούμε καλές σχέσεις με τα ποτάμια μας. Το παραδείσιο παριλίσιο τοπίο έχει μετατραπεί σε Κόλαση, όπως τόνισα σε προγενέστερη επιφυλλίδα. Το τρυφερό τραγούδι του ευαίσθητου Μάνου Χατζιδάκι «Πώς τον λέν΄, πώς τον λέν΄ τον ποταμό, Ιλισό, Ιλισό» αποκτά σήμερα ειδικό βάρος μετά την εξαφάνιση του ποταμού.

Η ίδια ωστόσο, ίσως και χειρότερη, μοίρα είναι βέβαιο ότι επιφυλάσσεται και για το μεγάλο ποτάμι της νότιας και δυτικής Βοιωτίας, τον Ασωπό. Δέχεται τα πρώτα νερά του στην περιοχή των Λεύκτρων και της Εύτρησης και καθώς ρέει προς τα ανατολικά ενισχύεται στον δρόμο του απ΄ όλα τα ρέματα και τα μικρότερα ρυάκια της παρασώπιας περιοχής, προτού καταλήξει στον Ευβοϊκό Κόλπο, βόρεια του Ωρωπού. Μόνο τα νερά της Ωερόης, κόρης του Ασωπού κατά τη μυθική παράδοση, που πηγάζουν απ΄ τις πλαγιές του Κιθαιρώνα, έχουν αντίθετη από τον Ασωπό κατεύθυνση και χύνονται στον όρμο της Λιβαδόστρας, στον Κορινθιακό. Κόρη του Ασωπού θεωρούνταν και η Τανάγρα, σύμφωνα με τη λυρική ποιήτρια Κόριννα από την πόλη της Τανάγρας. Το ποτάμι, στην αρχή του ρου του έχει λίγο νερό, την εποχή όμως των βροχών κατεβάζει νερό και λάσπη και γίνεται σχεδόν αδιάβατο. Την άνοιξη του 431 π.Χ., μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη των Θηβαίων που κατευθύνονταν στις Πλαταιές καθυστέρησε, γιατί είχε βρέξει και ο Ασωπός «ερρύη μέγας και ου ραδίως διαβατός ην» (Θουκυδίδης 2.5). Ο Όμηρος στην Ιλιάδα (Δ 383) χαρακτηρίζει τον Ασωπό «βαθύσχοινον» και «λεχεποίην», γιατί στις όχθες κατά μήκος του ρου του υπήρχαν παντού θάμνοι μεγάλοι, σχοίνα, και άφθονο χορτάρι. Σήμερα κατά μήκος του ρου του υπάρχουν μεγάλες ρυπαίνουσες βιομηχανικές μονάδες και άφθονα σκουπίδια. Στην αρχαιότητα ο Ασωπός χώριζε τις επικράτειες Θηβών και Πλαταιών, σήμερα διασχίζει χωράφια που ραντίζονται με φυτοφάρμακα, μεταφέρει στην κοίτη του ώς τις εκβολές παντοειδή πολύχρωμα και δυσώδη υγρά και στερεά απόβλητα εργοστασίων με προεξάρχον το δηλητηριώδες εξασθενές χρώμιο, και τα ξερνάει όλα στον Ευβοϊκό!

Πώς φτάσαμε αλήθεια ώς εδώ; Γιατί να πληρώσει ο περήφανος κάποτε Ασωπός και η γαλάζια θάλασσα του Ευβοϊκού το κόστος της αυτοκαταστροφικής ανάπτυξης; Είναι δυνατό να συνεχίσουμε να ασεβούμε ατιμωρητί προς το περιβάλλον; Είναι δυνατόν το υπουργείο Περιβάλλοντος να συστεγάζεται ακόμη με αυτό των Δημοσίων Έργων; Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας