[ Δρόμοι ]

Από ένα πλοίο…
… που βουλιάζει, τα πρώτα που τρέχουν να γλιτώσουν είναι τα ποντίκια. Το θυμηθήκαμε με αυτά που γράφουν άνθρωποι που μέχρι τώρα στήριζαν ψυχή τε και σώματι το κυρίαρχο οικονομικό σύστημα. Όπως αυτό που έγραψε ο επικεφαλής του τραπεζικού κολοσσού ΑΙG Μπέρναρντ Κόνολι: «Άραγε ο κόσμος τρελάθηκε; Η κρίση βρίσκεται μπροστά μας και προχωράει με ολοένα και μεγαλύτερη ταχύτητα».

Η εντύπωση…
… που επικρατούσε ήταν πως επρόκειτο για μια «φούσκα», μια επιβράδυνση, κάτι περαστικό, κάτι με το οποίο το σύστημα μπορούσε να τα βγάλει πέρα. Όλοι απέφευγαν τη λέξη «κρίση». Την έβρισκαν πολύ απαισιόδοξη. Ολοένα και περισσότεροι ειδικοί, όμως, υποκύπτουν στην απαισιοδοξία. Όπως ο επικεφαλής της Ντόιτσε Μπανκ, Γιόζεφ Άκερμαν: «Δεν πιστεύω πια στην ικανότητα των αγορών να αυτοδιορθώνονται». Αναφερόταν στο βασικό δόγμα του φιλελευθερισμού, ότι δηλαδή οι αγορές μπορούν να διορθώνουν από μόνες τους τις ανισορροπίες. Ο Γερμανός πρόεδρος και πρώην επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Χορστ Κέλερ προχώρησε ακόμη παραπέρα, χαρακτηρίζοντας αυτές τις αγορές «τέρατα». Άλλος ένας αποστάτης, ο μεγαλοεπενδυτής Ουόρεν Μπάφετ, χαρακτήρισε τις μεθόδους με τις οποίες κερδοσκοπούν οι τράπεζες «όπλα μαζικής χρηματοπιστωτικής καταστροφής». Και ο οικονομολόγος Μάρτιν Γουλφ έγραφε μετά την κατάρρευση της τράπεζας Μπέαρ Στερνς: «Να θυμάστε την Παρασκευή 14 Μαρτίου 2008: Ήταν η μέρα που πέθανε το καπιταλιστικό όνειρο της παγκόσμιας ελεύθερης αγοράς».

Η οικονομική…
… κρίση αναγκάζει τους ειδικούς να «ξεθάψουν» έναν οικονομολόγο που ήταν μέχρι τώρα πεταμένος στα αζήτητα, τον Χάιμαν Μίνσκι. Ήταν περιθωριακός επειδή δεν πίστευε, όπως η επικρατούσα ορθοδοξία, πως οι αγορές διορθώνονται από μόνες τους. Ήξερε πως το «αόρατο χέρι» των αγορών μερικές φορές γίνεται γροθιά, ιδιαίτερα όταν αυτές συνδυάζονται με ένα αχόρταγο τραπεζικό σύστημα. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι σήμερα η καρδιά της παγκόσμιας οικονομίας. Όμως τα πράγματα δεν ήταν έτσι πριν από 30 χρόνια, γράφει ο οικονομολόγος Μανάς Τσακραβάρτι στην εφημερίδα «Γουόλ Στριτ Τζούρναλ». Αυτό το σύστημα δεν ήταν τότε παρά ένα απλό εργαλείο της παραγωγής το οποίο διευκόλυνε το εμπόριο. Έκτοτε, οι ραγδαίες εξελίξεις στις τηλεπικοινωνίες και η απελευθέρωση της κυκλοφορίας του κεφαλαίου έφεραν την επικυριαρχία των τραπεζών στην πραγματική οικονομία. Έτσι, ο τζίρος των διεθνών συναλλαγών είναι σήμερα πολύ μεγαλύτερος από τον τζίρο του διεθνούς εμπορίου. Προφητικά, η καθηγήτρια Σούζαν Στρέιντζ είχε γράψει γι΄ αυτά από το 1986, στο βιβλίο της «Ο καπιταλισμός του καζίνου».

Οι οικονομολόγοι…
… Σαμ Γκίντιν και Λίο Πάνιτς λένε: «Από τις τρεις μεγάλες διαρθρωτικές κρίσεις του καπιταλισμού, η πρώτη (μετά τη δεκαετία του 1870) επιτάχυνε τον ενδοϊμπεριαλιστικό ανταγωνισμό και οδήγησε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Ρωσική Επανάσταση, ενώ η δεύτερη κρίση (το μεγάλο κραχ) ουσιαστικά αντέστρεψε την πορεία του καπιταλισμού προς τη διεθνοποίηση. Όμως, μετά την κρίση των αρχών της δεκαετίας του 1970 ακολούθησε μια εμβάθυνση, επιτάχυνση και επέκταση της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης». Ίσως να ζούμε σήμερα το τέλος της.