Φαινόμενα

Σαπουνόπερα της μίζας

Άλλο το σαπουνοπερικό θέαμα για τα σκάνδαλα και άλλο το πολιτικό σύστημα που στηρίζεται σε «ειδικές νοοτροπίες» των τοπικών κοινωνιών
Πλήττει τα νοικοκυριά η ακρίβεια. Υποβαθμίζει την πολιτική ο χορός των σκανδάλων. Μόνο το μιντιακό θέαμα παραμένει εύρωστο καθώς τρέφεται από τη διευρυνόμενη μιζέρια (εκ της «μίζας»;) της δημόσιας σφαίρας.

Πάνε χρόνια που η πολιτική των οραμάτων αντικαταστάθηκε από την πολιτική των σκανδάλων. Πάνε χρόνια που ο πολιτικός λόγος αντί προτάσεων για το πώς θα επιτευχθεί η ευημερία των πολλών βρίθει από κορόνες για την «κάθαρση», η οποία προβάλλεται ως πανάκεια για τα προβλήματα της καθημερινότητας.

Από τη δεκαετία του ΄80 η σκανδαλολογία και η υπόσχεση για «διαφάνεια» αποτέλεσε τον κορμό των προεκλογικών εκστρατειών των κομμάτων εξουσίας. Στο όνομά τους εκλέχτηκαν πρωθυπουργοί και σχηματίστηκαν κυβερνήσεις. Χάριν της «διαφάνειας» και της «κάθαρσης» αφυδατώθηκαν αλλοτινές κραταιές αξίες της Δημοκρατίας, για να μεταλλαχθούν σε ετικέτες πολιτικών σχηματισμών που γλίστρησαν στην εξουσία ή μπήκαν στα Κοινοβούλια με σημαία τους τον έλεγχο του «σαθρού συστήματος» ή και την πλήρη κάθαρσή του. Πλησιέστερο και πολυσυζητημένο παράδειγμα ο Μπερλουσκόνι. Από τη δεκαετία του ΄80-στη χώρα μας από τα τέλη της- το μιντιακό θέαμα άρχισε να εξελίσσεται σε σκανδαλολογική σαπουνόπερα. Ο όρος «μίζα» γίνεται επίσημος πολιτικός. «Όλες οι εποχές δημιουργίας έχουν το dark side τους», έλεγε ο Μίμης Ανδρουλάκης στην εκπομπή «Κοινωνία ώρα Μega», για να εξηγήσει πως όταν η Ελλάδα είχε ακόμη σχέδιο και όραμα, δηλαδή να μπει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, να κάνει τους Ολυμπιακούς κ.λπ. κ.λπ., εισέρεε μαύρο χρήμα στα κομματικά ταμεία. Για να προσθέσει: «Τώρα που είναι και χωρίς σχέδιο και όραμα, τι γίνεται;».

Κουβεντιάζουμε για τα σκάνδαλα και μετράμε τις μίζες. Να, ο ίδιος ο Ανδρουλάκης σχολιάζοντας «τον καημένο τον Τσουκάτο, που έμπλεξε άδικα», δεν δίστασε να πει: «Ε, 400.000

μάρκα, είναι μίζα αυτή; Εδώ στην Ελλάδα, ουουουου! Γίνεται χαμός, τα 400.000 μάρκα γίνονται θέμα;».

Και οι ψηστιέρες, τα ψυγεία, τα πλυντήρια που έγιναν δωράκια είναι θέμα; Στο κάτω κάτω στην Ελλάδα συνηθίζεται να κάνουν δώρα για τα καινούργια σπίτια που φτιάχνουν φίλοι, ο καθείς αναλόγως με το βαλάντιό του και το επίπεδο ζωής, άλλος μια αλατοπιπεριέρα και άλλος ολόκληρη οικοσκευή. Επίσης, φίλοι ταξιδεύουν με φίλους και επειδή επίσης είμαστε γαλαντόμοι ως λαός, αυτός που προσκαλεί κάνει τα έξοδα στους καλεσμένους του. Νάτη λοιπόν η διαφορά νοοτροπιών που πρέπει να συνυπολογιστεί στις πολιτικές αναλύσεις.

Η αλήθεια είναι όμως ότι η συζήτηση- ή μάλλον οι καβγάδες- για το ποιος «τα πήρε», παραμένουν θέαμα απολαυστικό με το ανυπέρβλητο σασπένς του και τις «κατινιές» του. Περιμένουμε όλοι ένα όνομα. Σε κάθε μιντιακή οπερέτα (με τις κουτσομπολικές της διαστάσεις) ένα όνομα υπάρχει που η αποκάλυψή του παθιάζει, εγείρει επενδύσεις συναισθηματικοπολιτικές, βάζει φωτιά στις κουβέντες των καφενείων. Σχηματίζεται μια ωραία «σκοτεινή ζώνη» περί την πολιτική σκηνή που προσφέρεται για να ξεκαθαριστούν λογαριασμοί σε ολόκληρη την καθοδική διαδρομή από τα περίοπτα στελέχη των κομμάτων μέχρι τα απλά μέλη και τους συμπαθούντες, μέχρι τη μεγάλη λαϊκή βάση.


Τα μίντια δεν παράγουν πολιτική

Πόσα πάθη δεν ξέσπασαν και πόσοι «λογαριασμοί» δεν εμφανίστηκαν «ανεξόφλητοι» στις μικρές, τοπικές κοινωνίες από τότε που άρχισε η πολιτική σκηνή να περιστρέφεται και να σπαράζει γύρω από διαφόρων ειδών σκάνδαλα; Αλλά αυτά δεν προσφέρονται για μιντιακό θέαμα, δεν έχουν μαζικό κοινό. Άλλωστε η μεγάλη λαϊκή βάση συσπειρώνεται γύρω από υλικές υποσχέσεις ή από μικροεξουσίες στους μικρούς τόπους, που σημαίνει προσωπικές σχέσεις με τους ντόπιους πολιτικούς. Σε αυτήν τη συνθήκη στηρίζεται κατ΄ ουσίαν το πολιτικό σύστημα.

Ως εκ τούτου η σκανδαλολογία παράγει σπουδαίο θέαμα, αλλά ταυτοχρόνως αναπαράγει υπογείως και σταθερώς τον βαθύ συντηρητισμό των τοπικών κοινωνιών. Αυτό είδαμε να συμβαίνει στην Ιταλία. Ωστόσο, δεν παράγουν τα μίντια πολιτική ούτε χρίζουν πρωθυπουργούς.

Μπορεί να διευκολύνουν ορισμένες πολιτικές διαμορφώνοντας την κατάλληλη ατμόσφαιρα ή την «κουρτίνα» που θολώνει το τοπίο ελέγχου των πολιτικών πράξεων, αλλά πολιτική εξακολουθούν να παράγουν οι πολιτικοί.