Επιφυλλίδα

Ο Αλβανός και το ψυγείο

Στην Τζένη Μαστοράκη Ένας νεαρός Αλβανός που ζει και εργάζεται στην Ελλάδα έλεγε σε μια ολιγομελέστατη συντροφιά πως για έναν μήνα που φιλοξενείται στο σπίτι μιας θείας του (γιατί δεν μπορεί ακόμη με τα χρήματα που παίρνει να δώσει ένα μικρό μέρος για ενοίκιο) «δεν έχω πλησιάσει να ανοίξω μόνος μου μια φορά το ψυγείο». Αν και η θεία του, όπως πρόσθεσε, είναι μια πολύ καλή γυναίκα, που τον λατρεύει. Εντυπωσιάζεται κανείς με τη συμπεριφορά του Αλβανού ή οποιασδήποτε εθνικότητας κι αν είναι αυτός που δεν θα πλησίαζε να ανοίξει το ψυγείο. Θέλεις δεν θέλεις, συλλογίζεσαι, αυτόματα και αυθόρμητα, όσους τις ημέρες αυτές ή παλαιότερα ή πολύ πιο παλιά ανοίγουν ή έχουν ανοίξει όχι ταπεινά ή βαρυφορτωμένα ψυγεία, αλλά κρατικά ή εκκλησιαστικά θησαυροφυλάκια.

Η πιο σωστή έκφραση θα ήταν «έχουν διαρρήξει» και όχι «ανοίξει», έστω κι αν η «διάρρηξη» δεν έγινε με λοστούς, στα κρυφά, αλλά με κλειδιά στο φως της ημέρας. Το αποκαλυπτικό στην υπόθεση είναι ότι ουδείς θα διενοείτο να εμπιστευθεί τον Αλβανό για να του διαφυλάξει τα υπάρχοντά του, αλλά ευχαρίστως θα ανέθετε την προστασία τους (αν δεν τους εκλιπαρούσε κιόλας γιατί καθυστερούν να το αναλάβουν) σ΄ έναν κρατικό ή εκκλησιαστικό λειτουργό. Πράγμα που σημαίνει πως όσοι αποδεικνύονται κλέφτες, είμαστε εμείς που τους έχουμε «διορίσει». Πράγμα που, επίσης, σημαίνει πως το ενδεχόμενο να μας κλέψει κάποιος μας τρομάζει πολύ περισσότερο από τη βεβαιότητα ότι σίγουρα ένας άλλος θα μας ξαφρίσει. Η ανεπίσημη υποψία δρα, φαίνεται, καταλυτικότερα από την επίσημη, πανθομολογούμενη, παραδοχή.

Τι είναι άραγε αυτό που κάνει έναν Αλβανό (ή οποιασδήποτε άλλης εθνικότητας άτομο) να διστάζει να πάρει λίγο τυρί ή λίγο φαγητό που, λόγω συγγενείας, έστω, στοιχειωδώς δικαιούται, ενώ αντίθετα δεν εμποδίζει έναν «καθ΄ ύλην» υπεύθυνο να καρπούται προς ίδιον όφελος πράγματα που δεν του ανήκουν; Φαίνεται ίσως αφελές, αφελέστατο, αλλά φταίει μόνο το γεγονός ότι ο μεν Αλβανός είναι «ανώνυμος», ενώ ο λειτουργός είναι «επώνυμος», συχνά μάλιστα πάρα πολύ «επώνυμος». Αδυνατεί να φανταστεί οποιοσδήποτε ότι ένας άνθρωπος που είναι πολύ γνωστός χάρη σ΄ αυτά που επαγγέλλεται, αισθάνεται την «επωνυμία» ως τον καλύτερο τρόπο για να κρυφτεί όσον αφορά τις πραγματικές του επιδιώξεις. Την ανθρωπότητα όμως δεν την καταστρέφουν οι άγνωστοι, οι ανώνυμοι, την καταστρέφουν οι επώνυμοι. Ξέρουμε ποιοι κάνουν τους πολέμους, ποιοι υπογράφουν τα ρούχα, ποιοι και σε ποια μέρη κάνουν τις διακοπές τους, με λίγα λόγια ποιοι κάνουν τη ζωή αδίστακτη και αβάσταχτη. Επειδή ο Χριστός, ο Σωκράτης, ο Τόμας Μορ, ο Αϊνστάιν (έστω ο Νίτσε) συνέβη, αν και έγιναν γνωστοί, πολύ μάλιστα γνωστοί, να βοηθήσουν την ανθρωπότητα, δεν μπορεί να διανοηθεί κανείς ότι κάποιος προσπάθησε να γίνει και έγινε γνωστός για να κινηθεί ανετότερα ως απατεώνας.

Αν το «σταρ σύστεμ» (η ακραία εκδοχή της επωνυμίας) είναι αμαρτωλό και κατάπτυστο, είναι γιατί νομιμοποιεί ως συμπεριφορά τόσο την Αγία Θηρεσία όσο και την καπριτσιόζα πρωταγωνίστρια. Η επωνυμία (εξακριβωμένα) παροπλίζει ηθικά τις συνειδήσεις. Μην πάμε μακριά, να μείνουμε στη γειτονιά μας. Μ΄ έναν δολοφόνο που θα τον έβγαζε η Αστυνομία από ένα κοντινό με το δικό μας διαμέρισμα, θα αισθανόμαστε το λιγότερο έντρομοι και ως υποψήφιοι να δολοφονηθούμε. Σε μια επαφή με τον Πάσσαρη, θα τον κοιτάζαμε ίσως και εκστασιασμένοι, σε περίπτωση μάλιστα που εξέφραζε τη λύπη του για όσα έχει κάνει, θα δίναμε αμέσως το συγχωροχάρτι. Αντίθετα, όση λύπη κι αν εξέφραζε ένας καθημερινός Αλβανός διαρρήκτης, γεγονός όμως που δεν θα μας το πληροφορούσε η τηλεόραση, αλλά θα ακούγαμε την έκφραση αυτής της λύπης εκ του συστάδην, θα ωρυόμασταν για την άμεση καταδίκη του.

Όταν η επωνυμία δημιουργεί τα ηθικά κριτήρια, είκοσι τρεις ώρες στις είκοσι τέσσερις να δείχνει η τηλεόραση ντοκιμαντέρ με ζώα και άγρια φύση, θα φτάνει πάντα η μία ώρα, ή τα λίγα έστω λεπτά, ώστε να θεωρούμε πιο επικίνδυνους τους παράνομους φουκαράδες σε σχέση με τους «νόμιμους» κλέφτες. Δεν είναι αλήθεια τρομερό όσο κι αν δεν το ομολογούμε (αν και μέσα μας σ΄ αυτό ακριβώς ελπίζουμε) να έχει η ανθρωπότητα εναποθέσει τη σωτηρία της σ΄ έναν Αλβανό που διστάζει να ανοίξει το ψυγείο;

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»