Ο δικτάτορας αγαπούσε θανάσιμα

Ο Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς Τζουγκασβίλι, ο επονομαζόμενος Στάλιν, μνημονεύεται για μια σειρά από πράγματα- τα πιο πολλά απεχθή-, όχι όμως και για τη μεγαλοψυχία του. Την διένειμε με το σταγονόμετρο, ενώ παράλληλα άνοιγε να τρέχουν καταρρακτωδώς οι κρουνοί της αναλγησίας. Στην περίπτωση τού επίσης επονομαζόμενου Βικτόρ Σερζ (πραγματικό όνομα: Βικτόρ Λβόβιτς Κίμπαλτσιτς), ο Στάλιν έκανε το σημαντικότερο σφάλμα μετριοπάθειας: τον άφησε να ζήσει, εκτοπισμένο στην αρχή, εξορισμένο αργότερα στη Δύση. Έτσι ο Στάλιν έδωσε την ανεπανάληπτη ευκαιρία στις επερχόμενες γενιές να πληροφορηθούν τα εγκλήματά του από πρώτο χέρι- από την αιχμηρή γραφίδα ενός τροτσκιστή που έμελλε κατόπιν να έρθει σε ρήξη και με τον ίδιο τον Τρότσκι. Διαβάζοντας τις αυτοβιογραφικές Αναμνήσεις ενός επαναστάτη (Scripta), έχουμε συχνά την αίσθηση ότι ο Βικτόρ Σερζ αφηγείται ένα σκοτεινό γοτθικό παραμύθι και όχι τη ζοφερή «καθημερινότητα», λιγότερο από έναν αιώνα πριν.

Εάν εξαιρέσουμε τον Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι, την Άννα Αχμάτοβα και τον Μπόρις Παστερνάκ (πριν από το Δρ Ζιβάγκο ), γνωρίζουμε ελάχιστα έως τίποτε για τους υπόλοιπους Ρώσους ποιητές, που είχαν την ατυχία να βρεθούν στην καρδιά της σταλινικής δίνης. Φαντάζεστε σήμερα να στείλει κάποιος εξορία ή να εκτελέσει για τους στίχους της την… Κική Δημουλά; Ο Όσιπ Μαντελστάμ ήταν από τους αγαπημένους ποιητές του δικτάτορα, κάτι που δεν τον ωφέλησε διόλου, αφού τον οδήγησε μια ώρα αρχύτεραπροτού κλείσει τα πενήντα- στον αφανισμό του. Ο αείμνηστος Μήτσος Αλεξανδρόπουλος στη βιογραφία Όσιπ Μαντελστάμ- Στην Πετρούπολη θα σμίξουμε πάλι (Ελληνικά Γράμματα) μάς συστήνει έναν ακόμη μεγάλο παραγνωρισμένο.