Στο φως ο θαμμένος Γκόγια

«Γκόγια: Ένας εφιάλτης γεμάτος άγνωστα πράγματα» αναφώνησε το 1821 ο Γάλλος ποιητής Σαρλ Μποντλέρ όταν είδε τις 80 μαυρόασπρες χαλκογραφίες του Ισπανού ζωγράφου, γνωστές ως «Capricho» (1796-8), σάτιρες πάνω στην πλάνη και τις ανθρώπινες κακίες, που παρασύρουν τον θεατή σ΄ έναν κόσμο τερατωδώς αληθοφανή.

Και οι τέσσερις σπανιότατες, πανάκριβες και περιζήτητες πλέον σειρές χαλκογραφιών του Γκόγια- στις οποίες περιλαμβάνονται οι Ταυρομαχίες (1816), Τα δεινά του πολέμου (1810-20) και Disparates (Φαντασιώσεις Τρέλας)- βρίσκονται εδώ και πενήντα χρόνια στην Αθήνα. Λανθάνουν στις αποθήκες της Εθνικής Πινακοθήκης μαζί με άλλα σπανιότατα έργα της ευρωπαϊκής χαρακτικής, του Α. Ντίρερ, του Ρέμπραντ, του Ντομιέ, πολλών ιμπρεσιονιστών ζωγράφων και σπανίως εμφανίζονται!

Οι 210 χαλκογραφίες θα εκτεθούν ως σύνολο από τις 25 Ιουνίου σε μια έκθεση- αφιέρωμα στα 180 χρόνια από τον θάνατό του, η οποία συνοδεύεται από ένα σχόλιο του ίδιου του ζωγράφου: «Ο ύπνος της λογικής γεννά τέρατα». Η πρώτη και τελευταία τους εμφάνιση σε έκθεση ήταν το 1971, πριν από 36 χρόνια.

Στο εύλογο ερώτημα γιατί δεν εκτίθενται μονίμως οι πολύτιμες χαλκογραφίες, η απάντηση είναι «του παραλόγου». Φταίει, πρώτον, η έλλειψη χώρου στην Εθνική Πινακοθήκη-κυρίως για μόνιμη έκθεση ελληνικών και ευρωπαϊκών χαρακτικών. Το δεύτερο σκέλος της απάντησης είναι ότι αυτά τα πολύτιμα, ευπαθή στο φως και την υγρασία, χαρακτικά αριστουργήματα που είναι τυπωμένα σε χαρτί πρέπει να προφυλάσσονται από τις επιδράσεις του φωτός, για να μην καταστραφούν και δεν επιτρέπεται να εκτίθενται για μεγάλα διαστήματα. Επιπλέον δεν ήταν καδραρισμένα. Τώρα βρέθηκε χορηγός για το καδράρισμα και τα χαρακτικά θα καταλάβουν προσωρινά τους κεντρικούς εκθεσιακούς χώρους της Πινακοθήκης.

Το έργο του Φρανσίσκο Γκόγια, σύμφωνα με τον παλιό διευθυντή της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνο Καλλιγά, «ξεκινά από τον ρεαλιστικό, πρόσχαρο και φωτεινό παλιόκοσμο και καταλήγει στο τέλος της ζωής του σε εξπρε

ΙΝFΟ

«Αφιέρωμα στον Φρανσίσκο Γκόγια. Ο ύπνος της λογικής γεννά τέρατα» στην Εθνική Πινακοθήκη (Βασ. Κωνσταντίνου 52) από 25 Ιουνίου έως τον Οκτώβριο. Επιμέλεια: Μαρλένα Κασιμάτη.

σιονιστικές μορφές και στο χείλος της αβύσσου που αντιμετωπίζει με δέος η… γυμνή ύπαρξη του ανθρώπου». Τα καπρίτσια τα δημοσίευσε σε ώριμη ηλικία- είχε περάσει τα 50 το 1799. Ο κόσμος είχε βιώσει τη Γαλλική Επανάσταση και ο ίδιος είχε περάσει κοντά από τον θάνατο- μια βαριά αρρώστια που τον άφησε κουφό- και είχε βιώσει έναν «στραγγαλιστικό έρωτα» η έκφραση του Μπαλζάκ με τη Δούκισσα της Άλμπα.


Απόκτηση μέσω ακινήτου

Αν σήμερα η Εθνική Πινακοθήκη υπερηφανεύεται ότι διαθέτει αυτό τον χάρτινο θησαυρό, αυτό οφείλεται σε δύο ανθρώπους και σε μία πολυκατοικία στο Παρίσι. Η πολυκατοικία ανήκε στον ζωγράφο Οδυσσέα Φωκά, που εργαζόταν ως συντηρητής στην Εθνική Πινακοθήκη. Πεθαίνοντας το 1946 άφησε τα έργα της συλλογής του στην Πινακοθήκη και όρισε με κληροδότημα ότι με τα έσοδα από την πολυκατοικία στο Παρίσι και ένα σπίτι που είχε στην Καλλιθέα η Πινακοθήκη θα αγόραζε έργα ιμπρεσιονιστών. Τα έσοδα δεν επαρκούσαν όμως για την αγορά πινάκων. Από το 1958 και μετά, ο διευθυντής της άστεγης ακόμη Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνος Καλλιγάς, με τη βοήθεια του τότε διευθυντή της Κρατικής Βαυαρικής Συλλογής Χαρακτικών στο Μόναχο δρος Πέτερ Χαλμ, αγόρασε από δημοπρασίες του εξωτερικού τις σειρές χαρακτικών του Γκόγια έναντι 25.000 ελβετικών φράγκων, μαζί με χαρακτικά και άλλων σπουδαίων καλλιτεχνών. Σήμερα, ένα σχέδιο του Γκόγια αγγίζει το ένα εκατομμύριο ευρώ. Άραγε, τι γίνεται σήμερα με το ακίνητο του φιλότιμου Φωκά στο Παρίσι και τι αγορές έγιναν με τα έσοδα;