Η λογοτεχνία πρόσχημα

Και βέβαια δεν είναι μετάφραση αυτό, υπερερμηνεία είναι, έτσι τη χαρακτηρίζει εύστοχα ο Παντελής Μπουκάλας («Η παραδοσιακή ροπή προς τις ιερεμιάδες», Καθημερινή 1/6), και θίγει ένα ουσιαστικό θέμα:

«κάθε ερμηνεία, το ξέρουμε, όπως και κάθε μετάφραση, είναι σχεδόν υποχρεωτικά συρρικνωτική: στον ποιητικό ιδίως λόγο, ακόμα κι όταν εμφανίζεται ως δοκιμιακός, μια λέξη υπάρχει με την πολυσημία της· τους αναγνώστες της ποίησης αυτό τους τέρπει, τους εξεταζόμενους όμως, και μάλλον και τους εξεταστές τους, τους μπερδεύει, διότι πρέπει να βαθμολογηθούν και να βαθμολογήσουν, κι αυτό σημαίνει ότι η λογοτεχνία και η πρόσληψή της πρέπει να μετρηθούν όπως τα μαθηματικά, πράγμα δύσκολο».

Ιδού όμως η επιγραμματική και αρμοδιότερη τοποθέτηση του Δ. Ν. Μαρωνίτη, αρμοδιότερη καθώς προέρχεται από εκπαιδευτικό, πανεπιστημιακό δάσκαλο, και μαζί κριτικό της λογοτεχνίας («Τα λογοτεχνικά κείμενα ως γλωσσικά πρότυπα», στα Πρακτικά συνεδρίου του 1996: 1976-1996,Είκοσι χρόνια από την καθιέρωση της Νεοελληνικής (Δημοτικής) ως επίσημης γλώσσας, Αθήνα 1999, σ.

246):

«Η διδασκαλία […] των λογοτεχνικών κειμένων μέσα στην τάξη έχει νόημα, μόνον εφόσον αποκαλύπτει προοδευτικώς τον ιδιόρρυθμο χαρακτήρα της γλώσσας τους. Με την προειδοποίηση μάλιστα πως η γλωσσική επαφή και τριβή των μαθητευομένων με τα λογοτεχνικά κείμενα δεν είναι τελικώς χρησιμοθηρική, αλλά, με την ευρύτερη και βαθύτερη έννοια της λέξης, ψυχαγωγική. Πέρα δηλαδή από την ηδονή, προσφέρει στον μαθητευόμενο πρόγευση της προσωπικής εκφραστικής περιπέτειάς του, την ευθύνη της οποίας οφείλει να αναλάβει ο ίδιος. Προς αυτήν και μόνον την κατεύθυνση τα αξιόλογα λογοτεχνικά κείμενα αξίζει να διδάσκονται: όχι ως γλωσσικά πρότυπα, αλλά ως παραδείγματα ενδογλωσσικής αυτογνωσίας».

Όμως οι μεν χρησιμοποιούν τη λογοτεχνία σαν πρόσχημα για την ανακύκλωση παρωχημένων ιδεών και πρακτικών, με το μάθημα της έκθεσης άλλο ένα μέσο μηχανιστικής αναπαραγωγής κατεστημένων ιδεών (όπως αυτήν τη φορά που, μέσα από τις ερωτήσεις, προβάλλει η παράδοση σαν αυτονόητο αγαθό, άρα «και η προίκα, και ο ποικιλότροπος αποκλεισμός των γυναικών…» και πλήθος άλλα που μνημονεύει πάλι ο Π. Μπουκάλας). Και οι δε σαν μετρητή λέξεων και γλωσσομεζούρα, πρόσχημα και αυτοί, λιανοντούφεκο στον πάντοτε ανθηρό ιδεογλωσσικό πόλεμο. Και πάνω απ΄ τα κεφάλια, διάολε, αν όχι κατευθείαν στα κεφάλια των αθώων εδώ παιδιών.