Το τέλος του κόσμου

Χωρίς «Το συμβάν» («Τhe Ηappening») το κορυφαίο, πολυεπίπεδο και θεοσκότεινο θρίλερ του Μ. Νάιτ Σιάμαλαν αυτό το εφταήμερο θα έμοιαζε με ένα μεγάλο Τίποτα
Αλληγορικό, καθηλωτικό, συμπυκνωμένο! Μόλις 90 λεπτά. Μόνο με ομάδες ανθρώπων. Χωρίς οπτικά εφέ. Και εντελώς ψιθυριστά. Και το καλύτερο. Ταυτόχρονα μεταφυσικό και ρεαλιστικό. Εσωτερικό και «εξωτερικό». Φοβικό και λυτρωτικό. Υπαρξιακό και κοινωνικό. Θρίλερ απροσδιόριστου τρόμου και ταυτόχρονα ταινία δρόμου (road movie). Το «Ηappening» είναι ο πιο στιλπνός καθρέφτης του μέσα και του έξω Μ. Νάιτ Σιάμαλαν. Μέσα από τον ψυχισμό του. Έξω με τη φιλοσοφία του. Ακούγεται υπερβολικό, αλλά το πιστεύω χωρίς να ορκιστώ. Τηρουμένων των αναλογιών. Ό,τι ήταν για το ΄60 τα «Πουλιά» («Βirds») του Άλφρεντ Χίτσκοκ, είναι «Το συμβάν» για την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα!

Όπως συμβαίνει με την καλύτερή του στιγμή, την «6η αίσθηση» δηλαδή, έτσι κι εδώ. Το σενάριο και η σκηνοθεσία διαπλέκονται σε μια ατελείωτη σταυροβελονιά μιας διαρκούς κλιμακούμενης δημιουργίας. Η γραφή προκύπτει από τις εικόνες και οι εικόνες «διηγούνται» την ιστορία του σεναρίου. Ο απόλυτος ορισμός της κινηματογραφικής δραματουργίας. Με μία διαφορά: «Το συμβάν» υπερβαίνει κάθε προηγούμενη δική του στιγμή και μέσα σ΄ αυτό το (εξωτερικά) τόσο απλό, γεωμετρικό και καθαρό οικοδόμημά του ενσωματώνει το σύμπαν της ιδεολογίας του. Επιχειρώ να το ανοίξω και να το φωτίσω.

Η γεωμετρία των ανθρώπινων όγκων έχει να κάνει με τη χορογραφία της σκηνοθεσίας. Η μονάδα, το ντουέτο, η οικογένεια (τρία άτομα δηλαδή), η παρέα, το πλήθος, η μάζα, η Αμερική. Οι όγκοι- από τη μονάδα μέχρι τη μάζα- μετακινούνται και αυξομειώνονται αντιστρόφως ανάλογα από τις κορυφώσεις της ιστορίας. Όσο δηλαδή ο μυστηριώδης, απροσδιόριστος, αιφνιδιαστικός και ανεξήγητος θάνατος κυριεύει όλες τις πόλεις της Ανατολικής Ακτής τόσο τα άτομα μειώνονται. Ταυτόχρονα, όσο οι πόλεις «πεθαίνουν» τόσο τα χωριά ερημώνουν. Λογικό και εξηγήσιμο. Αφού πεθαίνουν, ελάχιστοι οι επιζώντες που μένουν. Πάμε τώρα στη «φιλοσοφία».

Το κλειδί που ξεκλειδώνει τη «φιλοσοφία» της ταινίας είναι τα τρία στάδια που καταλήγουν στην αυτοκτονία. Πρώτο στάδιο, χάνεις τον ειρμό του λόγου σου. Δηλαδή κάτι σαν γεροντική άνοια. Δεύτερο στάδιο, χάνεις τον προσανατολισμό σου. Δηλαδή δεν ξέρεις πού πας και πού βρίσκεσαι. Τρίτο στάδιο, ο αυτοπυροβολισμός σου. Δηλαδή, χωρίς Λόγο, χωρίς προσανατολισμό, μεταμορφώνεσαι σε φυτό. Επομένως σκοτώνεις κάτι που δεν είσαι εσύ, αφού δεν ξέρεις ποιος είσαι εσύ. Ο (μεταφορικός) ορισμός της αλλοτρίωσης και της πραγμοποίησης. Νεκρό το ζωντανό και πράγμα το ανθρώπινο ον. Αυτή και η αλληγορική διαδρομή της «μεταφυσικής», αλλά στη βάση τής εντελώς διαλεκτικής λογικής του Σιάμαλαν. Η αυτοκτονία, το υστερόγραφο ζωντανών- «νεκρών». Σαν να βγάζεις το σωληνάκι από έναν τελειωμένο οργανισμό. Γιατί αυτό;

Όπως ακριβώς συμβαίνει με τη χορογραφία και την αυξομείωση των ανθρώπινων όγκων, έτσι συμβαίνει και με την εξήγηση αυτού του απροσδιόριστου, θανατηφόρου φαινομένου. Δηλαδή (κατά σειράν) εξωγενής τρομοκρατία, μόλυνση νερού, έκλυση ραδιενέργειας από πυρηνικά εργοστάσια της Αμερικής, συνωμοσία με πειράματα βιολογικού πολέμου της CΙΑ και στο τέλος νευροτοξίνη που εκπέμπεται από τα φυτά και διοχετεύεται από τον αέρα προς όλες τις κατευθύνσεις.

Ποιος ο εχθρός απ΄ όλα αυτά; Ο Σιάμαλαν γέρνει προς την άποψη της τελευταίας εκδοχής. Κάτι σαν εκδίκηση και αντίδραση της Φύσης στη μανία της ανθρώπινης παρά φύσης. Όμως η ουσία είναι η τρομολαγνεία. Όμως το γεγονός είναι η μαζική υστερία. Έτσι, το εσωτερικό (η θεμελιωμένη πεποίθηση πως κάτι κακό θα συμβεί) μεταμορφώνεται σε εξωτερικό, αληθινό, γεγονός. Όμως ποια είναι η αιτία και ποιο από τα δύο προκαλεί αυτή τη θανατίλα; Μα, φυσικά, η αφασία. Χωρίς τον Λόγο δεν υπάρχει λόγος. Χωρίς προσανατολισμό δεν υπάρχει πυξίδα να βαδίσεις προς τα εμπρός. Γι΄ αυτό, ο (εξαιρετικός) Μαρκ Ουόλμπεργκ είναι επιστήμονας, φυσικός, ο μόνος σκεπτόμενος, ο μόνος λογικός. Γι΄ αυτό η αναφορά στον Αϊνστάιν, στον οποίο αποδίδεται η ρήση πως έτσι και εξαφανιστούν οι μέλισσες ο Άνθρωπος έχει μόνο τέσσερα χρόνια προτού το είδος εξαφανιστεί από προσώπου Γης. Γι΄ αυτό τα σπίτια είναι άδεια. Γι΄ αυτό σε μια μοναχική βίλα-μοτέλ όλα είναι πλαστικά και ψεύτικα. Γι΄ αυτό όσο τα ανθρώπινα μεγέθη μειώνονται τόσο ο κίνδυνος απομακρύνεται. Μακριά δηλαδή από το αγριεμένο πλήθος. Και γι΄ αυτό η επιδημία του θανάτου (της υστερίας και της τρομολαγνείας) έχει απλωθεί το ίδιο στα χωριά όπως και στις πόλεις. Μ΄ έναν λόγο, το Συμβάν

«Το συμβάν»

(καθηλωτικό)

ΒΑΘΜΟΙ=8

Συμπαγές, αλληγορικό, τρομακτικό Το καλύτερο θρίλερ του Σιάμαλαν

είναι η μετάλλαξη του Ανθρώπου σε Πράγμα.

Ο Σιάμαλαν υπογράφει το απόλυτο, θεοσκότεινο θρίλερ καταστροφής. Κόντρα στην πασίγνωστη και εντελώς «εξωτερική» συνταγή, της θεομηνίας ή της μηχανικής δυσλειτουργίας. Προβάλλει τον εσωτερικό φόβο σε εξωτερικό γεγονός και ταυτόχρονα καταθέτει μια προφητεία που την τεκμηριώνει με την ανθρώπινη, καταστροφική, μανία. Άδειες πόλεις από «ζωντανούς» ανθρώπους, άδεια σπίτια από δημιουργικά, αληθινά και ερωτευμένα πλάσματα. Το τέλος του κόσμου θρονιασμένο στην ψυχή του σύγχρονου, άπληστου, ά-λογου Ανθρώπου! Με δυο λόγια: Ξαφνικά στο Σέντραλ Παρκ της Νέας Υόρκης παρατηρείται επιδημία μαζικής αυτοκτονίας. Στο μεταξύ ένας φυσικός, καθηγητής Γυμνασίου, αρχίζει να διαισθάνεται πως ο αόρατος εχθρός που μεταφέρεται από τον αέρα προκαλεί ασφυξία στη λογική και έτσι ο μολυσμένος αυτοπυροβολείται χωρίς να έχει συνείδηση παραμικρή!


Φουσκωμένη Ηulkομανία

Απίστευτη ολοκληρωτική στειρότητα φαντασίας, τόλμης, εκσυγχρονισμού, καινοτομίας. Το Χόλιγουντ σε κατάσταση παραλυσίας. Φανταστείτε, μέσα σε πέντε χρόνια τα ίδια οπτικά εφέ με τον ίδιο «Απίθανο Χαλκ» («Τhe incredible Ηulk») απλώς με την εξής διαφορά: ο Έντουαρντ Νόρτον στη θέση του Έρικ Μπάνα, η Λιβ Τάιλερ στον ρόλο της Τζένιφερ Κόνελι και ο (Γάλλος) σκηνοθέτης Λουί Λετεριέ να υπογράφει τη σκηνοθεσία στη θέση του Ταϊβανέζου Ανγκ Λι. Δηλαδή, αντί για Σινεμά, παίζουν την κολοκυθιά. Γιατί ο Νόρτον και όχι ο Μπάνα; Γιατί ο Μπάνα και όχι ο Ράιαν Γκόσλινγκ;

Το 1962, δύο τύποι της Μarvel εμφανίζουν τον Ηulk έναν χάρτινο ήρωα που προκύπτει από τη διασταύρωση και το χαρμάνι Δόκτωρ Τζέκιλ και Μίστερ Χάιντ με Κινγκ Κονγκ και Φρανκενστάιν. Όλα μέσα. Ο γιγαντιαίος, υπερμεγέθης Χαλκ, κάτι σαν χάμπουργκερ super size me (φουσκώστε με), αποκύημα προτεσταντικής ιδεολογίας. Όπου το Κακό προκύπτει μέσα από το Καλό (και τούμπαλιν). Ταυτόχρονα, σε υπολανθάνοντα σημειολογικό «σκηνικό» λειτουργεί και το ψυχαναλυτικό, όπου η Μπέτι, ερωτευμένη με τον μεγαλο-επιστήμονα Μπρος Μπάνερ (τον Χαλκ, δηλαδή), ικανοποιεί τη στερημένη φαντασία της «βλέποντας» έναν θηριώδη, ακατανίκητο, όρθιο, ντούρο και ορμητικό φαλλό να μετατρέπει το Σύμπαν σε ρημαδιό. Όταν δεν το κάνεις, διεστραμμένα πράγματα μέσα στο μυαλό σου κατασκευάζεις. Έτσι, ο θεατής βάλλεται πανταχόθεν. Επιθετικότητα, στρατοκρατία, πολεμικά όπλα μαζικής καταστροφής και βιολογία στην υπηρεσία της πατρίδας! Η διαδικασία της ταυτολογίας καταλήγει σε φασισμό με όψη Δημοκρατίας. Δηλαδή:

Εν αγνοία του ο Μπάνερ (Έντουαρντ Νόρτον) στηρίζει τις επιθετικές ορέξεις ενός φασιστοειδούς στρατηγού και άκαρδου πατέρα (παίζει και το μελό), εφευρίσκοντας τη βιολογική φόρμουλα μετατροπής ενός κανονικού ανθρώπου σε γιγαντιαίο φαντάρο, που έτσι και φυσήξει όλα τα F-16 θα γκρεμίσει. Ταυτόχρονα ο Μπάνερ είναι και δόκτωρ Φρανκενστάιν, αφού ο ίδιος υπερβαίνοντας τα όρια του Ανθρώπου ορέγεται θεός στη θέση του θεού να γίνει. Ποιος άλλος παρά μόνο ο θεούλης μπορεί να μας αλλάξει; Έτσι, ο πρώτος Χαλκ (διότι φυσικά επακολουθεί και δεύτερος) είναι δύο πράγματα μαζί: βλάσφημος και μεταμελημένος. Αμαρτωλός και εξαγνισμένος. Πολεμοκάπηλος αλλά ειρηνικός. Τι πάει να πει αυτό; Μα, φυσικά, το κόμμα των Δημοκρατικών. Ας πούμε ο Μπάρακ Ομπάμα!

Την ίδια στιγμή ο στρατηγός (Ουίλιαμ Χαρτ), που καταδιώκει τον Χαλκ προκειμένου να αρπάξει τη φόρμουλα και να μετατρέψει τον αμερικανικό στρατό σε πάνοπλους Χαλκ, είναι ο Godfather, ο νονός του κακού Έμιλ Μπλόνσκι (Τιμ Ροθ), που στη συνέχεια και μέσα στο παραλήρημα και τη φρενίτιδα της φασιστικής του μανίας μεταμορφώνεται και αυτός σε Χαλκ, σε κάτι όμως ακόμα μεγαλύτερο και φυσικά πιο επικίνδυνο και καταστροφικό υποκείμενο. Αυτή η δεύτερη, η κακή, η ακροδεξιά Αμερική. Από την οποία, όμως, έχει προκύψει η παρθένα Μπέτι, επιστήμων και άκρως ερωτευμένη με τον Μπάνερ, δηλαδή με τον καλό Χαλκ. Έτσι, το αρχετυπικό, χολιγουντιανό μοντέλο του Κινγκ Κονγκ (της ζούγκλας και της Φύσης) μετασχηματίζεται στο αντίθετό του, δηλαδή στη βιοτεχνολογία και τοποθετείται στις μεγαλουπόλεις των ΗΠΑ. Κι έτσι προτεσταντικός διχασμός λειτουργεί προς όλες τις κατευθύνσεις. Ο καλός και ο κακός Χαλκ. Η καλή και η κακή Αμερική. Ο καλός και ο κακός στρατός. Ο κακός στρατηγός, πατέρας της καλής παρθένας. Η καλή και η κακή επιστήμη. Που πάει να πει, μια ταινία, δράσης, οπτικών εφέ και χάρτινων ηρώων, στο βάθος όχι μόνο αναπαράγει θρησκευτικό δόγμα και ασπάζεται την Εκκλησία, αλλά επί της ουσίας Πατρίς, Οικογένεια, Θρησκεία! Είπατε ταινία; Λάθος Super size Ηulkομανία!

«Ο απίθανος Χαλκ»

Μόνο τα οπτικά εφέ Μόνο η φωτογραφία του Πίτερ Μένζις Κομπρεσέρ να τρυπάει τόνους από λαμαρίνες

ΒΑΘΜΟΙ=2

(κομπρεσέρ και λαμαρίνες)

Κομψότητα και κενότητα

«Paris»: Γαλλική δραματική κομεντί με παράλληλες ιστορίες σε σκηνοθεσία Σεντρίκ Κλαπίς. Ο (χορευτής) Ρομέν Ντουρί στα πρόθυρα θανάτου, η αδελφή του Ζιλιέτ Μπινός σπεύδει στο πλευρό του και φλερτάρει με γοητευτικό μανάβη της λαϊκής, ενώ ο (καθηγητής) Φαμπρίς Λουκινί στέλνει SΜS σε μια πανέμορφη φοιτήτρια, η οποία είναι γοητευμένη απ΄ αυτόν. Ο μικροαστισμός στο μεγαλείο του. Εξαιρετική κομψότητα, με άφθονη κοινοτοπία και κενότητα. Σαν να αγοράζεις σαπούνι τυλιγμένο με γυαλιστερό χαρτί και κορδέλα αστραφτερή από μικρή μπουτίκ του Παρισιού!

ΒΑΘΜΟΙ=5

(μόνο για φοιτήτριες του Γαλλικού Ινστιτούτου)

Εγκεφαλική περιπλάνηση

Τα ετερώνυμα έλκονται. Υπολανθάνων φασιστοειδής λαϊκισμός από τον «Ηulk», τον φουσκωμένο και χάρτινο φαλλό. Χαοτικός ελιτισμός από την ευρωπαϊκή, εγκεφαλική περιπλάνηση «Ουλτσχάν» (Ulzhan) σε σενάριο του Γάλλου Ζαν Κλοντ Καριέρ και με σκηνοθέτη τον εβδομηντάχρονο Γερμανό Φόλκερ Σλέντορφ, που το 1975 είχε υπογράψει τη «Χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλουμ». Δηλαδή Ευρώπη και ΗΠΑ πορεύονται στις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Οι καταβολές της ιστορίας προέρχονται από το «Επάγγελμα ρεπόρτερ» του Αντονιόνι και τη «Γεύση από κεράσι» του Αμπάς Κιαροστάμι. Με μια κολοσσιαία διαφορά επί της ουσίας: η σύνθεση των δύο αυτών σεναρίων έχει αντιστραφεί κι έτσι το «Ουλτσχάν» βαδίζει με το κεφάλι κάτω και τα πόδια πάνω. Όμως, επειδή ο Καριέρ είναι μέγας γραφιάς, ο Σλέντορφ επιδέξιος σκηνοθέτης και τα γεωγραφικά τοπία είναι εξωτικά, ερημικά, άγρια, πρωτόγνωρα και εντυπωσιακά, για όλους αυτούς τους λόγους η ταινία εκπέμπει ασυγκράτητη γοητεία! Αν όμως ξεφλουδίσουμε τα επιφαινόμενα και την καθηλωτική, λυρική φωτογραφία του Τομ Φάρμαν, τότε μένεις άναυδος να χάσκεις σαν παλιάλογο από τέτοια και τόση κοινοτοπία. Να τα πάρω με τη σειρά; Άντε να το κάνω. Μέσα στα πρώτα δώδεκα λεπτά ο Σλέντορφ λέει περίπου τα ίδια που έλεγαν τη δεκαετία του ΄50 οι ναυτικοί για τις γυναίκες της Ρωσίας. Με ένα ζευγάρι νάιλον κάλτσες τις «παίρνεις» όλες. Δηλαδή ένας μυστηριώδης Γάλλος που εισβάλλει σε κάποια πόλη του Καζαχστάν, αφού πρώτα μεθύσει με τους ιθαγενείς, στη συνέχεια θα καταλήξει στο κρεβάτι με την ωραία του χωριού, η οποία όμως μιλάει γαλλικά φαρσί. Η συνέχεια ακόμα πιο ύπουλη, με παμπόνηρη σημειολογία, γαλλική. Τι είναι αυτή η χώρα; Μια μεταλλαγμένη καπιταλιστική, λιγούρικη και τριτοκοσμική περιοχή όπου

«Ουλτσχάν»

Μοναχικός Γάλλος στις στέπες της

Κ. Ασίας Εντυπωσιακή φωτογραφία Πονηρή σημειολογία

ΒΑΘΜΟΙ=5

(γοητευτική κοινοτοπία)

η πρωτεύουσά της πιθηκίζει σαν την Μπραζίλια στη Βραζιλία. Τι είναι αυτός ο μαυροντυμένος Γάλλος επισκέπτης; Φυσικά διανοούμενος. Φυσικά αντικαταναλωτικός. Φυσικά γοητευμένος από τον αρχαίο πολιτισμό. Φυσικά σκεπτόμενος, ζωντανός κλαυθμός. Και φυσικά γόης μοναδικός, αφού καταφέρνει να μετατρέψει τη σπάνια, ασιατική, εξωτική ομορφιά της Ουλτσχάν (Αγιανάτ Ξενμπάι) σε φλόγα που τρεμοσβήνει για μια και μοναδική δική του ματιά. Τουτέστιν οίκος ανοχής το Καζαχστάν. Τουτέστιν Γαλλία και κουλτούρα ίσον σωτηρία. Τουτέστιν η μελαγχολία είναι σύμφυτη με τη διανόηση και την ανώτερη κουλτούρα. Τουτέστιν ναρκισσισμός από τη μια, ρατσισμός από την άλλη, σαν να λέμε γύρισε ο τέντζερης και βρήκε το καπάκι!

Με δυο λόγια: Μαυροντυμένος, μελαγχολικός Γάλλος που ομιλεί τη ρωσική, διασχίζει τις ατελείωτες στέπες της Κεντρικής Ασίας. Στον δρόμο του θα συναντήσει Ασιάτες του Καζαχστάν που μιλάνε γαλλικά, καθώς και έναν τύπο πάνω σε μια μοτοσυκλέτα που πουλάει λέξεις στους «ιθαγενείς». Στο τέλος, αποφασισμένος να σκαρφαλώσει μέχρι την κορυφή ενός χιονισμένου βουνού, θα τον συνοδεύσει, χωρίς εκείνος να θέλει, μια νέα πεντάμορφη δασκάλα που μαθαίνει γαλλικά στα παιδιά του χωριού. Ποιος είναι, τι θέλει και γιατί μόνος του πορεύεται χωρίς διαβατήριο, ταυτότητα, λεφτά, χωρίς ίχνος απ΄ όλα αυτά τα εντελώς απαραίτητα και προσωπικά;


Ξεπερασμένη καλλιγραφία

Ακόμα δύο πρεμιέρες, εκ των οποίων η μία είναι επανάληψη αυστραλιανής παραγωγής του 1975: «Το μυστικό του βράχου των κρεμασμένων» (Ρicnic at hanging rock): Δράμα εποχής του 64χρονου Πίτερ Γουίαρ (Τρούμαν Σόου) παραγωγής 1 975, από το ομότιτλο μυθιστό- ρημα της Τζόαν Λίντσεϊ που εκδόθηκε το 1967. Όπου στις 14 Φεβρουαρίου του 1900- με το έμπα του 20ού αιώνατρεις Αρσακειάδες ιδιωτικού κολεγίου σε μονοήμερη εκδρομή στον βράχο των κρεμασμένων της Βικτόριας, εξαφανίζονται

ΒΑΘΜΟΙ=5

(ξεπερασμένη καλλιγραφία)

μυστηριωδώς, ενώ η τέταρτη από την ίδια παρέα είναι ανίκανη να προσδιορίσει τι έγινε ακριβώς σ΄ εκείνη την περιπλάνηση εκεί πέρα. Από τις «πρώιμες» σκηνοθεσίες του Πίτερ Γουίαρ, έξι χρόνια πριν από την «Καλλίπολη» και εφτά από τα αλησμόνητα «Επικίνδυνα χρόνια», δύο τίτλοι που καθιέρωσαν με τη μία τόσο τον σκηνοθέτη όσο και τον Μελ Γκίμπσον. Ύστερα από τόσα χρόνια το αποτέλεσμα μοιάζει αγκυλωμένο, επαναλαμβανόμενο και κουρασμένο. Ο Γουίαρ μιμείται την καλλιγραφία μιας τυπικής, βρετανικής παραγωγής. Έξω από κάθε ρεαλισμό, βυθισμένη σ΄ έναν αδικαιολόγητο, πεισιθανάτιο ρομαντισμό. Έπειτα από την πρώτη μισή ώρα, εντελώς βαρετό. Σε όσους αναζητούν παρόμοιο ψυχισμό, παραπέμπω στο υποδειγματικό «Τhe Virgin Suicides» («Αυτόχειρες παρθένοι», 1999) της Σοφίας Κόπολα. Δύο κλάσεις καλύτερο απ΄ αυτό!

«Ο Λαρς και η κούκλα του»
(«Lars and the real girl») του Κρεγκ Γκιλέσπι με πρωταγωνι- στή τον Ράιαν Γκόσλινγκ να επιδίδεται στο σπορ των πέντε δακτύλων με πλαστική κούκλα. Σας βεβαιώ αν ήταν ελληνική παραγωγή και αν συμμετείχε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης θα έπεφτε το γέλιο της αρκούδας. Πώς τους ήρθε και έκαμαν μια τέτοια χαλκομανία; Συμβαίνει και στις καλύτερες οικογένειες.

ΒΑΘΜΟΙ=0

(τρύπα)