Κριτική εικαστικών

Ανασύνθεση ιδεών και βιωμάτων

Κάθε άλλο παρά «ανάδελφοι» είμαστε, όπως φαίνεται, στη ζωγραφική τέχνη και στην εικαστική γλώσσα, κι αυτό φαίνεται όλο και περισσότερο τώρα που τα σύνορα καταργήθηκαν εντελώς και είτε αντικρύζουμε εκθέσεις από άλλού είτε βλέπουμε τις εικόνες τους στην τηλεόραση και στα έντυπα. Το ποιος καλλιτέχνης ή ποια χώρα κάνει πρώτα μια τεχνοτροπία δεν φαίνεται να ενδιαφέρει και πολύ, η ουσία μετατέθηκε στο ποιος κάνει κάτι που χρειάζεται και που δένει οργανικά με τον προσωπικό ή τον περιβάλλοντα τρόπο ζωής.

Ηέκθεση του Χριστόφορου Σάββα (1924-1968) είναι μια ευχάριστη έκπληξη. Δεν έχουμε ξαναδεί εκτεταμένη αναδρομική του στην Ελλάδα, συνοδευμένη μάλιστα από εξονυχιστική μελέτη της τεχνοκριτικού Ελ. Νικήτα και σχετικό μεγάλο τόμο. Έκπληξη, όχι γιατί δεν γνωρίζαμε πριν ότι στην Κύπρο η τέχνη ακολουθεί μια παράλληλη πορεία με την ελλαδίτικη, αλλά επειδή οι έρευνες και το ταλέντο του Σάββα φέρνουν στην επιφάνεια ρίζες και πορείες που δείχνουν καλλιτέχνη σημαντικό με έργο καίριο. Και στην Κύπρο ο προβληματισμός στην τέχνη ήταν όπως και στη ζωή στις δεκαετίες μεταξύ 1940-1970, δηλαδή το εκκρεμές ανάμεσα στην παράδοση και στον εκσυγχρονισμό προς τα διεθνή πρότυπα- προβληματισμός κοινός και στην Ιταλία, και στην Ισπανία, και στη Γαλλία, στη Μεσογειακή Ευρώπη συνολικά. Ο Σάββας, όπως και ο δικός μας ο Γκίκας, θεωρεί πρωτογενές εκφραστικό υλικό του τον Σεζάν, τον Μπρακ και τον Ματίς, αξιοποιεί τις λύσεις για ανάλυση της φόρμας των πραγμάτων και για τη χρωματική ελευθερία, συχνά όπως και ο Τσαρούχης του 1937, με τους «ποδηλάτες». Με το άλλο του μάτι, ωστόσο, κοιτάζει και στα δικά του, όπως και ο άλλος κορυφαίος της πατρίδας του, ο Πωλ Γεωργίου, με συχνές «επισκέψεις» σε φόρμες ανατολικομεσογειακές. Χρώμα- ελεύθερο χρώμα- στα πιο ώριμα έργα του απλώνεται αυτόνομο, σαν αφαιρετική σημαία απελευθέρωσης από την οπτική αφετηρία της όρασης. Δυνατός στην έκφραση καλλιτέχνης, πολύ ερευνητικός και πεισματάρης, όπως δείχνουν τα έργα, και πολύ γεροδεμένος στη σύνθεση.

Μια άλλη έκπληξη είναι η έκθεση του Σαράντη Καραβούζη, του γνωστού υπερρεαλιστή, με πίνακες γεμάτους μεταφυσική γαλήνη και ιστορικά χαλάσματα της αρχαιότητας, ο οποίος ζει κυρίως στο Παρίσι. Επί χρόνια ελάχιστα παρεξέκλινε από το στερεότυπο μιας «ντεκιρίκειας» μεταφυσικής, μέχρι που η τωρινή έκθεση έδειξε μια καινούργια διάσταση: μινιμαλιστικά απεικονισμένα μορφικά στοιχεία (ένα παραβάν, μια πόρτα, μια σκάλα, ποτήρια και μπουκάλια) συναντιούνται σ΄ έναν ακαθόριστο χώρο, με τον τρόπο

ΙΝFΟ

● Σαράντης Καραβούζης, «Ανασυνθέσεις». «Εικαστικός Κύκλος»: Καρνεάδου 20 Κολωνάκι, τηλ. 210-7291.642 (έληξε στις 31 Μαΐου)
● Γιάννης Στεφανάκις, «Εικόνες Περιπλάνησης». «Έκφραση- Γραμματοπούλου», Βαλαωρίτου 9α, τηλ. 210-
3607.598 (μέχρι 14 Ιουνίου)
● Χριστόφορου Σάββα, «40 χρόνια μετά». «Σπίτι της Κύπρου»: Ηρακλείτου 10, τηλ. 210-3641.217 (μέχρι 7 Ιουνίου)

της νεκρής φύσης, της «ήσυχης ζωής». Λιγότερο ρεαλιστική απεικόνιση, περισσότερη αφαιρετικότητα και η νοητική εικόνα του σεμνού Καραβούζη έδειξε αλλιώς, πιο ερωτική και πιο εξωστρεφής.

Και ο Γιάννης Στεφανάκις κινείται στην ιδεολογία της ανασύνθεσης της προσωπικής του καλλιτεχνικής ιστορίας. Η έκθεση έχει τίτλο «Εικόνες Περιπλάνησης» και δείχνει πολλούς μικρούς πίνακες, που συντάσσονται σαν επίτοιχο περιβάλλον, σαν «παζλ». Καθένας τους και μια ιστοριούλα με βασικά στοιχεία-λέξεις το σπίτι, την πλατεία, τον δρόμο και έναν μακροσκελή οδοιπόρο. Άνετα φτιαγμένα έργα, κάπως σαν σκίτσα, δείχνουν νεύρο και ρυθμό που μας κάνουν να ξεπερνάμε τη «νεωτεριστική γραμμή» που δηλώνει η ανασύνταξη των εικόνων, ωστόσο τα συστατικά «κλωτσάνε» αρκετά και δεν δένουν στο τέλος: αυτή η φιγούρα που τρέχει και δεν φτάνει είναι ανεξήγητα δημοφιλής τα τελευταία χρόνια και στους πίνακες του Δ. Κοκκινίδη, και στου Μ. Μανουσάκη, και στου Α. Χρηστίδη. Αρκετά, νομίζω. Ο Στεφανάκις παρασύρεται από την ευκολία και το ταλέντο του και εικονογραφεί χωρίς να πείθει ότι το βιώνει εσωτερικά.