Φύσηξε «Μελτεμάκι»

Μέσα σε έξι χρόνια ο Παντελής Χορν έγραψε τέσσερα έξοχα, σχεδόν αριστουργηματικά, έργα: το «Φυντανάκι» (1921), τον «Σέντζα» (1925), τη «Φλανδρώ» (1925) και το «Μελτεμάκι» (1927). Σπάνιο επίτευγμα
Και τα τέσσερα αυτά σημαντικά αποκτήματα της θεατρικής μας παράδοσης έχουν παιχτεί τα τελευταία χρόνια, όλα με μεγάλη επιτυχία, προς έκπληξη όσων ανίδεων για τη δραματουργία μας δεν μπορούν να αντιληφθούν γιατί τα ακμαία αυτά κείμενα εκτός από δημοφιλή είναι και ουσιαστικά έργα μαστόρων και ως εκ τούτου αντέχουν και στην εποχή των μεγάλων ανατρεπτικών θεατρικών ή θεατρόμορφων σχολών.

Ο Ξενόπουλος και ο Χορν (και οι δύο φέτος είχαν από δύο αθηναϊκές παρουσίες στη σκηνή- «Φιόρο του Λεβάντε», «Ραχήλ», «Φλανδρώ», «Μελτεμάκι») γνώριζαν καλά τη μαγειρική, τη δοσολογία και το θεματικό εδεσματολόγιο του λαϊκού θεάτρου, του θεάτρου που απευθύνεται στο ευρύ μέσο κοινό, όχι αναγκαστικά σ΄ αυτό που θεατρίζεται για να περάσει δυο ξέγνοιαστες ώρες αλλά στο κοινό που θέλει να συγκινηθεί, να προβληματιστεί πάνω σε οικεία και γι΄ αυτό περίπλοκα αδιέξοδα του καθ΄ ημέραν βίου και να γελάσει με τις ανοίκειες συμπεριφορές, τους στρεβλούς χαρακτήρες, τους λοξούς τύπους ή τους σχολαστικούς τυπολάτρες που συναντάμε σε κάθε βήμα μας.

Οι συγγραφείς αυτοί ακολουθώντας τη δόκιμη παράδοση του καλά δομημένου θεατρικού έργου γαλλικού τύπου έχτιζαν δράματα, κωμωδίες και σάτιρες τεχνικά άρτιες τόσο που ακόμη και σήμερα οι νεώτεροι συγγραφείς μας να μη μπορούν, με εξαιρέσεις βέβαια, να τους ανταγωνιστούν.

Δεύτερον: έχτιζαν ολοκληρωμένους χαρακτήρες με την καρτεσιανή λογική της γαλλικής συνταγής, δηλαδή με ομαλή ανέλιξη και ανάπτυξη με κίνητρα και σκοπούς υπακούοντας στο αριστοτελικό δόγμα «κατά το εικός και το αναγκαίον». Περιβόλι εξάλλου είναι και οι τύποι, κυρίως κοινωνικοί, που σχεδίασαν με οίστρο, χιούμορ αλλά και αξιοζήλευτη ψυχολογική ακρίβεια.

Ο Παντελής Χορν στα τρία τελευταία έργα της τριλογίας του (1925-΄27) νιώθει κανείς πως πειραματίζεται πάνω σε παραλλαγές στο ίδιο πάνω- κάτω θέμα. Και τα τρία διαδραματίζονται σε νησί, ανώνυμο αλλά αναγνωρίσιμο ως κυκλαδικό αλλά και σαρωνικό. Αν σκεφτεί κανείς πως και ο τρίτος της μεσοπολεμικής μας δραματουργίας ο Μπόγρης, Σαλαμίνιος, και το δράμα του «Τ΄ αρραβωνιάσματα» και την κωμωδία του «Φουσκοθαλασσιές» στο νησί του τις τοποθετεί, τείνει να πιστέψει πως ακολουθώντας τον Ξενόπουλο των ζακυθινών θεμάτων και την ελκυστική παράδοση των Παπαδιαμάντη, Βιζυηνού, Μωραϊτίδη ανιχνεύουν κατά τα αιτήματα του νατουραλισμού και τις θεωρίες του Αυγούστου Κοντ και άλλων πως τα ήθη και το ήθος έχουν να κάνουν με το γεωγραφικό και το κλιματολογικό στίγμα, εφευρίσκουν έναν «στενό» τόπο, ένα νησί, όπως και στη μαρσεγιέζικη τριλογία (Μάριος, Φανή, κ.τ.λ.) του Πανιόλ για να παρακολουθήσουν τις συμπεριφορές των ηρώων τους.

Στον «Σέντζα» ο Χορν μελετά τον ερωτισμό μιας μικρής κοινότητας μέσα από τις φαντασιώσεις που προκαλεί η παρουσία

Ο Τσιάνος ανέδειξε την κομψότητα του ύφους, το χιούμορ, τους χυμούς, τους ρυθμούς, το τέλειο δραματουργικό σχέδιο του Χορν

ενός πλούσιου, προκλητικού Δον Ζουάν που αποδεικνύεται «άνευ»! Στη «Φλανδρώ» μελετά τον ερωτισμό μιας άλλης μικρής κοινότητας μέσα από τον ανταγωνισμό δύο θυγατέρων και μιας ακόλαστης μητέρας για τον ίδιον, Δον Ζουάν κι αυτόν, άντρα.

Στην καλύτερη πράγματι ελληνική κομεντί, «Το Μελτεμάκι», ο Χορν μελετά τον ερωτισμό δύο απόμαχων ναυτικών με πλούσια λόγω επαγγέλματος ερωτική ιστορία, ώριμων πια και στην κρίσιμη καμπή του ερωτικού κυνηγιού, να παγιδεύονται από δύο νεαρότατα άτομα, μια αθώα αλλά ερεθιστική τσαπερδόνα και μια πολλά υποσχόμενη στερημένη νεαρή ζωντοχήρα.

Αναγνωρίσιμη θεματογραφία μπουλβάρ; Σαφώς, αλλά πόσο τεχνικά άρτια και πόσο ισοζυγιασμένη και ποικίλη χαρακτηρολογία- ανατροπές, ζήλειες, στρατηγικές ερωτικού παιχνιδιού, παγίδες, γκάφες, τολμηρές και αφελείς κινήσεις. Όλη η ανεξάντλητη θεματική της ερωτικής, της ενήλικης και της εφηβικής ερωτογραφίας. Θα ΄λεγα πως ο Χορν απαντά στον «Πειρασμό» του Ξενόπουλου και, παρόλη τη δημοφιλία εκείνης της κωμωδίας, τουλάχιστον δραματολογικά τον κατατροπώνει.

Εμείς οι παλιότεροι είχαμε ανακαλύψει «Το μελτεμάκι» όταν το ανέβασε στο Δημοτικό Πειραιώς με το «Πειραϊκό Θέατρο» ο Ροντήρης στην προσπάθειά του, δίπλα στο κλασικό ρεπερτόριο να ανιχνεύσει και μια νεοελληνική υποκριτική, έναν νεοελληνικό χειρονομημένο λόγο. Τότε κάνοντας άνοιγμα και στο μέσο και λαϊκό κοινό σκηνοθέτησε τον «Τοπικό παράγοντα» του Καγιά και το «Μελτεμάκι», μια πολιτική επαρχιώτικη σάτιρα και μια λαϊκή νησιώτικη κομεντί (αυτό σημαίνει θεατρική παιδαγωγική και μελετημένος προγραμματισμός δραματολογίου).

Το ίδιο είχε κάνει το 1932 ο Πολίτης όταν ανέβασε Ξενόπουλο, Χορν («Φυντανάκι») και Μπόγρη («Αρραβωνιάσματα») με την ίδρυση του Εθνικού. Ό,τι αργότερα ύστερα απ΄ αυτούς σοφά έκανε ο Κουν αναζητώντας τη νεοελληνική υποκριτική στα έργα του Καμπανέλλη, του Κεχαΐδη, του Σκούρτη, της Αναγνωστάκη.

Ο Κώστας Τσιάνος έχει πάθος με τα έργα αυτής της ηθογραφικής παράδοσης, της δραματουργίας που μελετά χαρακτήρες μέσα σε συγκεκριμένο ιστορικά περιβάλλον.

Του οφείλουμε την πρώτη στα χρόνια μας επαγγελματική παράσταση του «Σέντζα». Έχει ειδικευτεί στον Ξενόπουλο (σχεδόν τα άπαντα!). Τώρα ανέβασε «Το Μελτεμάκι» αυτός ο μαθητής του Ροντήρη με τον οίστρο του δασκάλου. Δεν παραβλέπω όμως και τη θητεία του στη Δώρα Στράτου, στον Κουν και στο σινεμά του Σακελλάριου. Γερή υποδομή. Στο θέατρο «Λαμπέτη» στην τελευταία παραγωγή του «ιστορικού» θεατρώνη Γιώργου Λεμπέση, ο Τσιάνος σκηνοθέτησε «Το Μελτεμάκι» άψογα. Αξιοποίησε έναν ταλαντούχο πλήρως θίασο και ανέδειξε την κομψότητα του ύφους, το χιούμορ, τους χυμούς, τους ρυθμούς, το τέλειο δραματουργικό σχέδιο του Χορν και δίδαξε χαρακτήρες και γουστόζικους τύπους.

Ευτύχησε να έχει ένα εμπνευσμένο σκηνικό του Γιώργου Ασημακόπουλου και τα ανάλαφρα κοστούμια του. Σκηνικό ευδίας, ερωτικής διαθεσιμότητας και πράγματι ελληνικού νησιωτικού ύφους χωρίς λαογραφικά και γραφικά στερεότυπα.


Οικεία ήθη εναντίον… Σάρας Κέιν

Πώς κελαηδάνε οι Έλληνες ηθοποιοί όταν μιλάνε τη γλώσσα τους και μιμούνται οικεία ήθη. Και πόσο ψεύδονται, πόσο ηλιθιωδώς καμώνονται και ψευτοσοβαρεύουν όταν είναι να μπουν στον ψυχισμό καμιάς Σάρα Κέιν!!

Ο Στέφανος Κυριακίδης, με τεράστια πείρα στο κλασικό και το τραγικό δραματολόγιο, έπαιξε τον συνταξιοδοτημένο Δον Ζουάν που αναζητά την αυτοβεβαίωση της σαγήνης σ΄ ένα εφηβικό ερωτικό αγουροξύπνημα με χιούμορ, αυτοσαρκασμό, τεχνική αλεπούς και λαιμαργία γάτου.

Η Χριστίνα Θεοδωροπούλου ανέδειξε μια ευθύβολη αλλά και στρατηγικά εύστοχη άμυνα των μετόπισθεν ως σύζυγος ανεκτική ναυτικού που παραβλέπει όσα εξ ανάγκης συνθηκών γίνονται μακριά της αλλά όχι και πλάι της.

Ο Πάνος Σκουρολιάκος, κωμικός τυπίστας εδώ, σχεδίασε έναν λαϊκό τύπο απόμαχου ερωτικού ξεσκολισμένου λοστρόμου.

Η Μαρία Καντιφέ είναι χαρισματική καρατερίστατυπίστα με έξοχη κίνηση, αίσθηση της ατάκας και λιτά αλλά καίρια μέσα.

Η Χρύσα Παπά στη χήρα έλαμψε ακόμη και στην έντονη γελοιογραφική εκδοχή που την ώθησε ο Τσιάνος. Έχει γκελ.

Η Ευδοκία Ρουμελιώτη στον ρόλο του ζωογόνου και ερεθιστικού μελτεμιού που ξεσηκώνει με την αύρα του και την αθώα και γι΄ αυτό συγκλονιστική ερωτική υπόσχεση ανδρικές προσδοκίες ανέδειξε τον ρόλο με ένα πλούσιο και ευρύ και ποικίλο συναισθηματικό ανάπτυγμα.