Η μαύρη δύναμη

Όσο περίεργο κι αν φαίνεται, ένα άλλο αντιπροσωπευτικό βιβλίο του κινήματος του ΄68 εκδόθηκε στη σειρά «Βίπερ» στη διάρκεια της απριλιανής δικτατορίας. Πρόκειται για το βιβλίο Ψυχή στον πάγο του Έλντριτζ Κλήβερ, ηγέτη των Μαύρων Πανθήρων στις ΗΠΑ. Ο Κλήβερ μπαινόβγαινε στις φυλακές από μικρή ηλικία και στη φυλακή διαμόρφωσε την ταυτότητά του ως μαύρου επαναστάτη. Από τη φυλακή ως σύμβολοχώρο της περιθωριοποίησης των μαύρων στην αμερικανική κοινωνία ξεκινά ο Κλήβερ για να αφηγηθεί τη ζωή του αλλά και να διαπραγματευθεί το καίριο ζήτημα των φυλετικών διακρίσεων: με ποιο τρόπο η διαφορά στο χρώμα του δέρματος χρησιμοποιήθηκε για να κατασκευαστεί ένα πλέγμα απαγορεύσεων, προκαταλήψεων, εκμετάλλευσης, διαχωρισμών και βίας. Καθοριστικό ρόλο στην ιδεολογική διαμόρφωσή του έπαιξε μια άλλη σημαντική μορφή του κινήματος των μαύρων, ο Μάλκολμ Χ. Στην Αυτοβιογραφία του (εκδ. Κουκίδα, 2005), ο Μάλκολμ Χ αφηγείται πώς στη φυλακή εγκατέλειψε, όπως και ο Κλήβερ θα κάνει είκοσι χρόνια πιο μετά, το παρελθόν του ως κακοποιού και μεταμορφώθηκε: ασπάστηκε το Ισλάμ, άλλαξε το όνομά του και υιοθέτησε την πιο ριζοσπαστική εκδοχή του κινήματος, τον μαύρο εθνικισμό. Ο Μάλκολμ Χ, «ο πιο οργισμένος μαύρος της Αμερικής» όπως αποκαλούσε τον εαυτό του, θα απευθυνθεί στη μαύρη νεολαία στα γκέτο των μεγαλουπόλεων, η οποία αυτοκαταστρεφόταν μέσα σε έναν φαύλο κύκλο φτώχειας, ανεργίας και εγκληματικότητας, για να της καλλιεργήσει τη μαύρη συνείδηση – την ίδια νεολαία που θα κινητοποιήσουν αργότερα οι Μαύροι Πάνθηρες.

Όλα αυτά τα βιβλία αντανακλούν τις διαφορετικές πορείες που ακολούθησαν μετά το 1968 όσοι και όσες συμμετείχαν στο κίνημα. Όπως διαφορετικά υποκείμενα συνέκλιναν για να συναντηθούν εκείνη τη «μαγική» χρονιά, έτσι και στα χρόνια που ακολούθησαν απέκλιναν, προσδίδοντας διαφορετικό νόημα στο κίνημα. Σαράντα χρόνια μετά, διαπιστώνουμε τις αλλαγές που δρομολόγησε το κίνημα του 1968 στις δυτικές κοινωνίες, όπως και το γεγονός ότι πολλές από τις συντηρητικές πολιτικές ήταν προϊόν αντίδρασης σε αυτές τις αλλαγές.