Σιδηρουργείο πολυτελείας

Από τη μια, το σιδηρουργείο πολυτελείας made in Ηollywood. Από την άλλη, ταινίες επιπέδου Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Τι από τα δύο;

Το κόμικς, το animation, τα κλασικά εικονογραφημένα και τα Μίκι Μάους αποτελούν τη μεγαλύτερη και πιο κερδοφόρο δεξαμενή του Χόλιγουντ. Οι Αμερικανοί έχουν ένα μοναδικό χάρισμα. Να απλοποιούν σύνθετες έννοιες και να σχηματοποιούν μηνύματα σε τέτοιο βαθμό σαν να καταπίνουν κόκα κόλα. Πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτή τη διασταύρωση κινηματογράφου με κόμικς έπαιξε και παίζει η Μarvel Εntertainment. Από τη θυγατρική αυτής της θηριώδους βιομηχανίας προέκυψαν ο Spiderman, οι Χ-Μen, ο Ηulk, οι Fantastic Four και φυσικά ο Ιron Μan. Τίποτα απ΄ όλα αυτά δεν είναι τυχαίο. Κάθε ήρωας αναφέρεται στην εποχή του. Όλοι τους, παιδιά του Superman. Από εδώ η αφετηρία. Από εδώ η λαϊκή φαντασία. Ο Superman ήταν η ασπιρίνη σε εκατομμύρια ρακένδυτους Αμερικανούς του οικονομικού κραχ. Παιδιά, κάποιος ανώτερος Θεός, κάποιος υπεράνθρωπος θα μας σώσει από το Κακό. Το ίδιο και ο Βatman. Το ίδιο και ο Spiderman. Το ίδιο και ο Ιron Μan. Ένας Superman τη μέρα κάνει τη δυστυχία πέρα!

Το 1963 κάποιες μικρές και «ανώνυμες» ιδιοφυΐες της Μarvel επινοούν τον Ιron Μan. Έναν ζάπλουτο της βιομηχανίας όπλων και εφευρέτη των πιο θανατηφόρων οπλικών συστημάτων της Γης. Σαν να μεταμορφώνεις σήμερα τον Ράμσφελντ σε υπερήρωα των φτωχών. Τρελοί ήταν; Καθόλου. Πρώτα απ΄ όλα η ιδέα προήλθε από το θρυλικό ανάγνωσμα του Αλεξάνδρου Δουμά, «Ο άνθρωπος με τη σιδερένια μάσκα» (1842). Δεύτερο, ο κακός, κυνικός και πλούσιος Τόνι Σταρκ (ο Ιron Μan) μεταμορφώνεται στη συνέχεια σε σταυροφόρο και Superman του Καλού. Και τρίτο, η αδιαπέραστη πανοπλία που κατασκευάζει και φοράει είναι ο ιμάντας που συνδέει αυτομάτως το παρελθόν των ιπποτών με το παρόν και το μέλλον των διαστημικών, ανθρώπινων «μηχανών».

Το μήνυμα εντελώς χριστιανικό και προτεσταντικό. Όπως περίπου ο δόκτωρ Τζέκιλ και ο μίστερ Χάιντ. Το καλό προκύπτει από το κακό (και τούμπαλιν). Με την εξής βασική, κοινωνική και πολιτική προέκταση αυτό. Ότι το σύστημα θα αλλάξει μέσα από το ίδιο το σύστημα. Σήμερα ο Μπους, αύριο ο Ομπάμα. Σήμερα ο κακός ιμπεριαλισμός, αύριο ο καλός. Τhe good and the bad. Πώς γίνεται αυτό; Όταν ο Τόνι Σταρκ πέφτει στα χέρια συμμορίας παρανοϊκών Αράβων τρομοκρατών οι οποίοι είναι φορτωμένοι με όπλα φτιαγμένα από τη δική του βιομηχανία και είναι στραμμένα να σκοτώσουν αυτόν, δηλαδή το αφεντικό. Όπως το χρήμα, έτσι και οι σφαίρες. Κανένα από τα δύο δεν έχει πατρίδα. Τουτέστιν, ο Τόνι Σταρκ από Ράμσφελντ μεταμορφώνεται σε Παπαρήγα!

Έτσι ο ζάπλουτος μεταμορφώνεται σε σταυροφόρο των φτωχών και ο βιομήχανος των όπλων σε πρόεδρο όλων των κινήσεων ειρήνης επί της Γης. Να αυτοπυροβοληθώ. Ποιος νοήμων, σώφρων το πιστεύει αυτό; Ούτε ο καθυστερημένος Κοκωβιός. Με τα λόγια, ούτε μία στα χίλια. Με τις εικόνες μπορείς, αρκεί η ταινία να λειτουργεί. Αυτή η συνταγή, αυτή η δύναμη του Χόλιγουντ, η μοναδική. Η καταιγιστική δράση και η διαστημική τεχνολογία αδρανοποιούν το μυαλό και εκσφενδονίζουν τον αμφιβληστροειδή στον ουρανό. Πετάει ο γάιδαρος; Πετάει λέει η Μarvel. Πετάει και ο θεατής!

Τι μένει να κριθεί; Φυσικά η κατασκευή. Δύο τα ατού του σκηνοθέτη Τζον Φαβρό. Η αρχή εντυπωσιακή. Ένα το θετικό κρατούμενο και σημαντικό. Το καστ εξαιρετικό. Δεύτερο κρατούμενο. Ο Ρόμπερτ Ντάουνι τζούνιορ σε τροχιά μεγάλης επιστροφής. Το παλικάρι (43 παρακαλώ) κατάφερε το αδύνατον. Να μεταπηδήσει από την Κόλαση στον Παράδεισο. Κάθε χρόνο και καλύτερος από πέρυσι. Με τρώει η περιέργεια να δω μέχρι πού μπορεί να σκαρφαλώσει. Με αντικειμε νικούς όρους, ο καλύτερος super hero όλων των πρόσφατων εποχών, εξαιρουμένου του σκοτεινού Ουόρεν Μπίτι- Ντικ Τρέισι. Αλλά αυτός είναι super ντετέκτιβ. Από κοντά και η Γκουίνεθ Πάλτροου, η βοηθός και το αιώνιο φλερτ του Ιron Μan. Σιδηρόφρακτος αυτός, ζυμάρι αυτή. Στον ρόλο της αυτοσαρκαστική και εξαιρετική. Το ίδιο και ο «κακός» Τζεφ Μπρίτζες, ο συνέταιρος του «καλού» Σταρκ με το μυστηριώδες και αραβικής προελεύσεως όνομα Οbadiah Stane. Απαγορεύεται ένας αμιγώς Αγγλοσάξων να είναι ο άρχων του τρόμου. Έχει σημασία αυτό. Με ξυρισμένο, γουλί κεφάλι, με μούσι και με σατανικό βλέμμα που σκοτώνει ελέφαντα. Τα καλά νέα μέχρι εδώ. Μετά την πρώτη ώρα άρχισα να κοιτάω το ταβάνι και να ρίχνω ματιές στους ακίνητους λεπτοδείκτες. Η επανάληψη του ίδιου μοτίβου και ο θόρυβος

«Ιron Μan»

Μεγαλοβιομήχανος πυραύλων Μεγαλοπαράγοντας ειρήνης Το καστ εξαιρετικό Η συνταγή, μια από τα ίδια απλώς με ιπτάμενη πανοπλία

ΒΑΘΜΟΙ = 5

(paper man)

από τα σίδερα της ιπτάμενης πανοπλίας με έκαναν να κουφαθώ και να βαρεθώ. Χωρίς πρωτοτυπία, η ανανέωση είναι μια άδεια ιστορία.

Με δυο λόγια: Κυνικός, ανάλγητος και γοητευτικός μπον βιβέρ μεγαλοβιομήχανος όπλων και δαιμόνιος εφευρέτης οπλικών συστημάτων (Ρόμπερτ Ντάουνι τζούνιορ) σε μια αστραπιαία κάθοδό του στο Αφγανιστάν, προκειμένου να επιδείξει τον τελευταίο του πύραυλο με τον οποίο μπορεί να κατεδαφιστεί μια πόλη, συλλαμβάνεται από άθλιους Άραβες τρομοκράτες και με την απειλή των δικών του όπλων αναγκάζεται να φτιάξει τον ίδιο πύραυλο για λογαριασμό τους. Όμως εκείνος, πανούργα φερόμενος και με τη βοήθεια ενός καλού Άραβα, ενδεδυμένου με κοστούμι και γραβάτα (σαν λευκός), προετοιμάζει το δικό του όπλο διαφυγής. Μια σιδηρόφρακτη, αδιαπέραστη και ιπτάμενη πανοπλία. Έτσι δραπετεύει, έτσι καταφθάνει στην Αμερική και έτσι με τη συνεργασία της βοηθού του (Γκουίνεθ Πάλτροου) και του συμβούλου του (Τέρενς Χάουαρντ) μεταμορφώνεται στο αντίθετό του. Μοναδικό εμπόδιό του ο συνέταιρός του (Τζεφ Μπρίτζες).


Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

«Σινεμά, ασπιρίνες και όρνεα» (Cinema, aspirinas e urubus) του Μαρτσέλο Γκόμες. Έτερος καλτ σκηνοθέτης από Βραζιλία. Παιδιά, στην Ελλάδα δεν υπάρχει ελπίδα. Αυτός εδώ μοιάζει με σοβαρή ρεπλίκα του Βιμ Βέντερς των παλιών, καλών εποχών. Όπου Γερμανός απατεώνας τριγυρνάει στα χωριά της Βραζιλίας και με μια κινηματογραφική μηχανή που προβάλλει διαφημιστικό σποτάκι, μοσχοπουλάει ασπιρίνες στα εκστασιαζόμενα και αναλφάβητα πλήθη. Το νόημα διπλό. Η αποικιοκρατία συνεχίζεται με ένδυμα διαφορετικό (το πρώτο) και η εικόνα είναι για τον λαό, όπως οι χάντρες των λευκών με τις οποίες αγόραζαν από τους Ερυθρόδερμους πολύτιμο και πανάκριβο πρώτο υλικό (το δεύτερο). Αν κάνετε την αναγωγή θα βρεθείτε στην τηλεοπτική εικόνα που πουλάει φύκια για μεταξωτές κορδέλες! Βαθμοί = 6 «Τhis is Εngland» του Βρετανού Σέιν Μίντοουζ, γνωστού από το ιδιαίτερο ασπρόμαυρο φιλμάκι «Τwenty four seven» του 1997. Εδώ μιμείται τον Κεν Λόουτς. Κοινωνική, σκληρή ματιά χωρίς όμως επεξεργασμένη σκηνοθεσία και ουσιαστική ματιά. Απλώς καταγγελία. Σοβαρές προθέσεις, χλωμές επιτεύξεις. Όλα εξαντλούνται με δυο λέξεις. Πιτσιρικάς στρατολογείται από skin heads στην Αγγλία της Θάτσερ, του νεοφιλελευθερισμού, του πλιάτσικου στα νησιά Φόκλαντ και του 1983. Από την αχαλίνωτη βία, ο πιτσιρικάς συνέρχεται για τα καλά και πετάει στη θάλασσα τη βρετανική σημαία και όλα τα δήθεν εθνικοπατριωτικά! Βαθμοί = 4 «Πώς να ξεφορτωθούμε τους άλλους» (Ηow to get rid of others) του Δανού Άντερς Ρόνοου Κλάρλουντ. Το ίδιο όπως στο «Τhis is Εngland». Ευφυής ιδέα, σχηματική αναπαραγωγή χωρίς ιδιαίτερη σκηνοθεσία. Προκειμένου να περιορίσει τις περιττές δαπάνες, η κυβέρνηση αποφασίζει να ξεφορτωθεί κάθε μίασμα της κοινωνίας. Καπνιστές, συνταξιούχοι, άρρωστοι και προβληματικοί εκτός Δανίας. Ψεκάστε- σκουπίστε- τελειώσατε. Λες να μας συμβεί; Καθόλου απίθανο, ακόμα και αυτό η κάθε κοινωνία να το δεχτεί για το κοινό καλό! Βαθμοί = 4 «Επιτέλους χήρα» (Εnfin veuve) Γαλλική κωμωδία της (ηθοποιού) Ιζαμπέλ Μεργκό με πρωταγωνιστές τη Μισέλ Λαροκέ και τον Ζακ Γκαμπλέν. Όπου- σύμφωνα με το δελτίο Τύπου, γιατί το ελληνικό γραφείο διανομής δεν έδειξε την ταινία στους κριτικούς- μια πανούργα αφού πρώτα κηδεύει τον ζάπλουτο σύζυγο και πλαστικό χειρουργό, στη συνέχεια πέφτει στην αγκαλιά του εραστή με μοναδικό εμπόδιο την υποκρισία. Πρέπει να παριστάνει την τεθλιμμένη χήρα. Σιγά τα δύσκολα. Βαθμοί = Didn΄t see, don΄t know!


Έξω κούκλα μέσα πανούκλα

Η Βραζιλία, αγαπητέ μου. Η Βραζιλία, η Αργεντινή, το Μεξικό. Όσο και να ακούγεται εξωφρενικό, παράγουν σκηνοθέτες και ταινίες με το κιλό. Απίστευτο αλλά πέρα ώς πέρα αληθινό. Φανταστείτε ότι στο φετινό Φεστιβάλ Καννών, η Αργεντινή κατεβαίνει στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα με δύο συμμετοχές, διεκδικώντας Χρυσό Φοίνικα. Τ΄ ακούτε, αγαπητέ Μισέλ Λιάπη; Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα.

Έτσι από το πουθενά, προκύπτει αυτή την άνυδρη εβδομάδα το όνομα του Chico Τeixeira και «Μυστικά και ψέματα από το σπίτι της Αλίκης» (Α casa de Αlice). Από τη Βραζιλία παρακαλώ. Για να σας κάνω το κλικ, υπενθυμίζω τον Φερνάντο Μεϊρέγιες του «Επίμονου κηπουρού» και τον Βάλτερ Σάλες με τα «Ημερολόγια μοτοσυκλέτας», τα πιο γνωστά από τη χώρα αυτή. Η ευφυής κίνηση του Τeixeira είναι απλή. Ούτε με την αχαλίνωτη βία των ανήλικων «σκουπιδιών» ούτε με τη σάμπα και το γραφικό, ξέφρενο καρναβάλι του Ρίο. Τίποτα από τα δύο. Απλώς ενδιαμέσως, με την καθημερινή μάζα των μικρών, πολύ μικρών μικροαστών, με την ανώνυμη πλειοψηφία των πολιτών. Η χώρα- λέει ο άγνωστος σε εμάς Βραζιλιάνος σκηνοθέτης- είναι στο βάθος σαν κάθε ευρωπαϊκή γωνιά. Η οικογένεια είναι ο συνδετικός, χριστιανικός ιστός, φθαρμένος, ξεχαρβαλωμένος και εντελώς βολικός.

Ο πατέρας ταξιτζής, η μητέρα μανικιουρίστα, η γιαγιά στο πλυσταριό και την κουζίνα και τα τρία αγόρια στα θρανία. Έτσι φαίνεται, αλλά έτσι δεν είναι. Ο πατέρας με μια πιτσιρίκα. Η μάνα στο κρεβάτι με παντρεμένο, ο μεγάλος γιος γκέι κρυφός και η γιαγιά, μοναδικό σύμβολο από το παρελθόν, ο μοναδικός, σιωπηλός μάρτυρας όλων αυτών των κρυφών παρανομιών. Συμβαίνει και στις καλύτερες οικογένειες, Έξω κούκλα, μέσα πανούκλα. Ο Τeixeira καταγράφει και σχολιάζει την πτωτική πορεία από την υποκρισία, τις συμβάσεις και την ηθική σκουριά. Το τέλος της Άγιας Οικογένειας. Με δύο πλεονεκτήματα. Πρώτο- και κυριότερο- τη χαμηλόφωνη ατμόσφαιρα. Απλώς και διακριτικώς ανασηκώνει την κουρτίνα της ρουτίνας και της καθημερινότητας. Μια βρωμίτσα εδώ, μια άλλη εκεί. Έτσι ροκανίζει τον αμερικανικό νατουραλισμό.

Διαρρηγνύει το επιφαινόμενο. Αναδεικνύει με κομψότητα την ουσία, αποκαλύπτει την αλήθεια. Δεύτερο πλεονέκτημα, το εξαιρετικό καστ. Με απόλυτη κυρίαρχο όλων των ερμηνειών την Κάρλα Ρίμπας. Απίστευτο εργαλείο. Ταυτόχρονα σταφιδωμένη και ερωτεύσιμη. Στερημένη αλλά με χυμούς εφοδιασμένη. Όσο την έβλεπα τόσο πιο πολύ την Μπέττυ Λιβανού θυμόμουνα. Αν το ελληνικό σινεμά είχε απελευθερωθεί από τα βαρίδια των πελατειακών σχέσεων, θα είχε αναδείξει παγκοσμίως μερικά σπουδαία ταλέντα που δεν έχουν σε τίποτα να ζηλέψουν τα πρωτοκλασάτα ονόματα της οθόνης. Η δυστυχία τού να είσαι Έλληνας, η ευτυχία τού να είσαι Βραζιλιάνος!

«Μυστικά και ψέματα στο σπίτι της Αλίκης»

Έξω κούκλα μέσα πανούκλα Μικρά εγκλήματα μεταξύ συζύγων

και παιδιών Μικροσκοπική ταινία με ουσία

ΒΑΘΜΟΙ = 6

(σκίζει η Βραζιλία)

Ποίηση α λα Ταρκόφσκι από την Τουρκία

Δεν είναι μόνο η Βραζιλία, είναι και η γειτονική, η «τριτοκοσμική» Τουρκία. Οι σφαλιάρες πέφτουν σαν το χαλάζι και το ελληνικό σινεμά στενάζει.

Ο Νουρί Μπίλγκε Τσεϊλάν με κάθε κατεβασιά βλέπει ξένο μεγάλο φεστιβάλ. Αυτός ντε, που πριν από δύο χρόνια με τα «Κλίματα αγάπης» υπέγραψε μία από τις κορυφαίες, αισθηματικές, σε στυλ Αντονιόνι ταινίες όλων των τελευταίων εποχών!

Ευαισθησία, ποίηση, λυρισμός, φαντασία, κομψότητα, ουμανισμός τρέχουν από τα μπατζάκια του. Ευλογημένος από την παράδοση του Αντρέι Ταρκόφσκι και την κληρονομιά του Χικμέτ. Αν ζούσε ο άγιος Ταρκόφσκι θα τον είχε υιοθετήσει ως μοναδικό και αποκλειστικό κληρονόμο του.

Για να καταλάβετε ρίξτε μια ματιά στην πρώτη ταινία του, το ασπρόμαυρο «Κasaba» γυρισμένο πριν από έντεκα χρόνια. Καταφέρνει και μετατρέπει το βουκολικό, το αγροτικό, το γραφικό, σε γεγονός αισθητικό. Χω

«Κasaba»

Η πρώτη ταινία του Νουρί Μπιλγκέ

Τσεϊλάν Ασπρόμαυρος λυρισμός Ποίηση Ταρκόφσκι Σχεδίασμα νέου καλλιτέχνη με δική του ματιά

ΒΑΘΜΟΙ = 6

(για ευαίσθητα παιδιά)

ρίς υπόθεση, χωρίς story, χωρίς δράση, κόντρα στην ακαδημαϊκή αφήγηση και κόντρα σε κάθε ευκολία και σε κάθε τυπική, αφηγηματική ταινία. Με όλα τα ρίσκα.

Στη θέση του, κάθε μειράκιο της ελληνικής οθόνης με το ίδιο υλικό θα προκαλούσε βαθύ, ατελείωτο χασμουρητό. Και για να έχουμε λόγο καλό και αληθινό, ένα πράγμα πρέπει να πω. Δεν πρόκειται για ολοκληρωμένη δουλειά, αλλά για σχεδίασμα, για πείραμα, για άσκηση ύφους, για πρωτόλειο και για να αναμέτρηση με τη δική του ματιά. Αποτέλεσμα; Πέντε ταινίες σκηνοθέτησε ο Τσεϊλάν. Η τελευταία του θα προβληθεί και θα διεκδικήσει Χρυσό Φοίνικα των φετινών Καννών.

Με δυο λόγια: Οι τέσσερις εποχές σε ένα μικρό τουρκικό χωριό. Τα παιδιά, το σχολείο, ο γέρος, η γριά, τα σύννεφα, ο ήλιος, το ποτάμι, η βροχή, τα χιόνια. Μόνο αυτά. Σαν ψίθυρος που χαϊδεύει το βλέμμα και με αντίδωρο ευλογεί την καρδιά!