Έγραφε τραγούδια ώς το τέλος

Μέσα σε εφτά μήνες από τη διάγνωση καρκίνου στον φάρυγγα έχασε τη μάχη του για τη ζωή, στα 54 του, ο συνθέτης Μάριος Τόκας

Η κηδεία του θα γίνει δημοσία δαπάνη αύριο στις 15.30 από τον Ιερό Ναό Αγίων Θεοδώρων του Α΄ Νεκροταφείου Αθηνών, παρουσία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας

Έδωσε τη μάχη του ήρεμα και σιωπηλά, και τελικά ανήμερα του Πάσχα την έχασε. Ο Μάριος Τόκας, ο «εθνικός» συνθέτης της Κύπρου, είναι πλέον μακριά από την αγωνία των νοσοκομείων και των επώδυνων εξετάσεων που τον ταλαιπωρούσαν από τον Σεπτέμβριο. Στη Γερμανία πάλεψε με τον καρκίνο τρεις μήνες και όλα έδειχναν ότι θα το ξεπερνούσε. Λίγο μετά την επιστροφή του, τον Ιανουάριο, έγραψε τα τελευταία του δύο τραγούδια- λένε κοντινοί του άνθρωποι που ήταν στο πλευρό του ώς το τέλος, μαζί με τη γυναίκα του Αμαλία Πετσοπούλου και τα τρία παιδιά τους. Το Μάρτιο, όμως, άρχισαν μεταστάσεις και εισήχθη σε νοσοκομείο για να δώσει νέα μάχη. Αυτή τη φορά, όμως, δεν τα κατάφερε.

Μέχρι το τέλος, επί των επάλξεων. Με σχέδια για το μέλλον και εμπνεύσεις που αμέσως μεταφράζονταν σε μουσική. Η τελευταία ολοκληρωμένη δουλειά του ήταν το «Άσπρο μαντίλι ανέμιζε» (Legend), το καλοκαίρι του 2007, σε στίχους Κώστα Φασουλά και με τη φωνή του Βασίλη Σκουλά από την Κρήτη. Η συνεργασία τους προέκυψε στο πλατό της εκπομπής «Στην υγειά μας». «Λίγο πριν να συναντηθούμε στην εκπομπή, του έστειλα σε κασέτα ένα ανέκδοτο τραγούδι (“Άσπρο μαντίλι ανέμιζε”) τραγουδισμένο από εμένα ώστε να το πει εκεί. Ο ίδιος το δούλεψε με την ψυχή του και όταν σηκώθηκε και το τραγούδησε, όλοι ενθουσιαστήκαμε. Ουσιαστικά, ανακάλυψα το τραγούδι μέσα από τη φωνή του». Ο απόηχος εκείνης της εκπομπής («έσπασαν τα τηλέφωνα τηλεθεατές που ρωτούσαν πού μπορούν να βρουν το τραγούδι» έλεγε ο Μάριος Τόκας) τον οδήγησε στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου δίσκου που βασίστηκε στη φωνή του Κρητικού τραγουδιστή, απόδειξη ότι ήταν και εκείνος ένας από τους λίγους, ελάχιστους συνθέτες που ακολουθούσαν τα δικά τους κελεύσματα (και όχι τις σειρήνες της εποχής). Ο Μάριος Τόκας γεννήθηκε το 1954 στη Λεμεσό και ήταν από τα νεαρά παιδιά που έζησαν στην πρώτη γραμμή την τουρκική εισβολή.

Η τουρκική εισβολή του 1974 τον βρίσκει φαντάρο. Πολιτικοποιημένος, ο Μάριος Τόκας δίνει από πόλη σε πόλη συναυλίες για να συλλέξει χρήματα υπέρ των προσφύγων. Η κυπριακή τραγωδία είναι πηγή έμπνευσης για τα έργα του «Ψυχή τε και σώματι» (με μελοποιημένα ποιήματα των απαγχονισθέντων αγωνιστών Ευαγόρα Παλληκαρίδη, Αντρέα Ζάκου), «Αμμόχωστος Βασιλεύουσα» και «Φωνή πατρίδας». Τα δε τραγούδια «Ανασήκωσε την πλάτη Πενταδάχτυλε» και «Η δική μου η πατρίδα» γράφουν ιστορία.

Στην Αθήνα ήρθε αμέσως μετά για σπουδές στη Φιλοσοφική και στο Εθνικό Ωδείο. Παράλληλα, το ξεκίνημά του στη δισκογραφία ήταν πολύ δυνατό. Τα «Τραγούδια της παρέας» (1978) με τη φωνή του Μανώλη Μητσιά τον καθιέρωσαν αμέσως στη συνείδηση του ευρύτερου κοινού. Η δε γνωριμία του με το Γιάννη Ρίτσο «γέννησε» το άλμπουμ (με ανέκδοτα ποιήματα) «Πικραμένη μου γενιά». Παράλληλα γράφει μουσική για τον κινηματογράφο και το θέατρο-π.χ. «Δόνα Ροζίτα» και «Γέρμα» του Λόρκα και «Θεσμοφοριάζουσες» του Αριστοφάνηαλλά και έναν παιδικό δίσκο σε στίχους Φώντα Λάδη (1980). Ακόμη και το νεώτερο ηλικιακά κοινό, που μπορεί να μη γνωρίζει το όνομά του γιατί ήταν άνθρωπος που δεν επεδίωκε τη δημοσιότητα, ξέρει σίγουρα τα τραγούδια του, «Αννούλα του Χιονιά», «Εξαρτάται», «Θάλασσες», «Η εθνική μας μοναξιά», «Σαν τρελό φορτηγό», «Σ΄ αναζητώ στη Σαλονίκη», «Σ΄ αγαπώ σαν το γέλιο του Μάη», «Τα Λαδάδικα», «Δίδυμα φεγγάρια» κ.ά., που θα μείνουν για πάντα στη λίστα των χρυσών τραγουδιών που χαρακτήρισαν εποχές. Το καλοκαίρι του 2002 το κοινό τον καταχειροκρότησε στο Ηρώδειο, σε μια συναυλία που διέτρεχε όλη του την πορεία. Τιμήθηκε από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας (2001) με το «μετάλλιο εξαίρετης προσφοράς στην πατρίδα» και με το βραβείο «Γιάννος Κρανιδιώτης» (2002).
Έμπνευση στο Άγιον Όρος

Στο έργο που αφήνει πίσω του ο Μάριος Τόκας περιλαμβάνεται και το συμφωνικό «Θεογεννήτωρ Μαρία», με άξονα τη βυζαντινή παράδοση, το οποίο εμπνεύσθηκε το 1996, συγκλονισμένος από χειρόγραφα που μελέτησε κατά την επίσκεψή του στο Άγιον Όρος, έργο που ο ίδιος θεωρούσε σταθμό στην καριέρα του. «Οι μελωδίες του έχουν κάτι από τον ουρανό, τη θάλασσα, τον ίδιο τον βράχο του Άθω» έγραψε ο Μίκης Θεοδωράκης για το έργο, το οποίο παρουσιάστηκε στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Στεφάνου της Βιέννης (όπου πρώτη φορά ακούστηκε ελληνική μουσική), το 2002, με τους Μανώλη Μητσιά, Κωστή Χατζηχριστοδούλου και τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Μπρατισλάβας.


Οι επιτυχίες του

● «Η Αννούλα του Χιονιά» ● «Εξαρτάται» ● «Θάλασσες» ● «Η εθνική μας μοναξιά» ● «Σαν τρελό φορτηγό» ● «Σ΄ αναζητώ στη Σαλονίκη» ● «Σ΄ αγαπώ σαν το γέλιο του Μάη» ● «Τα Λαδάδικα» ● «Δίδυμα φεγγάρια»