Επιφυλλίδα

Επικίνδυνοι ημεδαποί

Yπήρξε συγκλονιστική η έκθεση της Επιτροπής Προσφύγων που δημοσιεύτηκε την περασμένη Πέμπτη στα «ΝΕΑ» και χαρακτηρίζει την Ελλάδα «κολαστήριο για τους πρόσφυγες», ενώ η μαρτυρία ενός Ιρακινού μετανάστη με το όνομα Αχμέτ Τζουάντ Αλί εικονογραφεί με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες το «κολαστήριο» αυτό. Σαφέστατα δεν είναι άγγελοι οι πρόσφυγες και οι μετανάστες, όπως δεν είμαστε εμείς, όπως δεν είναι κανείς στον κόσμο που συμβαίνει να μην είναι πρόσφυγας και μετανάστης. Μοιραζόμαστε όλοι μας τα ίδια ακριβώς «μειονεκτήματα» και τα ίδια ακριβώς «προσόντα» κι αν φαντάζεται κανείς πως ένας Ελβετός επιχειρηματίας είναι λιγότερο ή καθόλου επικίνδυνος σε σχέση με έναν Πακιστανό πρόσφυγα και μετανάστη, κακό του κεφαλιού του. Aν το καλοσκεφτείς, μάλιστα, θα μπορούσες να ισχυριστείς πως περισσότερο κινδυνεύει ένας πρόσφυγας ή μετανάστης από έναν ημεδαπό, γηγενή ή αυτόχθονα, οπουδήποτε στον κόσμο, παρ΄ ότι θα μπορούσε να συμβαίνει το αντίθετο. Για τον απλούστατο λόγο ότι είναι ή μπορεί να γίνει πολύ πιο επικίνδυνος (απείρως πιο επικίνδυνος) εκείνος που διαθέτει τα μέσα να ελέγχει τους άλλους, ενώ ταυτόχρονα υπερασπίζεται τη βολή και τα συμφέροντά του, την «ιδιοκτησία» του, ενώ εκείνος που τον αντιλαμβανόμαστε ως επικίνδυνο δεν διαθέτει παρά μόνο ένα σκέτο κορμί.

Tο «σύστημα» από αρχαιοτάτων χρόνων δεν έχει φτιαχτεί για να είναι επικίνδυνοι οι ανήμποροι, αν θέλουμε να εννοήσουμε την έννοια του κινδύνου εις βάθος και όχι τυπικά, συμβατικά και καθιερωμένα. Έχουμε παρασταθεί όλοι μας- ή τουλάχιστον πάρα πολλοί- στην Πλατεία Ομονοίας ή στους πέριξ δρόμους της, στην Πλατεία Βάθης, στην Πλατεία Εξαρχείων, σε επεισόδια με μετανάστες που σύρονται, ενώ εκλιπαρούν ότι την επόμενη φορά που θα συλληφθούν θα έχουν μαζί τους τα χαρτιά. Όπως βλέπεις σφιχταγκαλιασμένη σχεδόν την «εξουσία» με την «ανημπόρια» αντιλαμβάνεσαι τους πρόσφυγες ως πρόσωπα ενός δράματος (κάτι ως ανίατα ασθενείς) που είναι αναπόφευκτο να ταλαιπωρούνται, ενώ οι αστυνομικοί «παίζουν» τον ρόλο τους χωρίς να πιστεύουν πως υπάρχει κάποιος που πραγματικά κινδυνεύει. Και όντως δεν κινδυνεύει. Ποιος πραγματικά σεσημασμένος εγκληματίας, επικίνδυνος κακοποιός, μεγαλέμπορος ναρκωτικών, συνελήφθη στις πλατείες που αναφέραμε την τελευταία εικοσαετία ώστε να έχουν έναν λόγο οι διασυρμοί, οι ταλαιπωρίες, τα βασανιστήρια;

Tις αναγνωρίσιμες, ορατές, πολυσύχναστες περιοχές δεν τις επιλέγουν άνθρωποι που θέλουν να κρυφτούν. Τις κατακλύζουν συνήθως δυστυχισμένα άτομα που αισθάνονται τη δυστυχία τους λιγότερο δυσβάσταχτη όταν είναι πολλοί μαζί και υπολογίζουν ακόμη στο «θαύμα» ότι μπορεί να συγκινηθεί στη θέα τους κάποιος περαστικός. Το ίδιο ακριβώς όπως σε μια αίθουσα συναυλιών ή διαλέξεων αισθάνονται οι ακροατές να μοιράζονται μιαν ανώτερη πνευματική συνθήκη, να αντιλαμβάνονται ο ένας τον άλλον ως κάτι ξεχωριστό γιατί έχουν τα ίδια μεταξύ τους ενδιαφέροντα. Υπό κλίμακα τα «πρεζόνια» της Πλατείας Ομονοίας και οι ακροατές ενός κονσέρτου εκφράζουν την ίδια ακριβώς ανάγκη, έστω κι αν τους δεύτερους δεν θα σκεφτεί ποτέ κανείς να τους συλλάβει. Άλλωστε, όταν κάτι είναι πραγματικά επικίνδυνο δεν το παίρνει είδηση ποτέ κανείς και προπαντός δεν υλοποιείται σε κοινή θέα. Θεωρείς επικίνδυνο έναν πρόσφυγα ή έναν μετανάστη που περιφέρεται πανικόβλητος, όταν δεν μπορείς να πλησιάσεις ούτε καν να διανοηθείς ποιοι πραγματικά απεργάζονται τις μεγάλες συμφορές για την ανθρωπότητα.

Μην αυταπατώμεθα: αν η συμπεριφορά μας προς τους πρόσφυγες και τους μετανάστες παραμένει αποκαλυπτικότερη για μας τους ίδιους απ΄ ό,τι για τους κινδύνους που διατρέχουμε εξαιτίας τους, είναι γιατί υπογραμμίζει ενεργά πώς θα συμπεριφερόμασταν μεταξύ μας αν δεν λειτουργούσε η σύμβαση της κοινωνικής τάξης, της γλώσσας και της εθνικότητας. Και για όσους αμφιβάλλουν, αν και καμώνονται τους χριστιανούς, ότι είναι μια σύμβαση η τάξη, η γλώσσα και η εθνικότητα, δεν έχουν παρά να ανατρέξουν στη νεκρώσιμη Ακολουθία που μ΄ έναν άλλο τρόπο αναρωτιέται τι να υπήρξε άραγε ο αποθανών, πλούσιος ή φτωχός, βασιλιάς ή στρατιώτης. «Μα το εννοεί για μετά τον θάνατο», θα αντιτείνει ένας χριστιανός. Άρα, δηλαδή, το ίδιο ακριβώς ισχύει απολύτως και εν ζωή.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»