Σχεδίες βίου

ΟΦΕΙΛΟΥΜΕ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΟΝ ΣΠΥΡΟ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟ
ΠΟΥ ΕΝΕΤΑΞΕ ΓΙΑ ΛΙΓΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ
«ΑΜΦΙ-ΘΕΑΤΡΟ» ΤΟΝ ΜΟΝΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΕΡΙΚ-ΕΜΜΑΝΟΥΕΛ
ΣΜΙΤ «Η ΖΩΗ ΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΜΟΤΣΑΡΤ»
Αυτό το σπουδαίο θεατρικό – δοκίμιο για το πώς ένας μεγάλος δημιουργός μπορεί να στοιχειώσει, να σημαδέψει και να γονιμοποιήσει μιαν ολόκληρη ζωή έδωσε στον Ευαγγελάτο και στον Πέτρο Φυσσούν την ευκαιρία να προσφέρουν μια σπάνια εμπειρία, ο πρώτος για τον τρόπο που λιτά αλλά ουσιαστικά και με τη μουσική – πέρα από τη θεωρητική και πρακτική θεατρική του πείρα- μετέτρεψε ένα θεωρητικό και συναισθηματικό κείμενο σε παιδαγωγικό χωρίς διδακτισμό θεατρικό γεγονός και ο δεύτερος με τη μεγάλη τεχνική του και τη συναισθηματική πληρότητα, την ευθυβολία του λόγου αλλά και το υπόγειο χιούμορ έκανε αυτό το κείμενο απολαυστικό και μεταδοτικό στη γοητεία του.

Το κείμενο του Σμιτ πριν γίνει από τον ίδιο- δημοφιλή, και στην Ελλάδα πια, συγγραφέα- θεατρικός μονόλογος αποτέλεσε ένα αυτοβιογραφικό πεζό, ένα εξομολογητικό λυτρωτικό αφήγημα. Μια βαθιά και ειλικρινής κατάθεση για τον τρόπο με τον οποίο η Μουσική του Μότσαρτ τού άλλαξε τη ζωή του, τον έσωσε κάποτε έφηβο από την κατάθλιψη και την έντονη αυτοκαταστροφική ροπή προς την αυτοκτονία.

Βέβαια η Μουσική, ακόμη και του μεγαλοφυούς Μότσαρτ, δεν μπορεί να αλλάξει τη ζωή κανενός. Πρέπει να υπάρχει μια προδιάθεση, κάποιες έμφυτες καταβολές, κάποιες θα ΄λεγα ρωγμές που επιτρέπουν στον άνθρωπο να προσλάβει, να οικειοποιηθεί μέσα από τη μεγάλη τέχνη της αφαίρεσης τα παρηγορητικά νοήματα, τα ιαματικά νάματα, με μια λέξη την ευλογία της μουσικής θρησκείας.

Δεν είναι όμως και λίγοι οι άνθρωποι που διαθέτουν αυτήν τη διαθεσιμότητα, που ανοίγουν σαν τον λωτό και ρουφάνε την ευδία του μουσικού ιδιώματος. Όπως υπάρχουν και άλλοι που παγιδεύονται και γοητεύονται από τη σαγήνη της ζωγραφικής, της ποίησης ή του θεάτρου, του χορού ή του σινεμά.

Ακούμε συχνά γνωστούς και επιτυχημένους καλλιτέχνες να δηλώνουν πως σε μιαν εποχή διαθεσιμότητας, κυρίως στην εφηβεία, ακόμη και σε εποχή αδιαφορίας και απέχθειας για την τέχνη, βρέθηκαν τυχαία σε μια καλλιτεχνική εκδήλωση, σε μια παράσταση, ένα κοντσέρτο, μια έκθεση ζωγραφικής, σε μια σκοτεινή αίθουσα κινηματογράφου και όταν βγήκαν είχαν αλλάξει ζωή, νόημα υπάρξεως, ακόμη και χαρακτήρα.

Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης αναφέρει συχνά πως όταν άνεργος, απελπισμένος, με το φορτίο του στρατοπέδου συγκέντρωσης στις νεανικές του εμπειρίες πέρασε έξω από το θέατρο Μουσούρη και είδε κάτι φωτογραφίες που τον ερέθισαν, μπήκε στην αίθουσα, είδε την «Αγριόπαπια» του Ίψεν που είχε σκηνοθετήσει ο Κουν με το «Θέατρο Τέχνης» και όταν βγήκε μαγεμένος, αλλοπαρμένος στη νυχτερινή ψύχρα είχε αποφασίσει τι θα έκανε στη ζωή του. Και απ΄ ό,τι εικάζεται έβλεπε για πρώτη φορά επαγγελματικό τουλάχιστον θέατρο. Γνωρίζω σημαντικούς Έλληνες κινηματογραφιστές που οδηγήθηκαν στην τέχνη των σκιών και των εικόνων, αφού είδαν τον «Λόγο» του Ντράγιερ, το «Θωρηκτό Ποτέμκιν» του Αϊζενστάιν, τη «Γέννηση ενός έθνους» του Γκρίφιθ ή τον «Πολίτη Καίην» του Όρσον Γουέλς.

Διάσημος ζωγράφος μας δεν μπόρεσε ποτέ να ξεφύγει από τη γοητεία του Ματίς και τη χρωματική αφέλεια του Θεόφιλου. Και οι δύο αυτοί «δάσκαλοι» για κείνον υπήρξαν οι παιδαγωγοί του που τον πήραν από το χέρι και του έμαθαν την παλέτα, τα πινέλα και τη συνουσία του φωτός.

Πολύ συχνά στα πρώτα τους έργα οι μυημένοι από μια μεγαλοφυΐα αποδίδουν φόρο τιμής στον «Δάσκαλο» και χωρίς να μιμούνται το ιδίωμά του αφήνουν να φανεί η επιρροή, το χρέος, αλλά και το συναίσθημα που προκαλεί η αποκάλυψη της γνωριμίας και της παράδοσης, παράδοσης στα μυστικά και στη σαγήνη που κάποτε τους αναστάτωσε και τους συντάραξε ώστε να αλλάξουν ζωή, ήθος και προσανατολισμό.

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που την αποκάλυψη και το τράνταγμα σού τα δημιουργούν πρόσωπα κι όχι έργα.

Δεν μπορώ να αποφύγω τον πειρασμό να μιλήσω για το πώς εκείνος ο αλιέας ψυχών, ο αλιέας αλιέων (!), ο Χριστός γοήτευσε και μόνο με τη νηφάλια, γαλήνια και λιτή παρουσία του, ώστε και μόνο με την πρόσκλησή του να αφήνουν οι απλοί ψαράδες τα δίχτυα και να τσιμπάνε το δικό του δόλωμα παγιδευμένοι στη δική του Σαγήνη.

Ο Πλάτων στην αυτοβιογραφική του Ζ΄ Επιστολή γράφει χωρίς περιστροφές πως μόνο που αντίκρυσε και άκουσε τον γόητα της αγοράς, προγάστορα και κοκκινομύτη Σωκράτη, πήγε στο σπίτι του, έκαψε τις τραγωδίες που έγραφε και σαν υπνωτισμένος έγινε αφοσιωμένος ακροατής του.

Ο Σμιτ, σε μια περίοδο της εφηβείας του που τον είχε κυριεύσει η «αηδία ζωής», όταν άκουσε τυχαία το «Κοντσέρτο για βιολί Νο 3 σε σολ μείζονα» του Μότσαρτ όχι μόνο εγκατέλειψε κάθε ιδέα αυτοκτονίας που τον κυρίευε, αλλά γέμισε με μια απέραντη αγάπη για τον κόσμο, πληρώθηκε το νόημα ζωής από μια ριπή χαράς που τον εξύψωνε, τον μετεώριζε και τον παρηγορούσε.

Όταν άρχισε πια να εξοικειώνεται με τη μουσική γλώσσα του Μουσικού Θεού (πράγματι, ο μεγάλος πιανίστας Ρουμπινστάιν έλεγε πως ο Παντοδύναμος έκανε πολλά και συχνά βαριά λάθη δημιουργώντας τον κόσμο, ο Μότσαρτ κανένα!) ανακάλυψε τη σοφία της δημιουργίας, την ευφροσύνη της αθωότητας, την ερωτική προσμονή, τον πόθο αλλά και τη γόνιμη επιρροή της μελαγχολίας, τη μακαριότητα αλλά και τη νηφάλια προσμονή του θανάτου. Ένας μεγάλος στοχαστής έλεγε πως ο Μότσαρτ μας πείθει πως «ο θάνατος δεν είναι φόβητρο, αλλά φίλος».

Η μουσική του Μότσαρτ που έχει κάτι από την πυθαγόρεια φιλοσοφία για την Αρμονία και τους Αριθμούς στη δομή της και στο ύφος της σε πείθει από τη μια πως η ζωή είναι ωραία κι όταν ακόμη είναι σαν τον κήπο της Γεσθημανής αλλά και από την άλλη πως πέρα από τη ζωή μάς περιμένει η μεγάλη Γεωμετρία, ένας χώρος πολυπρισματικών κρυστάλλων που συνηχούν με την ανήκουστη μελωδία των Γαλαξιών. Εντέλει αυτή η αποκαλυπτική ταραχή που συντελείται όταν θα συναπαντηθούμε με τον μάγο που θα μας μεταμορφώσει, θα μας οδηγήσει στον μεγάλο θάλαμο της μύησης και θα μας αποκρυπτογραφήσει το νόημα της υπάρξεως, δεν είναι τίποτε άλλο από τον έρωτα.

Ένας μεγάλος στοχαστής έλεγε πως ο Μότσαρτ μας πείθει πως «ο θάνατος δεν είναι φόβητρο, αλλά φίλος»