Η δυστυχία να είσαι Έλληνας

Αν το «Valse Sentimentale» ήταν made in USΑ και αν πρωταγωνιστούσαν στα εικοσάχρονά τους ο Λεονάρντο Ντι Κάπριο και η Γουινόνα Ράιντερ, τότε όχι μόνο θα έφευγε με διάκριση από το φεστιβάλ Sundance αλλά ακόμα και ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ θα ρωτούσε: «Who the fuck is Constantina Voulgari;»
Η δυστυχία να είσαι Έλληνας. Εδώ και αιώνες. Επειδή προσκυνημένοι γι΄ αυτό και ψαρωμένοι. Δηλαδή τι καλύτερο από τις θυγατέρες της οικογένειας Κονιτοπούλου διαθέτει το τελευταίο αμερικανικό (του Νότου παρακαλώ) μειράκιο της fοlk και της country; Απολύτως τίποτα. Απλώς, επειδή η μουσική του μεγιστοτεράστιου Μπομπ Ντίλαν πίνει νερό από την πηγή αυτής της μουσικής, η οποιαδήποτε ρεπλίκα αναγορεύεται σε σπουδαία φίρμα. Τρίχες κατσαρές. Ε, λοιπόν σας διαβεβαιώ. Η «Διόρθωση» του Θάνου Αναστόπουλου- την οποία πεισματικά αρνείστε να δείτε- δύο φορές ανώτερη απ΄ όλες τις αμερικανικές του διαγωνιστικού της τελευταίας Μπερλινάλε πλην φυσικά του αριστουργηματικού «Θα χυθεί αίμα». Ακόμα σας δηλώνω- με τα δικά μου κριτήρια- ότι το «Ροζ» του Αλέξανδρου Βούλγαρη με γοήτευσε περισσότερο από αρκετές ιστορίες του Νάνι Μορέτι. Το συμπέρασμα απλό. Έλληνες ταλαντούχοι και εικαστικά ασκημένοι σκηνοθέτες υπάρχουν. Τουλάχιστον καμιά δεκαριά. Εκείνο που δεν υπάρχει είναι ο μηχανισμός να τους προπονήσει (Παιδεία), να τους αναδείξει (Κέντρο Κινηματογράφου), να τους διορθώσει (παραγωγοί) και μεγάλο, εκπαιδευμένο κοινό να τους απολαύσει! Η περίπτωσητου «Valse Sentimentale»- της πρωτοεμφανιζόμενης Κωνσταντίνας Βούλγαρη- αποκαλυπτική. Παρεμπιπτόντως: Θεέ μου, τι οικογένεια κι αυτή! Σκέτη ανατριχίλα: Να έχεις μάνα τη Ζαν Ντ΄ Αρκ της εξέγερσης της Νομικής (Ιωάννα Καρυστιάννη), πατέρα τον Παντελή και αδελφό τον Αλέξανδρο κι όμως εσύ, θεματικά και αισθητικά, να κάνεις το δικό σου. Ε, Ιωάννα μου, κάθε βλαστός θα ήθελε να είναι κόρη και γιος σου… Πάμε στην ουσία. Με έναν λόγο και επειδή το είδα δυο φορές, μια απορία με έχει στοιχειώσει: Από πού αυτό το μικρό βρήκε τόσο τσαγανό και πήγε κόντρα σε όλα και σε όλους; Μα ούτε μισό κολπάκι, ούτε ένα προς τη μόδα βηματάκι, ούτε μια τόση δα τριχούλα παραμυθιού και εφετζίδικης γοητείας. Τίποτα. Απλώς δύο ηθοποιοί, ελάχιστοι χώροι, μπρος πίσω και ψυχολογικές κορυφώσεις που με τον βίαιο, ψυχολογικό τους «λόγο» προκαλούν στον θεατή τρόμο. Μα είναι Νεολαία αυτή; Με όποιον δάσκαλο καθήσεις τέτοια γράμματα θα μάθεις. Μια ταινία εντελώς γυμνή, απροστάτευτη, άμεση και αληθινή. Αυτή είμαι και σε όποιον αρέσει, δηλαδή! Τουτέστιν ο φακός στραμμένος στο δόξα πατρί και δύο πλάσματα με την πλάτη στον τοίχο από την αρχή. Ακριβώς, όπως προκύπτει με το ήθος του Μπέργκμαν. Γελάτε εσείς, αλλά αν κάποιος εξ υμών, μετά τον σαρκασμό, καταφέρει να αποφλοιώσει την ιστορία από την αισθητική, στο ίδιο ήθος θα καταλήξει. Που πάει να πει ότι αυτός ο- κατά κόσμον- ασήμαντος θηλυκός «σπόρος» σηκώνει κεφάλι και αποφασίζει να διαχειριστεί μια προσωπική σχέση. Μια ασυνήθιστη προσωπική σχέση. Όπου η μοναξιά έχει σωματοποιηθεί. Όπου η αμηχανία επίσης έχει σωματοποιηθεί. Όπου η αγοραφοβία έχει κι αυτή σωματοποιηθεί. Όπου η αποστροφή προς το άλλο φύλο, σωματοποιημένη κι αυτή. Όπου η έλξη, η ανάγκη, η έμφυτη παρόρμηση προς τον Άλλον, η ηδονή, η διασταύρωση, η συνουσία, η επιβεβαίωση όλα αυτά που εκ φύσεως θεωρούνται φυσικά, αναγκαία, παρορμητικά, ορμονικά και καθημερινά, στην ιστορία καταλήγουν να είναι ξένα, εχθρικά και σχεδόν αυτοκτονικά. Έτσι η Κωνσταντίνα χωρίς να το φωνάζει, να το διατυμπανίζει, χωρίς να κλείνει το μάτι στον θεατή και χωρίς ίχνος αυταρέσκειας και ναρκισισμού, λέει πλαγίως και υπογείως μια μεγάλη αλήθεια. Σήμερα στην εποχή της πλήρους απελευθέρωσης, της ολοκληρωτικής χειραφέτησης και της απόλυτης παγκοσμιοποίησης, υπάρχουν άνθρωποι ψυχή τε και σώματι αλλοτριωμένοι, απομονωμένοι, φοβισμένοι, τρομοκρατημένοι. Σήμερα δηλαδή που υποτίθεται πως τα έχουμε όλα, στην πραγματικότητα- λέει πάλι η Κωνσταντίνα- δεν έχουμε τίποτα. Επομένως πρέπει από την αρχή να ανακαλύψουμε την αρχή. Δηλαδή να αγαπήσουμε, να αγαπηθούμε, να ελευθερωθούμε, να πηδηχτούμε, να γίνουμε άνθρωποι κανονικοί! Τιτάνιο το εγχείρημα της Κωνσταντίνας. Άπειρη, πρωτάρα αλλά τολμηρή και σαν τον ήρωά της σχεδόν αυτοκτονική. Την ίδια ιστορία θα μπορούσε να τη διαχειριστεί όπως όλα τα μιμητικά παιδιά της ηλικίας της. Με τη μηχανή παραμάσχαλα, με γρήγορα κοψίματα, με κολπάκια εφετζίδικα, με σύντομους της πιάτσας διαλόγους και με πιασάρικα πηδήματα. Τίποτα. Ξεροκέφαλη η μικρή. Έτσι εφόρμησε σε μια τόσο νεανική ιστορία με κλασική δραματουργία. Όλα φάτσα φόρα. Κατευθείαν στο κούτελο. Αποφάσισε ο θηλυκός Δαβίδ να αναμετρηθεί με τον Γολιάθ. Καλά έκανε. Έχει προσωπικότητα. Το πλήρωσε. Όλα έχουν το κόστος. Το πλήρωσε στην οικονομία της αφήγησης. Το πλήρωσε στην ερμηνεία των ηθοποιών που μερικές φορές είναι περισσότερο εξωτερική παρά εσωτερική και αληθινή. Λογικό. Πόσοι στην Ελλάδα- ηθοποιοί και σκηνοθέτες- είναι εξοικειωμένοι με μια τέτοια δραματουργική γραφή; Ελάχιστοι, σχεδόν κανείς. Γι΄ αυτό σας λέω: Αν κάτσω και το ζυγίσω σ΄ ένα μεγάλο κέρδος θα καταλήξω.

Με δυο λόγια: Το στόρι της μιας γραμμής. Περιθωριακός και μοναχικός τύπος των Εξαρχείων (Θάνος Σαμαράς) πέφτει πάνω σε μια επίσης μοναχική κοπέλα (Λουκία Μιχαλοπούλου), στο videoclub της γειτονιάς με προορισμό την ίδια ταινία. Αυτό που εκ πρώτης όψεως μοιάζει με το πιο φυσικό πράγμα του κόσμου, να καταλήξουν δηλαδή σ΄ ένα μπαρ, αποδεικνύεται σκέτος Γολγοθάς. Εκείνος βασανίζεται, υποφέρει φρικτά και αυτοτραυματίζεται σωματικά, επειδή για τους δικούς του λόγους, δεν αντέχει την επικοινωνία και έναν πιθανό χωρισμό που θα του προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερο πόνο. Περίπλοκο το απλό, μαρτύριο η ηδονή, έλξη και απώθηση μαζί. Μαζί δεν κάνουμε, χώρια δεν μπορούμε. Γιατί ανάμεσά μας μεσολαβούν οι προκαταλήψεις, οι φοβίες, οι ανασφάλειες, οι χίλιες δυο αρρώστιες από τις σημερινές κοινωνίες.

«Valse Sentimenale»

Ευθεία βολή στο δόξα πατρί Εγώ, εσύ, έλξη και απώθηση μαζί Προσοχή, διόλου εύκολη, καθόλου

ψυχαγωγική

ΒΑΘΜΟΙ=6

(μπράβο Κωνσταντίνα)

Επικίνδυνα παιχνίδια

Όπως το όνομα Βούλγαρη, έτσι και η φάρα Μακμαλμπάφ για το μακρινό Ιράν. Άπαντες και άπασες της οικογένειας ασχολούνται με το Σινεμά. Αμ τι νομίζετε; Οι «βάρβαροι» Δαρείος και Ξέρξης άφησαν πίσω τους έναν πολιτισμό που Ερυθρόδερμοι και οι τυχοδιώκτες της Αμερικής ούτε στα όνειρά τους τον είχαν φανταστεί.

Τελευταίο δακτυλικό αποτύπωμα της Χάνα Μακμαλμπάφ είναι πόλεμος, παιδιά, μπούργκα, Αφγανιστάν. Όλα αυτά σε μια αληθινή ιστορία αληθινού τρόμου «Ο Βούδας λιποθύμησε από ντροπή» (Βuddha Collapsed out of shame). Τίτλος που φυσικά παραπέμπει σε πλάγια αυτολογοκριτική διάθεση της Μακμαλμπάφ αφού, υπό κανονικές και ελεύθερες συνθήκες, ο Αλλάχ και όχι ο Βούδας θα λιποθυμούσε από ντροπή. Ελεύθερη αλλά πολιορκημένη η καλλιτεχνική δημιουργία στο Ιράν των Αγιατολάχ. Πράγματα γνωστά. Εκτός από το ανατριχιαστικό συμβάν που λαμβάνει χώρα στην ταινία από τα πρώτα λεπτά. Μια ομάδα παιδιών

«Ο Βούδας λιποθύμησε από ντροπή»

Παιδιά στο Αφγανιστάν μιμούνται τους Ταλιμπάν Ελάχιστα μέσα, μάξιμουμ αποτέλεσμα Σαν ιστορία τρόμου με πιτσιρίκια

ΒΑΘΜΟΙ=6

(ο Αλλάχ λιποθύμησε από ντροπή)

μιμείται τους Ταλιμπάν και έτσι τα πιτσιρίκια αυτά συλλαμβάνουν και κρατούν όμηρο προς ανάκριση και βασανισμό μια εξάχρονη μικρή επειδή αυτή η «άθλια» και «βλάσφημη» επιθυμεί να μορφωθεί!

Η Μακμαλμπάφ στα πρώτα εξήντα λεπτά διαχειρίζεται με υποδειγματική ματιά τα στερεότυπα του θρίλερ και του τρόμου. Η ανάσα του θεατή αιχμάλωτη από την πρώτη στιγμή. Τι άραγε πρόκειται να συμβεί; Μέχρι πού θα φτάσει αυτό το επικίνδυνο παιχνίδι με το μικρό παιδί; Έτσι υπογείως ροκανίζει και στο τέλος γκρεμίζει τα όρια ανάμεσα στους μικρούς ανήλικους και τους ενηλίκους. Τα πολεμικά παιχνίδια μικρό αντίγραφο της καταστροφής των αληθινών «παιχνιδιών» των μεγάλων παιδιών. Από την αντανάκλαση αυτή ανοίγει η αληθινή πληγή. Το δηλητήριο του φανατισμού και του σκοταδισμού σκοτώνει το παιδί από τη στιγμή που θα γεννηθεί. Παιδοψυχολογία πρώτης γραμμής. Με κοινωνική βάση και αναγωγή. Αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα. Ταυτόχρονα η Μακμαλμπάφ διαχειρίζεται εξίσου υποδειγματικά το σκηνικό με τα παιδιά. Έτσι με ελάχιστα μέσα και με «φτηνά» υλικά καταφέρνει και την εξαθλίωση αλλά και την εχθρική ατμόσφαιρα σαν βιώματα να αποκαλύψει και για την ψυχή του Παιδιού να μιλήσει. Είναι γνωστό. Με κατάλληλες κινήσεις ένα απλό στρατιωτάκι μπορεί να κάνει ματ στο Χόλιγουντ και σε όλα τα μεγάλα και αυτοκρατορικά!


Χαρταετοί και πολυεθνικές

«Χαρταετοί πάνω από την πόλη» (Τhe Κite

ΒΑΘΜΟΙ=3

(δέκα κλάσεις καλύτερος ο «Βούδας» της Μακμαλμπάφ)

runner) του Μαρκ Φόρστερ, με το «Stranger than fiction» (προβλήθηκε πέρυσι με τίτλο «Πιο παράξενο κι από παράξενο») ως η καλύτερη στιγμή του και το «Finding Νeverland» (η χώρα του Ποτέ με Τζόνι Ντεπ) η πιο υπερτιμημένη ταινία του. Οι «χαρταετοί» η χειρότερή του. Επειδή ξυπόλυτος στ΄ αγκάθια με αμερικανική γραφικότητα και αφέλεια που σκοτώνει μαμούθ. Δηλαδή, νεαρός Αφγανός από εύπορη οικογένεια και μετανάστης στις ΗΠΑ, μόλις μαθαίνει ότι ο μικρός του φίλος και στην πραγματικότητα ετεροθαλής αδελφός του (νόθος γιος του πατέρα του που είχε πάει με την υπηρέτρια) συλλαμβάνεται, επιστρέφει στη γενέτειρά του για να τον ελευθερώσει από τα χέρια των άθλιων Ταλιμπάν. Το μόνο αυθεντικό πάνω σ΄ αυτό το αφελέστατο και κλισαρισμένο προσωπικό δράμα, είναι οι ηθοποιοί και η γλώσσα η αφγανική. Συγκινητική ιστορία, επίπεδη ανάπτυξη, απρόσωπη σκηνοθεσία με δεκάδες αφέλειες που θυμίζουν χαζομάρες αμερικανικές!

«Το μεγάλο ξεπούλημα» (Τhe Βig Sell-out). Πολιτικοοικονομικό ντοκιμαντέρ του Γερμανού Φλόριαν

ΒΑΘΜΟΙ=5

(μόνο στην ΤV)

Όπιτζ με θέμα την παγκοσμιοποίηση και την ελεύθερη αγορά και με κέντρο βάρους μερικά από τα μεγαλύτερα ξεπουλήματα, όπως οι βρετανικοί σιδηρόδρομοι, το νερό που επιχειρήθηκε να ιδιωτικοποιηθεί στη Βολιβία και άλλα τέτοια τρελά. Πλήρης απομυθοποίηση των ευεργετικών συνεπειών των καταναλωτών από το ξεπούλημα των εταιρειών. Για παράδειγμα, τα μεγάλα σιδηροδρομικά ατυχήματα, οι θάνατοι και η πλήρης ανοργανωσιά που επέφερε ο νεοφιλελευθερισμός της Θάτσερ στα βρετανικά τρένα που μέχρι τότε ήταν το καμάρι συνέπειας και οργάνωσης της Μ. Βρετανίας. Εξαιρετικό το ρεπορτάζ αλλά η επίπεδη και αθροιστική αφήγηση παραπέμπουν σε τηλεοπτική λογική
Χαμένοι στη μετάφραση

O Μάρτιν ΜακΝτόνα γεννήθηκε πριν από 38 χρόνια στο Λονδίνο και δικαίως θεωρείται ό,τι καλύτερο έχει προκύψει σήμερα από την- αφυδατωμένη τελευταία- νέα αγγλική σκηνή. Ανάποδος σε όλα του, επομένως ανάποδη, αταίριαστη με τον συρμό και χαμένη στη μετάφραση η πρώτη μεγάλου μήκους ιστορία του με τον τουριστικό τίτλο «Ιn Βruges», δηλαδή ελληνικώς «Αποστολή στην Μπριζ», τη μεσαιωνική, μελαγχολική και ταυτόχρονα παραμυθένια πόλη του Βελγίου.

Ο ανάποδος αυτός τύπος (λάτρης των Νirvana και των Sex Ρistols εξ όσων γνωρίζω) τα έφερε τούμπα όλα. Όπως περίπου επιχείρησε- με ανέλπιστη εμπορική επιτυχία- η Σοφία Κόπολα στο «Lost in Τranslation». Δηλαδή πληρωμένος δολοφόνος (Κόλιν Φάρελ) που από την αρχή μας εξηγεί ότι σκοτώνοντας ένας παπά, οι σφαίρες πήραν και τη ζωή ενός παρακείμενου μικρού παιδιού, καταλήγει σ΄ αυτήν τη μικρή πόλη, με πληρωμένη την παραμονή, δώρο ενός επίσης ανάποδου αρχηγού (Ρέιφ Φάινς). Μαζί λοιπόν με τον ευτραφή σύντροφό του (Μπρένταν Γκλίσον) αναγκάζονται να συγκατοικήσουν στο ίδιο δωμάτιο επειδή η πόλη είναι πλήρης από τουρίστες λόγω Χριστουγέννων. Από εκεί και πέρα όλα πάνε

«Αποστολή στην Μπριζ»

Όλα ανάποδα, σουρεαλιστικά και αντισυμβατικά Πληρωμένοι δολοφόνοι σε παραμυθένια πόλη Κόλιν Φάρελ, Μπρένταν Γκλίσον σαν από ταινίες Καουρισμάκι

ΒΑΘΜΟΙ=6

(ό,τι καλύτερο φέτος από τη νέα αγγλική σκηνή)

κόντρα στο μοντέλο ενός συνηθισμένου γκανγκστερικού θρίλερ και μοιάζουν με μελαγχολική, ανορθόδοξη ιστορία, ανθρώπινη, πικρή, σουρεαλιστική και ταυτόχρονα τρυφερή. Κόντρα, δηλαδή ο ΜακΝτόνα στον Ταραντίνο και τον Ρίτσι. Ούτε φασαρία, ούτε θόρυβος, ούτε Κill Βill.

Οι χαρακτήρες του Κόλιν Φάρελ και του Μπρένταν Γκλίσον μοιάζουν να προέρχονται από διασταύρωση Άκι Καουρισμάκι με Τζιμ Τζάρμους και ολίγον Νιλ Τζόρνταν της «Μόνα Λίζα». Ο πρώτος εύθραυστος- από τύψεις και ενοχές- να διαολοστέλνει διαρκώς την Μπριζ, μια πόλη που – όπως λέει- το μόνο που διαθέτει είναι «σοκολατάκια και παιδεραστές». Ο δεύτερος, ο Γκλίσον, βαρύς και σταθερός σαν μεγάλος αδελφός, η ήρεμη δύναμη που πάνω του μπορεί να στηριχτεί κάθε βασανισμένη ψυχή. Έτσι και μέχρι να εμφανιστεί το αφεντικό, ο Ρέιφ Φάινς δηλαδή, συμβαίνουν τα εξής ανατρεπτικά. Από την περιπλάνηση η γνωριμία. Από την μελαγχολία η κωμωδία. Από τη δολοφονία η φιλία. Από το έγκλημα η τιμωρία!

Όλα αυτά με χαμηλούς τόνους, με ένα μουσικό, ρομαντικό μοτίβο και με εξαιρετική αξιοποίηση των εξωτερικών χώρων, γεγονός που μοιάζει με ό,τι καλύτερο διαφημιστικό μπορούσε να γίνει για την Μπριζ. Αυτά τα καλά και τα γοητευτικά. Από τη στιγμή που εμφανίζεται ο Φάινς και αρχίζουν τα μπαμ μπουμ, το ύφος τραυματίζεται, οι τόνοι αλλάζουν, το σενάριο μπερδεύεται και ο Μάρτιν ΜακΝτόνα αρχίζει να τρέχει προς τον Γκάι Ρίτσι. Κρίμα. Η αγελάδα που στο τέλος ρίχνει χάμω την καρδάρα με το γάλα!


Ο σώζων εαυτόν σωθήτω

«Η επιστροφή». Ξυπόλητος στ΄ αγκάθια και ο πρωτοεμφανιζόμενος Βασίλης Δουβλής. Τι το ήθελε να συγκριθεί με θηρία πραγματικά; Όπου μετανάστης από τη Γερμανία (Άρτο Απαρτιάν) παντρεμένος με μικρότερή του (Μαρία Σκουλά) καταλήγει ιδιοκτήτης βενζινάδικου και ταβερνείου σε έρημο χωριό, στον κεντρικό δρόμο προς τα Γιάννενα. Η συνέχεια εντελώς σχηματική αντιγραφή από το κλασικό «Ο ταχυδρόμος χτυπάει πάντα δύο φορές» του 1946 με Λάνα Τάρνερ και Τζον Γκάρφιλντ, αλλά κατά τη γνώμη μου καλύτερο το ριμέικ του 1981 που σκηνοθέτησε ο Μπομπ Ράφελσον με σύζυγο τον ομογενή Τζον Κολικό, εραστή τον Τζακ Νίκολσον να

ΒΑΘΜΟΙ=4

(ο ταχυδρόμος χτυπάει τέσσερις φορές)

τρώει σίδερα και ερωμένη μια Τζέσικα Λανγκ να βγάζει λάβα και ιδρώτα από τοίχους και αρσενικά. Δηλαδή Αλβανός λαθρομετανάστης (Αρτούρ Λούζι) πέφτει στο κρεβάτι με τη Σκουλά και όλα γίνονται γυαλιά καρφιά. Οι ηθοποιοί προσπαθούν, ο σκηνοθέτης προσπαθεί κι αυτός να συντονίσει την προσωπική περιπέτεια με τη μετανάστευση και την αποκοτιά, αλλά η ερωτική φλόγα μια σταλιά, σαν κρητική μπαλωθιά!

«Το μαύρο μπαλόνι» (Τhe black balloon). Οικογενειακό δράμα αυτιστικού παιδιού σε σκηνοθεσία Ελίσα Ντάουν από την Αυστραλία. Αληθινά θαύμασα την υποκριτική ενός νέου ηθοποιού με το όνομα Λουκ Φορντ, αλλά ομολογώ ύστερα από τα πρώτα δεκαπέντε λεπτά- ειδικά

ΒΑΘΜΟΙ= ΑΛΛΗ ΦΟΡΑ

εκεί όπου ο αυτιστικός πασσαλείβεται με την αφόδευσή του- κατέβασα ρολά.

«Superhero movie» Τρελή παρωδία περιπετειών και υπερηρώων με σκηνοθέτη τον Κρεγκ Μάζιν σε

ΒΑΘΜΟΙ=DΟΝ΄ Τ ΚΝΟW ΓΙΑΤΙ DΙDΝ΄Τ SΕΕ!

μια παραγωγή του Ντέιβιντ Ζούκερ (Τρελές σφαίρες) και πρωταγωνιστές τους Ντρέικ Μπέλι, Σάρα Πάξτον, Λέσλι Νίλσεν και Πάμελα Άντερσον. Ουδέν άλλο γνωρίζω. Η εταιρεία διανομής φρόντισε να μη δείξει ούτε μισό καρέ στην κριτική.