Κοινοφιλής διάνοια

ΕΠ΄ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΗΣ ΕΝΤΟΝΗΣ ΑΝΤΙΠΑΡΑΤΑΞΗΣ
ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΕΣ
ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΑ ΚΑΙ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΣΤΑ
ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΙΑΣ ΑΚΟΜΗ ΣΟΦΗΣ
ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΤΕΡΑΤΟΣ ΤΗΣ
ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΖΑΚΛΙΝ
ΝΤΕ ΡΟΜΙΓΥ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ «ΟΡΕΣΤΕΙΑ»,
ΣΚΕΦΤΗΚΑ ΝΑ ΑΝΑΦΕΡΘΩ
ΣΕ ΜΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΑΙΜΑΤΗΡΗ, ΒΑΘΙΑΣ
ΤΟΜΗΣ, ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ
ΠΟΥ ΟΠΩΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕ
ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ, ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΔΙΑΣΗΜΟΤΕΡΗΣ
ΤΡΙΛΟΓΙΑΣ, ΤΗΣ «ΟΡΕΣΤΕΙΑΣ»
ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΣΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ
ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ
ΑΘΗΝΑΣ ΣΤΑ ΜΙΣΑ ΤΟΥ ΧΡΥ
ΣΟΥ ΑΙΩΝΑ
Mετά τον οστρακισμό και την επονείδιστη φυγή του Θεμιστοκλή στην περσική αυλή, τα ηνία της δημοκρατικής παράταξης στην Αθήνα ανέλαβε ο πολιτικός και στρατιωτικός Εφιάλτης με δεύτερον τη τάξει νεότατο στο πλάι του υπαρχηγό τον Περικλή. Αντίπαλος, ο μετρημένος και δημοφιλής κυρίως στη συντηρητική παράταξη Κίμων.

Ο Εφιάλτης συνεχίζοντας το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα του Θεμιστοκλή (εκείνος κυρίως είχε διευρύνει την εκλογική του βάση με το να πολιτογραφήσει Αθηναίους χιλιάδες μη γνήσιους και άλλους, κωπηλάτες και αγωνιστές κατά τα Μηδικά) προέβη σε μια σειρά τελείως ανατρεπτικών μέτρων που σκόπευαν στη συρρίκνωση της δύναμης των αριστοκρατών και των συντηρητικών στρωμάτων του Άστεως.

Ένα από τα μέτρα αυτά είχε να κάνει με τον περιορισμό των αρμοδιοτήτων του Αρείου Πάγου. Ο Άρειος Πάγος από την εποχή της μεταρρύθμισης του Σόλωνος ήταν ένα σώμα που λειτουργούσε με αρχαιότερες προδιαγραφές και δεν υπέστη τις συμμετοχικές διαδικασίες της μεταρρύθμισης του Ευκλείδη, διαδικασίες δημοκρατικής αιρετικής αντιπροσωπευτικότητας του Δήμου. Η σολώνεια νομοθεσία ανέθετε στον Άρειο Πάγο αρμοδιότητες πολιτικές και δικαστικές. Θα έλεγε κανείς, κάνοντας μια αναλογιστική στα καθ΄ ημάς νόμιμα, πως ο Άρειος Πάγος λειτουργούσε ως διοικητικό ανώτατο πολιτικό ρυθμιστικό όργανο και συνάμα ως τρίτος βαθμός κακουργιοδικείο. Στην τελευταία περίπτωση δίκαζε με τελεσίδικο τρόπο φόνο.

Η σύνθεση του σολώνειου αυτού οργάνου, όπως είπα, δεν υπήκουε στους γνωστούς δημοκρατικούς θεσμούς για απρόσκοπτη συμμετοχή διά κληρώσεως οποιουδήποτε πολίτη με τα νόμιμα πολιτικά δικαιώματα. Προέβλεπε πως Αρεοπαγίτης μπορούσε να γίνει μόνο όποιος είχε διατελέσει θεσμικός παράγοντας της πόλεως (πρεσβευτής, στρατηγός, βουλευτής, ταμίας, τελώνης, έφορος κ.τ.λ.) αρκεί, βέβαια, να μην είχε κατηγορηθεί και καταδικαστεί για κατάχρηση εξουσίας ή δημοσίου χρήματος. Κατά τον μεταρρυθμιστή δημοκρατικό ηγέτη, που βέβαια κατηγορήθηκε για άκρατο λαϊκισμό, ο θεσμός έπρεπε να υποστεί αναθεώρηση ως άκρως αριστοκρατικός και περιοριστικός ως προς τη σύνθεσή του.

Έτσι προχώρησε το 461 π.Χ. σε νομοθετική μεταρρύθμιση περιορίζοντας τις δικαιοδοσίες του Αρείου Πάγου μόνο σε δίκες για φόνο και αφαιρώντας όλα τα πολιτικά δικαιώματα παρέμβασης στη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών. Τα προνόμια που αφαιρέθηκαν δόθηκαν στη Βουλή, στην Εκκλησία του Δήμου και στα δικαστήρια κληρωτών ενόρκων, άρα στο σύνολο των εχόντων δικαίωμα συμμετοχής στα όργανα της δημοκρατικής εξουσίας. Η μεταρρύθμιση δεν έγινε ούτε αυτονόητα ούτε αδιαμαρτύρητα δεκτή. Ο Κίμων που κατά την ψήφιση του νόμου απουσίαζε στη Σπάρτη, όταν γύρισε και ανέλαβε εκστρατεία ανατροπής της μεταρρύθμισης κατηγορήθηκε ως «φιλολάκων», κοινώς προδότης και εξορίστηκε με οστρακισμό. Οι ταραχές συνεχίστηκαν και μέσα στη μεγάλη μάχη πολιτικών οχυρωμάτων ο Εφιάλτης δολοφονήθηκε.

Δικά μας πράγματα, Γκρεκικά, όπως θα έλεγε και ο Καβάφης. Οι κακές γλώσσες των ιστορικών υποψιάζονται πως πίσω από το πολιτικό αυτό πραξικόπημα και έγκλημα κρυβόταν και ο νεαρός φιλόδοξος πολιτικός δελφίνος Περικλής. Ο οποίος βέβαια συνέχισε το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της παράταξής του με τρόπο πιο ήπιο, νηφαλιότερο και επιεικέστερο καθησυχάζοντας τους συντηρητικούς και διασκεδάζοντας τις φοβίες τους. Τρία χρόνια μετά την αιματηρή αυτή πολιτική σύγκρουση, το 458 π.Χ., ο Αισχύλος διδάσκει στα Μεγάλα Διονύσια την τριλογία «Ορέστεια» (τέταρτο δράμα ο χαμένος σήμερα σατυρικός «Πρωτεύς»).

Το μείζον αυτό κείμενο της Κλασικής Ελλάδας είναι, αν επιτρέπονται οι αναλογίες, ο Παρθενώνας του θεάτρου με την έννοια ότι χωρίς να αναιρείται η ποιητική του δραματική υπόσταση, περιέχει ιδέες, αξίες, θεσμούς, δόγματα, επινοήσεις και σκεπτικά ως κιβωτός της μεγάλης εκείνης στιγμής στην ανθρώπινη συνείδηση. Είναι ένα ανεξάντλητο ταμείο δημοκρατικής, φιλοσοφικής, θεολογικής, κοινωνικής, θα έλεγα και ψυχολογικής ακόμη και οικονομικής σκέψης.

Ο Αισχύλος με πυρήνα τον κοινόχρηστο μύθο των Ατρειδών, μιας καταραμένης γενιάς που βρέθηκε στο κέντρο των πολιτικών και ιστορικών εξελίξεων του αρχαϊκού κόσμου μέσω της αφήγησης του παρελθόντος, εξετάζει την πορεία του ανθρώπου από την αυτοδικία στη θεσμοθετημένη δίκαιη Δίκη, από την εγγύηση του θεϊκού δικαίου στη νομιμοποίηση του ανθρωπίνου δικαίου ως του μοναδικού τρόπου ανάληψης της ευθύνης των ανθρωπίνων σχέσεων βάσει του κοινωνικού συμβολαίου. Η παρέμβαση του Αισχύλου, όσο κι αν δεν εντάσσεται εμφανώς υπέρ της μιας ή της άλλης πολιτικής μερίδας κατά την κρίση του θεσμού του Αρείου Πάγου, είναι άκρως ισορροπιστική και ισορροπημένη. Κατ΄ αρχήν δεν διαφωνεί με τη μεταρρύθμιση, αλλά φοβάται μήπως η μεταρρυθμι- στική μανία προχωρήσει σε βαθύτερες τομές και καίριο τραυματισμό ενός θεσμού που πρέπει να εγγυάται πλήρη νομιμότητα και αμεροληψία, νηφαλιότητα και αυστηρή τήρηση των νόμων.

Ζακλίν Ντε Ρομιγύ

«Η

ΑΦΗΓΗΣΗ ΤΗΣ OΡΕΣΤΕΙΑΣ ΤΟΥ

ΑΙΣΧΥΛΟΥ»

ΜΤΦ. ΑΝΘΗ ΞΕΝΑΚΗ ΕΚΔ. ΩΚΕΑΝΙΔΑ, ΤΙΜΗ: 12 ΕΥΡΩ