Κριτική εικαστικών

Νοσταλγώντας το μέτρο

Πότε και γιατί άραγε η σύγχρονη εποχή νοσταλγεί την παλιά και μάλιστα την κλασική τέχνη, αυτή που αποδεδειγμένα διέρχεται τους αιώνες και διατηρείται ως υπόδειγμα και μέτρο; Ο κόσμος της τέχνης- καλλιτέχνες, θεωρητικοί, φιλότεχνοι- διακατέχεται κατά κανόνα από ρομαντικό πνεύμα, ζητά δηλαδή ξεπέρασμα του μέτρου και των δεσμών, απαιτεί το αδύνατο, κι έτσι εδώ και δύο αιώνες δημιούργησε το έπος της μοντέρνας τέχνης. Ωστόσο, στο βάθος των πραγμάτων η σχέση αιτίας- αποτελέσματος είναι συχνά και αντίστροφη: ρομαντική φυγή στο χρόνο ήταν η Αναγέννηση, κλασικά μέτρα (ανα)παρήγαγε μέσα από τη μελέτη των αρχαίων. Έντονα παθιασμένη και η νοσταλγία των Ευρωπαίων του 18ου αι. για την αρχαιότητα, καθιερώνει τον νεοκλασικισμό. Διαλύει την παραδοσιακή φόρμα ο Πικάσο, ανασταίνοντας όμως την αρχαία θεματολογία και τα μέτρα της. Μεταφυσικά ρομαντικός ο Ντε Κίρικο, γίνεται υποδειγματικός νεοκλασικιστής.

Η εκτεταμένη αναδρομική του Γιάννη Ψυχοπαίδη στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης προϋποθέτει τέτοιες μνήμες για να μπει στην προοπτική της, αλλά ταυτόχρονα τις προκαλεί άμεσα με τα ίδια τα εκθέματα, έργα που αρχίζουν από τα πρώτα ρεαλιστικά γύρω στο 1970 και φτάνουν στο παρόν. Δεν είναι η πρώτη αναδρομική του Ψυχοπαίδη, ούτε η πρώτη σε αρχαιολογικό μουσείο, αφού πριν από 25 χρόνια είχε εκθέσει και στη «Glyptothek» του Μονάχου, δίπλα σε αρχαιότητες, έπειτα από ανάλογη έκθεση με έργα του Γ. Στέρη. Η μεγάλη και άκρως ενδιαφέρουσα διαφορά είναι ότι τώρα ο Ψυχοπαίδης έχει ολοκληρώσει τη δημιουργική ιστορία του και η διαδοχή των ερευνών του προσφέρει ένα υψηλού επιπέδου συνεχές έργο, ένα αφήγημα και μια περιπέτεια, που λέει πολύ περισσότερα από μια έκθεση. Κεντρικό θέμα λοιπόν των δεκάδων έργων τα οπτικά θραύσματα της αρχαιότητας, μνημεία που ζητούν ανάσταση ή καταπιέζουν τον φιλόδοξο σύγχρονο καλλιτέχνη. Τα αντικρύζουμε μέσα από το ιδιαίτερα «σχολιαστικό» εικαστικό λεξιλόγιο του Ψυχοπαίδη, δίπλα σε σημεία όπως μέτρο

ΙΝFΟ

● Γιάννης Ψυχοπαίδης, «Νόστος», αναδρομική, Μουσείο Κλυκλαδικής Τέχνης, Νεοφ. Δούκα 4, τηλ. 210-7228.321, μέχρι 30 Απριλίου ● Αλέξανδρος Ίσαρης, «Ο νέος της Μοτύης και άλλα μυστήρια», Γκαλερί 7, Ζαλοκώντα 7, τηλ. 210-3612.050, μέχρι 29 Μαρτίου

– υποδεκάμετρο, μπογιά από πινέλο, χαρτί ή σπάγκο ταχυδρομικού δέματος, κ.ά., έτσι που το αρχαίο καλλιτεχνικό κάλλος ερευνάται διαμέσου πολλών- πάρα πολλών- διανοητικών σημείων αναφοράς: παράσταση ή αναπαράσταση είναι η τέχνη; Ισχύει ατόφια ή μεταλλαγμένη η αξία των αισθητικών μέτρων; Λόγιο και προκαθορισμένο ή άμεσο και αυτοσχεδιαστικό παιχνίδι είναι η δημιουργία;

Γοητευτική αναμφίβολα η περιπέτεια του εικαστικού πνεύματος όπως τη βλέπουμε στο έργο του Ψυχοπαίδη, έργο υψηλών προδιαγραφών, διδακτικό, αλλά ταυτόχρονα και αρκετά «φιλολογικό» και προμελετημένο, σαν εκτελεσμένα σχεδιαγράμματα φιλοσοφικών δοκιμίων περισσότερο παρά σαν ζωγραφική «ματωμένη» από το ρομαντικό αδιέξοδο και το κόστος του. Ίσως αυτός ο εκθεσιακός νόστος, η επιστροφή, είναι η πιο αφοπλιστική και ελκυστική εκθεσιακή ενέργεια του ζωγράφου, με την έννοια ότι καταθέτει ειλικρινά τη διαχρονική σχέση του με την έννοια του μέτρου, έννοια που από μόνη της δηλώνει νεοκλασικισμό, υπέρβαση των αποκλίσεων και του απρόβλεπτου. Ο Αλέξανδρος Ίσαρης που εκθέτει τον «Νέο της Μοτύης», είναι- όπως και ο Ψυχοπαίδης- γερμανικής παιδείας και με βαθιά στοχαστική σχέση προς τέτοια ζητήματα. Είναι μια ενότητα έργων όπου ξανασχεδιάζεται επί χάρτου το αρχαίο γλυπτό που ανακαλύφθηκε πρόσφατα, απεικονίζοντας με απαράμιλλη φινέτσα την κορμοστασιά και την ενδυματική πτυχολογία ενός νεαρού. Με θητεία δεκαετιών στην περιγραφική- μυθοπλαστική ζωγραφική ο Ίσαρης, καθιερωμένος στον χώρο του μαγικού ρεαλισμού και συμβολισμού, αναπτύσσει το νέο θέμα με άκρα λεπτουργία, τόσο στην απόδοση όσο και στη διαπλοκή των εικόνων από το αρχαίο γλυπτό με άλλες εικόνες από μύθους προσωπικούς ή όχι. Κι εδώ νοσταλγία διανοούμενη, στοχασμός στα όρια των μέτρων ανάμεσα στο πολυπρισματικό παρόν και το υποδειγματικό παρελθόν, τη γερασμένη φαουστική γνώση και το νεανικό κάλλος.