Οι νέες θεραπείες για τις αλλεργίες

Έφηβοι και νεαροί ενήλικοι κινδυνεύουν περισσότερο από τις ανοιξιάτικες αλλεργίες, που έχουν ήδη αρχίσει να ταλαιπωρούν τα ευαίσθητα άτομα. Ένας στους τρεις Έλληνες υπολογίζεται ότι πάσχει σήμερα από κάποιας μορφής αλλεργία, ενώ ο αριθμός όσων υποφέρουν από αλλεργίες στη χώρα μας εκτιμάται ότι έχει διπλασιασθεί έως τετραπλασιασθεί μέσα στην τελευταία 25ετία. Εν τω μεταξύ, η συχνότητα της νόσου – μίας ακόμα «επιδημίας» του δυτικού κόσμου- αυξάνεται με γοργό ρυθμό.

Η πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Αλλεργιολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας κ. Καλλιόπη Κόντου-Φίλη αναλύει τις αλλεργίες της άνοιξης, περιγράφει τα συμπτώματά τους και εντοπίζει τα αλλεργιογόνα του ελληνικού χώρου. Επίσης, ενημερώνει για τις νέες μορφές θεραπείας και δίνει πρακτικές οδηγίες για πρόληψη.

Εξηγεί, ακόμα, τις αλλαγές που επιφέρουν στη διάρκεια των εποχικών αλλεργιών, αλλά και στη θεραπεία των πασχόντων, οι κλιματικές μεταβολές των τελευταίων χρόνων.

Αλλεργίες: η νόσος της κλιματικής αλλαγής

«Και οι δύο εκδοχές είναι ορθές, αφού παθογενετικά η αλλεργία είναι αντίδραση υπερβολικής ευαισθησίας (υπερευαισθησίας) του οργανισμού σε περιβαλλοντικές ουσίες, κατά κανόνα μη βλαπτικές, ενίοτε και απαραίτητες για την επιβίωση του ανθρώπου, όπως διάφορες τροφές, φάρμακα κ.ά.», απαντά η πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Αλλεργιολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας κ. Καλλιόπη Κόντου-Φίλη. «Όμως, οι αντιδράσεις υπερευαισθησίας οδηγούν σε φλεγμονή, άσηπτη (χωρίς την παρουσία μικροβίων), η οποία διαταράσσει τη φυσιολογική λειτουργία του οργάνου στο οποίο λαμβάνει χώρα η αλλεργική αντίδραση. Επομένως, με αυτόν τον τρόπο προκαλεί νόσο».

Χτυπούν σε τρεις εποχές

Οι λεγόμενες ανοιξιάτικες αλλεργίες σήμερα αρχίζουν από τον Φεβρουάριο και ταλαιπωρούν τους πάσχοντες έως τα μέσα καλοκαιριού. «Το φαινόμενο αυτό οφείλεται σε έναν μόνο λόγο, την ανθρώπινη παρέμβαση», εξηγεί η κ. Κόντου. «Αυτή έχει δύο σκέλη: 1) Την εισαγωγή στη χώρα μας διαφόρων φυτών από διαφορετικά μήκη και πλάτη της υφηλίου που έχει οδηγήσει στον εμπλουτισμό της χλωρίδας του τόπου μας με νέα είδη. 2) Την περιβαλλοντική ρύπανση και το φαινόμενο του θερμοκηπίου, που επηρεάζουν άμεσα και το φυτικό βασίλειο. Η πρώιμη άνοιξη και οι “τροπικές” ανοιξιάτικες βροχές και καταιγίδες δεν είναι πια ασυνήθη φαινόμενα στη χώρα μας και τροποποιούν την έναρξη και τη διάρκεια της ανθοφορίας πολλών ειδών».

Κάποια από τα εισαγόμενα φυτά είναι αλλεργιογόνα και ανθοφορούν είτε νωρίτερα είτε πιο αργά από τα περισσότερα ελληνικά φυτά, που ανθίζουν, κυρίως την άνοιξη. Έτσι, επεκτείνεται η εποχή των αλλεργιών στο μισό τουλάχιστον διάστημα του έτους και για ορισμένα φυτά ακόμη περισσότερο. Κλασικό παράδειγμα είναι τα διάφορα εισαγόμενα είδη κυπαρισσιού (Cupressus arizonica ή lusitanica, Τhuja orientalis κ.α.). «Η γύρη ορισμένων κυπαρισσίδων είναι πολύ πιο αλλεργιογόνος από τη γύρη του δικού μας κυπαρισσιού (Cupressus sempervirens), με το οποίο ζήσαμε πολύ αρμονικά για πολλούς αιώνες», επισημαίνει η κ. Κόντου.

«Άσθμα των καταιγίδων»

Επιπλέον, όσοι πάσχουν από παθήσεις του αναπνευστικού επηρεάζονται αρνητικά τόσο από τις ακραίες θερμοκρασίες όπως και από τις απότομες καιρικές αλλαγές. «Για τους πάσχοντες από εποχική αναπνευστική αλλεργία, οι αλλαγές που τώρα μαρτυρούμε και στο δικό μας μικροκλίμα (εάν και δεν αναταχθούν με μέτρα), θα επηρεάσουν αρνητικά τουλάχιστον την προληπτική θεραπευτική αγωγή που μέχρι τώρα εφαρμοζόταν», υπογραμμίζει η κ. Κόντου.

«Με πιο απλά λόγια, όταν δεν γνωρίζουμε πότε ξεκινάει η άνοιξη και ίσως ούτε πότε θα τελειώσει, είναι πολύ δύσκολο να εφαρμοστεί προληπτική θεραπεία (ιδιαίτερα στο άσθμα), που συνήθως προγραμματίζεται να ξεκινήσει τουλάχιστον 7-10 μέρες πριν από την αναμενόμενη έναρξη της κυκλοφορίας του υπεύθυνου αερομεταφερόμενου αλλεργιογόνου. Ακόμα, καθώς οι καταιγίδες θα γίνονται όλο και πιο συχνό φαινόμενο την άνοιξη, θα αντιμετωπίσουμε σοβαρές εξάρσεις του αλλεργικού άσθματος, λόγω της μετάπτωσής του στο λεγόμενο “άσθμα των καταιγίδων” (thunderstorm asthma), που έχει περιγραφεί σε διαφορετικούς γεωγραφικούς χώρους».

Οι εκδηλώσεις

Ανάλογα με το όργανο-στόχο οι εκδηλώσεις των ανοιξιάτικων αλλεργιών χαρακτηρίζονται από συμπτώματα από τη μύτη, τα μάτια το κατώτερο αναπνευστικό σύστημα, μερικές φορές μάλιστα και από το δέρμα. Πιο αναλυτικά:

? Η εαρινή ρινίτιδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από καταρροή, φτερνίσματα, κνησμό και απόφραξη (μπούκωμα) της μύτης. Ο κνησμός, που συχνά είναι πολύ έντονος και ενοχλητικός, μπορεί να αφορά και τα αυτιά, τη στοματική κοιλότητα (κυρίως τον ουρανίσκο) και τον φάρυγγα.

? Η αλλεργική επιπεφυκίτιδα, που συχνά συνοδεύει την αλλεργική ρινίτιδα, εκδηλώνεται ως δακρύρροια, κνησμός (φαγούρα) και ερεθισμός των ματιών (ερυθρότητα, τσούξιμο, αίσθημα ξένου σώματος, ακόμη και φωτοφοβία).

? Το αλλεργικό άσθμα εκδηλώνεται συνήθως με βήχα, δύσπνοια, βάρος, σφίξιμο ή βράσιμο στο στήθος και συριγμό στην αναπνοή (σφύριγμα στο στήθος). Οι αλλεργικές εκδηλώσεις από το δέρμα ποικίλλουν: ? Στην κνίδωση (οξεία συνήθως, εάν οφείλεται σε κάποιο εποχικό αίτιο όπως η βρώση εποχικών φρούτων και λαχανικών ή ακόμη η επαφή με κάποια από αυτά), χαρακτηριστικές είναι οι δερματικές βλάβες, που φαγουρίζουν και θυμίζουν τσίμπημα κουνουπιού ή τις κοκκινίλες που προκαλεί η επαφή με το φυτό τσουκνίδα (αναφέρονται με διάφορα ονόματα, όπως «πετάλες», «φλούμπες», «μπούκλες» κ.ά.). Παράλληλα, μπορεί να εκδηλωθεί πρήξιμο σε χαλαρούς ιστούς, όπως γύρω από τα μάτια και στα χείλη.

? Η κνίδωση από επαφή αφορά μόνο τα σημεία του δέρματος που ήρθαν σε επαφή με τον εκλυτικό παράγοντα. Οι βλάβες που προκαλεί η επαφή με την τσουκνίδα, καθώς και η κνίδωση από την επαφή με τριχίδια της κάμπιας των πεύκων, αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

«Στην κνίδωση, οι μεμονωμένες βλάβες (πετάλες) διαρκούν λίγο (λεπτά έως λίγες ώρες) δεν αφήνουν αποτύπωμα, αλλά επανεμφανίζονται σε άλλα σημεία του δέρματος», λέει η κ. Κόντου. «Αυτό το χαρακτηριστικό βοηθάει να τη διακρίνουμε από τη δερματίτιδα από επαφή, η οποία μπορεί να προκληθεί την άνοιξη κατά την επαφή του δέρματος με διάφορα φυτά στην εξοχή, όπως είναι το σουμάκι. Επιπλέον, στη δερματίτιδα από επαφή παρατηρείται χαρακτηριστική φυσαλίδα με διαυγές υγρό πάνω στις ερυθρές-οιδηματώδεις βλάβες, οι οποίες διαρκούν πάνω από εικοσιτετράωρο».

Νέες μορφές θεραπείας

Το σημερινό θεραπευτικό οπλοστάσιο κατά των αλλεργιών είναι αναμφισβήτητα πολύ πιο πλούσιο από ό,τι ήταν και πριν από μόλις μία δεκαετία. «Ορισμένες καθιερωμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις έχουν εισαχθεί σήμερα σε νέες μορφές (π.χ. υπογλώσσια ανοσοθεραπεία,) ή με νέες και πιο εύχρηστες συσκευές χορήγησης (όπως τα εισπνεόμενα)», μας πληροφορεί η κ. Κόντου. Τι άλλο μπορούμε να περιμένουμε σύντομα; «Η παραγωγή, αλλά και η ευρεία χρήση ανασυνδυασμένων αλλεργιογόνων θα συμβάλει στη βελτίωση της διάγνωσης των αλλεργικών νοσημάτων και στην αποτελεσματικότερη και πιο ασφαλή θεραπεία τους, ιδιαίτερα των βαριάς μορφής αλλεργικών αναφυλακτικών αντιδράσεων» λέει η κ. Κόντου. «Όσον αφορά τις τελευταίες, πληθαίνουν οι αναφορές στην ιατρική βιβλιογραφία για τον ασφαλή συνδυασμό της κλασικής ανοσοθεραπείας και του ανθρωποποιημένου μονοκλωνικού αντισώματος έναντι της ανοσοσφαιρίνης Ε, που προς το παρόν έχει εγκριθεί μόνο για τη θεραπεία του αλλεργικού άσθματος.

Στο μέλλον η γονιδιακή περέμβαση ίσως λύσει ριζικά κάποια αλλεργιολογικά προβλήματα».

Η ελληνική εποχή του άσθματος

Στην Ελλάδα, η άνοιξη είναι η κατ΄ εξοχήν εποχή του αλλεργικού άσθματος, γιατί:

α) Τότε ανθίζουν τα περισσότερα από τα μείζονα αλλεργιογόνα φυτά της Μεσογείου- δηλαδή η παριετάρια (ελξίνη ή παρθενούλι ή αγριοβασιλικός ή περδικάκι ή υαλοτρόφτης, κ.ά.), οι αγρωστίδες (τα αγριοσιτηρά και τα καλλιεργημένα δημητριακά) και η ελιά.

β) Άρρηκτα συνδεδεμένη με τη φυτική βλάστηση είναι και η ανάπτυξη των μυκήτων (της μούχλας), που και αυτοί πολλαπλασιάζονται έντονα την άνοιξη με τη βοήθεια μικροσκοπικών σωματιδίων (σπορίων) που είναι φορείς αλλεργιογόνων.

γ) Την άνοιξη, λόγω των ήπιων θερμοκρασιών και της αυξημένης περιβαλλοντικής υγρασίας, αναπτύσσονται και πολλαπλασιάζονται με ταχείς ρυθμούς και τα ακάρεα της οικιακής σκόνης, που συνιστούν σημαντικό παράγοντα νοσηρότητας, ιδιαίτερα στους ασθματικούς ασθενείς.

«Φωλιές» μυκήτων και σκόνης

Οι μύκητες αφθονούν όπου υπάρχει υγρασία και ικανοποιητική περιβαλλοντική θερμοκρασία (μπάνιο – κουζίνα). Τα ακάρεα βρίσκονται παντού (σε φυτά, ζώα και μέσα στο σπίτι). Στο οικιακό περιβάλλον είναι άφθονα στο στρώμα του κρεβατιού και μάλιστα στο άνω τρίτο τμήμα αυτού, καθώς επίσης και στα μαξιλάρια μας. Ακάρεα υπάρχουν σε όλα τα αντικείμενα που γίνονται συλλέκτες σκόνης, όπως κουρτίνες, έπιπλα με υφασμάτινη ταπετσαρία, χαλιά, λούτρινα παιχνίδια, κ.λπ.

Τα ευπαθή άτομα

? Άνθρωποι με επιβαρυμένο ιστορικό στην οικογένεια ή στους ίδιους για κάποια ατοπική νόσο (αλλεργική ρινίτιδα- με ή χωρίς επιπεφυκίτιδα-, άσθμα και ατοπική δερματίτιδα).

? Μεγαλύτερα παιδιά και έφηβοι.

? Νεαροί ενήλικοι.

Μετά τα 35- 40 έτη της ηλικίας μειώνεται σημαντικά η συχνότητα πρώτης εμφάνισης της εποχικής αλλεργίας, χωρίς όμως να αποκλείεται.

Σπάνιες μάλιστα εξαιρέσεις εμφάνισης de novo εποχικής αλλεργίας έχουν αναφερθεί έως και την προχωρημένη τρίτη ηλικία.

Οι εξετάσεις

? Δερματικές δοκιμασίες. Είναι οι πιο συνηθισμένες, γρήγορες και ιδιαίτερα ευαίσθητες εξετάσεις που γίνονται για τη διάγνωση των πιθανών αιτίων μιας ανοιξιάτικης αλλεργίας. ? Εξετάσεις στο αίμα. Στο αίμα είναι δυνατόν να προσδιοριστούν η ολική ανοσοσφαιρίνη Ε (ή ΙgΕ)

και η ειδική ΙgΕ έναντι συγκεκριμένων αλλεργιογόνων. Η πρώτη είναι όμως δυνατόν να κυμαίνεται σε φυσιολογικά όρια ακόμη και σε ασθενείς που εκδηλώνουν αλλεργία και εμφανίζουν θετικές δερματικές δοκιμασίες.

Πρακτικές συμβουλές

1 Να αερίζετε τα δωμάτια το πρωί, πριν από τις 9.00, γιατί η απελευθέρωση της γύρης από τους ανθήρες αρχίζει λίγο αργότερα (καθώς θερμαίνεται το περιβάλλον). Έτσι, αποφεύγεται η είσοδος μεγάλων ποσοτήτων γύρης στο οικιακό περιβάλλον.

2 Στην εξοχή, να μην ξαπλώνετε ή κάθεστε στο έδαφος, ιδιαίτερα εάν υπάρχει πρασινάδα. Η συγκέντρωση της γύρης κοντά στην πηγή της παραγωγής της είναι εξαιρετικά μεγάλη.

3 Να μένετε μακριά από ελαιώνες στα τέλη Απριλίου και τον Μάιο.

4 Όταν οδηγείτε σε εξοχικούς δρόμους να κλείνετε τα παράθυρα και να χρησιμοποιείτε κλιματισμό.

5 Εάν πάσχετε από επιπεφυκίτιδα, να φοράτε γυαλιά και μάλιστα ειδικά (όπως τα γυαλιά του σκι).

6 Μην καπνίζετε. Το κάπνισμα επιδεινώνει τις αλλεργίες του αναπνευστικού.

7 Διαλέξτε Αθήνα τον χειμώνα και Κυκλάδες το καλοκαίρι! «Ο καλύτερος τόπος διαμονής για τους αλλεργικούς ασθενείς είναι η Αθήνα τον χειμώνα- αρκεί να μην υπάρχει αυξημένη ρύπανση και επιδημία ιώσεων του αναπνευστικού- και οι ξηρές Κυκλάδες το καλοκαίρι», συνιστά η κ. Κόντου.

Πώς θα διακρίνετε την αλλεργία από την ίωση

«Η αλληλοεπικάλυψη των συμπτωμάτων αλλεργίας και λοίμωξης είναι συχνό φαινόμενο, ιδιαίτερα στο αναπνευστικό σύστημα, αφού τα συμπτώματαόπως βήχας καταρροή φτερνίσματα, δακρύρροια, ερεθισμός ματιών κ.λπ.μπορεί να εμφανιστούν και στις δύο περιπτώσεις» επισημαίνει η κ. Κόντου. Μπορείτε να τα διακρίνετε από τα εξής σημεία:

? Οι λοιμώξεις συχνά προκαλούν πυρετό, ενώ είναι δυνατόν να υπάρχουν και συνοδά συμπτώματα κακουχίας, καταβολής δυνάμεων, πόνων στα οστά και τους μυς.

? Η καταρροή στην αλλεργική ρινίτιδα και η δακρύρροια στην επιπεφυκίτιδα είναι διαυγής σαν νεράκι, ενώ στη λοίμωξη πυκνόρρευστη και κιτρινωπή.

? Ο κνησμός- ιδιαίτερα όταν είναι έντονος και επεκτείνεται στη στοματική κοιλότητα ή τα αυτιάχαρακτηρίζει την αλλεργία.

Χωρίς προηγούμενο

Μπορεί κανείς να αναπτύξει αλλεργία ξαφνικά, χωρίς να έχει ανάλογο προηγούμενο; «Ναι, διότι η κλινική έκφραση της αλλεργίας απαιτεί τη συνύπαρξη πολλών παραγόντων, που πιθανόν να μην είχαν επικρατήσει νωρίτερα στη ζωή του ατόμου» απαντά η κ. Κόντου. «Κλασικό παράδειγμα είναι μια ασθενής που είδαμε με εποχικό αλλεργικό άσθμα και με πρώτη κλινική εκδήλωση στα 84 έτη της. Είχε ζήσει όλη της τη ζωή στην ίδια γειτονιά της Αθήνας και στο ίδιο σπίτι».