Δαβίδ σκοτώνει Γολιάθ

Με την καρδιά μου, όχι με σκοπιμότητα και επηρεασμό, χειραγωγημένος από τον θρίαμβο των Κόεν, τον οσκαρικό. Δύο Δαβίδ, ο πρώτος από την Κίνα, ο δεύτερος από τις ΗΠΑ, με δύο «ταινιούλες», μεγέθους πινέζας αλλά με αυθεντική συγκίνηση και μπόλικο μυαλό, ρίχνουν κάτω τον Γολιάθ, τον Θείο Όσκαρ τον τρομερό!

Με τσεκάρισα δεύτερη φορά- μετά τις Κάννες- να δω επιτέλους τι έχασα από το «Νo country for old men» («Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους») των Τζόελ και Ίθαν Κόεν. Το δίδυμο της μαύρης, σαρκαστικής, ειρωνικής, πολυεπίπεδης αμερικανικής σκηνής, δύο μεγιστοτεράστιοι αρχιτέκτονες της σκηνοθεσίας και της σεναριακής γραφής που τους λάτρεψα από την πρώτη τους ταινία, το «Βlood simple» («Μόνο αίμα») και που τα τελευταία χρόνια, με τις τρεις «ελαφρές» εξορμήσεις τους με κωμωδία και φουλ προς τα ταμεία, με είχαν κάνει να νοσταλγώ αφόρητα τρία αριστουργήματα- δικά τους εντελώς- των τελευταίων είκοσι ετών. Κατά σειρά: «Μπάρτον Φινκ» (νά ΄ναι καλά το γεροντοπαλιόπαιδο ο Ρομάν Πολάνσκι, που τόλμησε να τους κεράσει τρία μεγάλα βραβεία στο Festival De Cannes), «Φάργκο», ένας αθόρυβος οδοστρωτήρας που γκρεμίζει ολόκληρο το είδος της «αστυνομικής ταινίας», και «Μεγάλος Λεμπόφσκι», ό,τι καλύτερο έχει γίνει για τα «ρεμάλια» των λουλουδιών. Και τα τρία τα συνιστώ, σπεύσατε στο πλησιέστερο DVDάδικο παρακαλώ!

Το αξεπέραστο χάρισμα των Κόεν- μέρος του οποίου κατέχει και ο Τζιμ Τζάρμους- είναι η μπρεχτική πιρουέτα, δηλαδή ο δραματουργός να βρίσκεται ταυτόχρονα μέσα και έξω από το συμβάν και τον δραματικό πυρετό. Οι πράξεις «γράφουν» την ταυτότητα του κάθε ήρωα και αυτές οδηγούν και ερεθίζουν τις συγκινήσεις του θεατή. Παράδειγμα; Όταν η πανηλίθια σύζυγος του Ουίλιαμ Μέισι στρέφει το απλανές βλέμμα της από την ΤV και πέφτει πάνω στους δύο ανεγκέφαλους κακοποιούς που με μάσκες προσπαθούν να δουν μέσα από την τζαμαρία της μπαλκονόπορτας ώστε να εφορμήσουν, να την αρπάξουν και να την απαγάγουν («Φάργκο»). Έτσι, από τη μια η σκηνή είναι δραματική (απαγωγή μιας αθώας ψυχής), από την άλλη εντελώς σαρκαστική, αφού άπαντες είναι ανεγκέφαλοι Αμερικανοί. Αυτό το αόρατο πέρασμα από το ένα στο άλλο, αυτό το μείγμα δράματος και σαρκασμού σε συνδυασμό με την ίντριγκα, είναι το το δικό τους γονίδιο και το δικό τους βελούδινο, δακτυλικό αποτύπωμα, που κανείς άλλος δεν διαθέτει όπως αυτοί. Βελούδινο γιατί, πριν απ΄ όλα και πάνω απ΄ όλα, σημασία έχουν η προετοιμασία και το «πριν». Όπως ακριβώς στη σεξουαλική πράξη, έτσι και με τις ιστορίες των Κόεν. Η απόλαυση και η ηδονή προκύπτουν κατά τη διάρκεια και όχι στο τέλος της διαδρομής. Η διαδικασία και όχι ο σκοπός. Το στριπτίζ και όχι η γυμνή.

Με αυτά κατά νου και με άφθονη περιέργεια, προσπαθούσα να καταλάβω τι συνέβη και δεν κατάφερα επί δύο ώρες κάτι περισσότερο να δω, πέρα από το γνωστό μοτίβο και ολότελα αμερικανικό. Όπου ένα ανθρωπόμορφο κτήνος με το όνομα Άντον Σίγκουρχ, που παραπέμπει σε σλαβορωσικό γεωγραφικό προσδιορισμό, με όψη ανδρογύναιου, Νοσφεράτου, Δράκουλα, σίριαλ κίλερ και Τerminator, γκρεμίζει οτιδήποτε πέφτει μπροστά στο οπτικό του πεδίο. Πόρτες, παράθυρα, τζαμαρίες, αυτοκίνητα και, φυσικά, ανθρώπινα πλάσματα. Κουβαλώντας έναν μυστηριώδη μηχανισμό (αεροβόλο που σκοτώνει βουβάλια και αγελάδες προφανώς) και οπλισμένος με αυτόματα και σιγαστήρες, ξαπλώνει κάτω οτιδήποτε άψυχο και έμψυχο αναλώσιμο «υλικό». Από την κυκλική ανακύκλωση της ίδιας σκηνής, δύο πράγματα μάνι μάνι. Το πρώτο, η αξεπέραστη ερμηνευτική δεινότητα του Ισπανού Χαβιέ Μπαρντέμ που πάνω του κουβαλάει όλη την ομάδα και σε κάθε εμφάνισή του βάζει γκολ, ακόμα και με τον Τσεχ της «Τσέλ

«Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους»

Υπερτιμημένο και πολυδιαφημισμένο Εξολοθρευτής η καρδιά της Αμερικής Χαβιέ Μπαρντέμ, καλύτερος μακράν

ΒΑΘΜΟΙ = 6

(ψυχραιμία)

σι» στα γκολπόστ. Που πάει να πει Νo Βardem, Νo film. Το δεύτερο, το ουσιαστικότερο, ότι η πανίσχυρη Αμερική όμηρος ενός ανεξέλεγκτου, ακατανίκητου, ασύδοτου, ασύλληπτου και έξοχα οργανωμένου εξολοθρευτή.

Τι πάει να πει αυτό; Κτήνος η Αμερική. Το «κακό» φυτεμένο στο γονίδιο το αμερικανικό. Η μετάλλαξη του ανθρώπινου «είδους» στη σύγχρονη εποχή είναι εντελώς αφασική και δολοφονική. Εδώ έρχονται τρία κεντρικά, περιφερόμενα και αντίπαλα του «κτήνους» πρόσωπα να τεκμηριώσουν αυτή την ταφόπλακα που τοποθέτησε ο Κόρμακ ΜακΚάρθι, ο συγγραφέας που έχει υπογράψει το ομότιτλο μυθιστόρημα από το οποίο προέκυψε το σενάριο των αδελφών Κόεν. Ο πρώτος, με το γελοίο όνομα Λιουέλιν Μος (Τζος Μπρόλιν), ένα βλαχαδερό που τυχαία πέφτει σε μια ογκώδη λεία εκατομμυρίων δολαρίων, την αρπάζει και μέσα στον πανικό του τη μία μετά την άλλη, δεκάδες βλακείες κάνει. Ο Λιουέλιν είναι ο πρώτος old man (γέρος, ξεπερασμένος, παλιομοδίτης), τον οποίο ο ΜακΚάρθι αλλά και οι Κόεν χλευάζουν σαν απολειφάδι, απομεινάρι των παλιών, καλών ημερών. Good old days. W estern παρακαλώ. Ο δεύτερος, ο Κάρσον Γουέλς (Γούντι Χάρελσον), old man και αυτός, το ίδιο ξεπερασμένος, παλιομοδίτης και μελλοθάνατος, είναι ένας κυνηγός επικηρυγμένων κεφαλών, ένας Ρrivate eye (ιδιωτικός ντεντέκτιβ) της Δύσης, προερχόμενος από το ίδιο γελοίο Western κι αυτός. Ο τρίτος, ο σοβαρότερος, ο Εντ Τομ Μπελ (Τόμι Λι Τζόουνς), είναι σερίφης στα όρια της συνταξιοδότησης και της παραίτησης.


Η κόκκινη έρημος

Στα ταμεία θα υποστεί συντριβή. Στην Ιστορία θα γράψει σελίδα. Η τομή στη σπουδαία φιλμογραφία του Ζανγκ Γιμού ονομάζεται «Still Life» («Ακίνητες ζωές») και ο «χειρουργός» αυτής, Ζία Ζανγκ Κε. Νά ΄ναι καλά οι λεβέντες της Κριτικής Επιτροπής, που το 2006 της έδωσαν Χρυσό Λέοντα Βενετίας!

Με τον στοχασμό ενός αιρετικού και απίστευτα τολμηρού καλλιτέχνη και με την οπτική ενός Μικελάντζελο Αντονιόνι από την «Έκλειψη» και την «Κόκκινη έρημο». Οι έσχατοι έσονται πρώτοι. Ναι, υπάρχει πρωτοπορία. Ναι, ακόμα υπάρχει αισθητική, σοβαρή διαδικασία. Το λέω με ανατριχίλα. Μέσα στα πιο σπουδαία αισθητικά γεγονότα των τελευταίων ετών. Γιατί ο Κε δουλεύει με εικαστικά εργαλεία. Γιατί το «σενάριο» προκύπτει και αναδύεται από τις εικόνες και όχι από το σενάριο και την αγωνία. Σήμερα, μια τέτοια ταινία; Ούτε μία στο εκατομμύριο, ακόμα κι αν έχεις… μπάρμπα τους αδελφούς Wenstein. Προσέξτε όσοι από εσάς τους ελάχιστους, ευαίσθητους, ανήσυχους και ασυμβίβαστους, δρασκελίσετε το κατώφλι του σινεμά. Προσέξτε τη σχέση ανάμεσα στα πρόσωπα και τα κατεδαφισμένα υλικά. Προσέξτε το «μέγεθος» των σκηνών, ελάχιστες από αυτές ξεφεύγουν σε πλάνα μακρινά ή πολύ κοντινά. Προσέξτε τη διαδικασία αποσύνθεσης. Οι άνθρωποι αναλώσιμα υλικά. Η αλλοτρίωση μετασχηματίζει το «ζωντανό» σε τούβλο, σοβά, τσιμέντο, δοκάρι, σε κάτι άψυχο και νεκρό. Όσο η κεντρική κυβέρνηση της Κίνας οικοδομεί το μεγαλύτερο φράγμα του ανθρώπινου σύμπαντος, ακριβώς στη συμβολή των τριών φαραγγιών, στο πιο βροχερό «σημείο» της χώρας, τόσο οι παλιές σχέσεις διαλύονται, αποσυντίθενται, τόσο οι άνθρωποι χάνονται, τόσο οι ζωντανοί σε αναλώσιμα υλικά μετατρέπονται. Ο Κε μεταφέρει και μετασχηματίζει μια συνηθισμένη λειτουργία οικοδόμησης σε διαδικασία ριζικής κοινωνικής μετάλλαξης, Ασύλληπτο, Αυτό δηλαδή που οι Κόεν προσπαθούν να αρθρώσουν εντυπωσιακά με σίριαλ κίλερ, φόνους, αίματα, αεροβόλα και αυτόματα, ο Κε το πραγματώνει θαυμαστά μέσα από ένα αληθινό συμβάν, αποκαλύπτοντας νεκρές σχέσεις, ενταφιασμένες μέσα σε εκατομμύρια τόνους οικοδομικών υλικών. Σχεδόν Μasterpiece! Με δυο λόγια: Λίγο μετά τη βύθιση μιας πόλης προκειμένου να ολοκληρωθεί ένα γιγαντιαίο φράγμα της Κίνας, ένας άνδρας ψάχνει τα ίχνη της γυναίκας και της κόρης του που έχει να τις δει εδώ και δεκατέσσερα χρόνια. Όσο ψάχνει τόσο η πόλη αλλάζει, όσο πλησιάζει τόσο με κατεδαφισμένα υλικά μοιάζει, Ταυτόχρονα μια γυναίκα ψάχνει και αυτή να βρει τον άνδρα της. Η χώρα αλλάζει. Η χώρα εκσυγχρονίζεται με ραγδαίους ρυθμούς. Σκοτώνουν το παλιό, οικοδομούν το σύγχρονο, το άψυχο, το λαμπερό.

«Ακίνητες ζωές»

Ο Αντονιόνι της Ασίας Σινεμά πρωτοπορίας Πεθαίνοντας σαν Κίνα

ΒΑΘΜΟΙ = 8

(εξαιρετικό)

Άλματα και παντρολογήματα

Άβυσσος ανάμεσα στις καλύτερες και τις μετριότερες:

«Jumper» Κάτι μεταξύ βιντεογκέιμ, περιπέτειας,

ΒΑΘΜΟΙ = 3

(με το τρία πετάγομαι στην Τροία)

φαντασίας με σκηνοθέτη τον Νταγκ Λάιμαν και πρωταγωνιστή τον Χέιντεν Κρίστενσεν που διαθέτει τη μαγική ιδιότητα της τηλεμεταφορικής, δηλαδή στο πατ κιουτ από τη Νέα Υόρκη στη Ρώμη και από τη Ρώμη στο Παρίσι και τη Βενεζουέλα. Εξαιρετικός τρόπος να συντομεύουμε τις αποστάσεις, να μη σπαταλάμε καύσιμα και να μην πληρώνουμε εισιτήρια. Α ξέχασα, παίζουν ακόμα ο Τζέιμι Μπελ (τηλεμεταφερόμενος και αυτός), καθώς και ο Σάμιουελ Τζάκσον σε ρόλο εχθρικό

ΒΑΘΜΟΙ = 0

(η ανεξέλεγκτη κρεατοφαγία βλάπτει σοβαρά την υγεία)

από το είδος των Paladins. Από το ομότιτλο βιβλίο του Στίβεν Γκουλντ.

«Ο ταξιδιώτης» («Τhe tripper») Εντόσθια, άντερα, συκωταριές από κρεοπωλείο του Ντέιβιντ Άρκετ. Ομολογώ. Με το που είδα έναν δεκάχρονο να τεμαχίζει κεφάλι με αλυσοπρίονο, την έκανα για να μην κάνω εμετό και λερώσω τον διπλανό!

«27 φορέματα» («27 Dresses») Χαζοχαρούμενη κομεντί της Αν Φλέτσερ, με ηρωίδα μια μεγαλοκοπέλα (Κάθριν Χέιγκλ) που όλα πάνω της και μέσα της συνιστούν τον ζωντανό ορισμό της απόλυτης αφέλειας. Σχεδόν

ΒΑΘΜΟΙ = 3

(άφησε τον γάμο και πήγε για πουρνάρια)

εξ επαγγέλματος παράνυ- φος, σκοτώνεται για τους γάμους των φιλενάδων της, αλλά η ίδια στο ράφι περιμένει από το αφεντικό της (Έντουαρντ Μπερνς) να της κάνει νεύμα.

Εκείνος όμως, μόλις βλέπει την ξανθομαλλούσα αδελφή της (Μαλίν Άκερμαν) πέφτει στην παγίδα και την κάνει πέρα. Είπα μέσα μου, ως κλασικός αρσενικός, καλύτερη η Άκερμαν από την Χέιγκλ και έκλεισα!


Δήλωση αδιεξόδου και πράξη υπονόμευσης

Τι μας λένε οι Κοέν; Ότι το παλιό αμερικανικό σινεμά έχει τελειώσει. Και όχι μόνο αυτό. Η αναπαραγωγή αυτού του σινεμά (όπου αυτοί οι τρεις old men είναι τα κεντρικά πρόσωπα, οι μοχλοί της κλασικής δραματουργίας) αποτελεί βλασφημία. Από την αναπαραγωγή προκύπτει ρεπλίκα και η ρεπλίκα είναι γελοία. Η σημερινή εποχή είναι ιδιοκτησίας Άντον Σίγκουρχ (κτήνος). Γι΄ αυτό – λένε πλαγίως οι Κόεν και όποιος καταλάβει, κατάλαβε- κυρίαρχος του παιχνιδιού είναι ο Κουέντιν Ταραντίνο και οι παραφυάδες του. Γι΄ αυτό, το φονικό όπλο σουλατσάρει ασύλληπτο και ασύδοτο. Γι΄ αυτό είναι προγραμματισμένο και ασυγκίνητο. Γι΄ αυτό οι δικές του «αρχές» είναι οι κυρίαρχες και οι «σωστές». Όπως έλεγε και ο Τζορτζ Μπους (για να κάνω μια πολιτική αναγωγή), το δίλημμα απλό. Μαζί μας ή εναντίον μας. Μέση λύση δεν υπάρχει. Το ίδιο και στο σινεμά. Μαζί με τον συρμό ή έξω από το βιομηχανικό σύμπλεγμα το κινηματογραφικό!

Όσο όμως όλα αυτά ακούγονται σαν σπουδαία σημειολογικά και θεωρητικά, άλλο τόσο είναι αδιέξοδα, νεκροφιλικά, μεταφυσικά και υποκειμενικά. Το αδιέξοδό τους προβάλλουν στο πανί οι δύο αδελφοί. Δηλαδή οι σπουδαίες, μεγαλειώδεις, πρωτοποριακές και ταυτόχρονα κλασικές εικόνες του Πολ Τόμας Άντερσον από πού προέρχονται; Από τον Ταραντίνο; Βλακείες. Δηλαδή το αντιπολεμικό κίνημα που έχει πνίξει τον Λευκό Οίκο, τι είναι;

Οργανωμένο από τον Μπους και τη συμμορία του; Κουτουράδες. Γι΄ αυτό και από αυτό τον εσωτερικό κλαυθμό, η ιστορία μοιάζει με επανάληψη και ακούνητη ταινία. Γι΄ αυτό ο σαρκασμός υποχωρεί διαρκώς και το μελόδραμα και η κηδεία κορυφώνονται όσο προς το τέλος της πλησιάζει η ταινία. Γι΄ αυτό το δράμα μοιάζει με σχήμα. Το «Νo country for old men» αποτελεί- πλαγίως- ομολογία υποχώρησης, δήλωση αδιεξόδου και πράξη υπονόμευσης. Υποχώρησης από τις αισθητικές τους αρχές. Υπονόμευσης της δραματουργίας τους. Αδιεξόδου μπροστά στην επιτακτική ανάγκη ανανέωσης, εκσυγχρονισμού και τομής. Τόσο στα θέματά τους όσο και στην έκφρασή τους. Να το πω διαφορετικά. Όπως ο Θείος Όσκαρ ανακάλυψε τον Μάρτιν Σκορσέζε στην πτώση του, έτσι και με τους Κόεν. Τους συνταξιοδότησε πάνω στην παρακμή τους. Τουτέστιν και κανονικώς Νo Οscar for Οld Μen Coen!


Οι έσχατοι έσονται πρώτοι

Δεύτερος Δαβίδ, από την Αμερική και με καρδιά αθώα και συγκίνηση αληθινή, ο Τζέιμς Στράους, σκηνοθέτης ενός δράματος δωματίου αλλά και δρόμου (road movie), με την ονομασία «Όταν έφυγε η Γκρέις» («Grace is Gone»). Δεν κρατήθηκα. Δάκρυσα με τα δάκρυά του, πόνεσα με τον πόνο του, συγκινήθηκα με τη συγκίνησή του.

Ποιος το περίμενε από μια παραγωγή δύο ετών, ξεχασμένη στα ντουλάπια, περιφρονημένη από τα ταμεία, ανυπεράσπιστη από διακρίσεις και δημοσιότητα. Κι όμως, ο Κλιντ Ίστγουντ είχε λάβει υποψηφιότητα μουσικής (παρακαλώ) γι΄ αυτή τη σιωπηλή πορεία ενός συντηρητικού, καθαρόαιμου, μικρομεσαίου της αμερικανικής πλειοψηφίας που ένα πρωινό ανοίγοντας την πόρτα, πέφτει πάνω σε δύο αξιωματικούς που του φέρνουν τα μαντάτα. «Η λοχίας Γκρέις Φίλιπς έπεσε στο Ιράκ υπέρ βωμών και εστιών»!

Ο Τζέιμς Στράους διαχειρίζεται μια δραματική ιστορία με γυρισμένη την πλάτη στην πολιτική δημαγωγία, το εύκολο μελόδραμα και τη συνηθισμένη, χαζοχαρούμενη αμερικανική αισιοδοξία. Αφουγκράζεται τον καημό του ήρωά του, ξεδιπλώνει την ψυχή του, καταγράφει τις αντιδράσεις του, παρακολουθεί τα βήματά του. Ο Σταν Φίλιπς (Τζον Κιούζακ), κατειλημμένος από το φάντασμα της αγαπημένης του, στοιχειωμένος από τον θάνατό της, συντετριμμένος από πατριωτικές αρλούμπες που έστειλαν στον τάφο τη ζωή του. Μοναδικό στήριγμά του, οι δύο μικρές κόρες, τα δύο παιδιά του. Η μεγαλύτερη, η Χάιντι, μόλις δώδεκα χρονών, που την υποδύεται μια ταλεντάρα με το όνομα Σέλαν Ο Κιφ, φτυστή η μητέρα της. Ο καθρέφτης μιας νεκρής. Η μικρότερη ακολουθεί στον ίδιο δρόμο και αυτή. Η προσγείωση, στην πραγματικότητα, περνάει

«Όταν έφυγε η Γκρέις»

Εκείνη σκοτώνεται στο Ιράκ Εκείνος με την απώλεια και τα δύο

παιδιά Αυθεντική συγκίνηση

ΒΑΘΜΟΙ = 7

(εσωτερικός σπαραγμός)

μέσα από τη βαθύτερη γνωριμία με τα παιδιά του. Η συνέχεια της ζωής του περνάει μέσα από την αναίρεση της παλιάς ζωής του. Το μέλλον μαζί με το παρελθόν και ταυτόχρονα έξω από αυτό.

Ο Στράους επέλεξε τον δύσκολο δρόμο της σιωπής, των απρόβλεπτων αντιδράσεων και των πολύ εσωτερικών καταστάσεων. Η καρδιά της ταινίας είναι οι χαρακτήρες της ιστορίας Οι σκηνές όπου ο Τζον Κιούζακ αφήνει μηνύματα στον τηλεφωνητή, δηλαδή στη νεκρή, σκοτώνουν την αναπνοή σου. Δείτε το. Εκ δεξιών «Το δωμάτιο του γιου μου» του Νάνι Μορέτι, στη μέση η «Επιστροφή» του Αντρέι Ζιάνγκιτσεφ και εξ ευωνύμων «Όταν έφυγε η Γκρέις». Ό,τι πιο συγκινητικό και απλό έχω δει τον χρόνο αυτό!

Με δυο λόγια: Συντηρητικός οικογενειάρχης, μόλις μαθαίνει πως η γυναίκα του σκοτώθηκε στο Ιράκ, χωρίς να πει τίποτα σε κανέναν, μαζί με τις δύο μικρές κόρες του αρχίζει ένα ταξίδι προς τον Νότο και τη θάλασσα.