Επιφυλλίδα

Η συμφορά της ατιμωρησίας

Δεν εκπολιτίζεται κανείς με το να μαθαίνει τα ονόματα Ζαχόπουλος, Τσέκου, Αναστασιάδης, Νικολουτσόπουλος. Δεν εκπολιτίζεται με το να μαθαίνει το οποιοδήποτε όνομα. Αφού δεν εκπολιτίζεται συχνά με το να μαθαίνει τα ίδια τα έργα του πολιτισμού, πόσω μάλλον με το να μαθαίνει μόνον τα ονόματα. Δεν εκπολιτίζεται ούτε με το να γνωρίζει το όνομα του Σωκράτη, αν δεν γνωρίζει τι είπε ο φιλόσοφος της αρχαιότητας. Τα ίδια τα ονόματα με την περιέργεια που προκαλούν, δημιουργούν ένα νοσηρό κλίμα, με συνέπεια να αθωώνουν τα γεγονότα. Τα γεγονότα αυτά καθ΄ εαυτά θα έπρεπε να ενδιαφέρουν κι όχι αν τα πρόσωπα ή μάλλον τα ονόματα που εμπλέκονται σε αυτά, έχουν και εκτιμητέες «ανθρώπινες» ιδιότητες, είναι, αίφνης, τρυφεροί γονείς ή έχουν κάνει λαμπρές πανεπιστημιακές σπουδές. Όπως δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε αν τον Σωκράτη τον έδερνε η γυναίκα του για να εκτιμήσουμε το έργο του, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε αν το ηλιοβασίλεμα είναι η πιο μελαγχολική ώρα για να κρίνουμε ένα πρόσωπο με εξακριβωμένες δημόσιες αμαρτίες. Διαφορετικά είναι σαν να παρακολουθούμε μια θεατρική παράσταση, που όποιες κι αν είναι οι πράξεις των ηρώων, ο σκηνοθέτης μπορεί να της δώσει όποια κατεύθυνση κι όποια λύση θα επιθυμούσε ο ίδιος. Για όλους τους υπόλοιπους το «περί δικαίου και αληθείας αίσθημα» που θα οικονομούσε και θα αναδείκνυε το ίδιο το έργο, το «κατάπιε» το ενδιαφέρον για τα ονόματα των ηθοποιών.

Αυτή ακριβώς η νοσηρότητα που δημιουργεί το ενδιαφέρον για τα ονόματα, χωρίς να λογαριάζονται τα γεγονότα που τους καταμαρτυρούνται, κινδυνεύει να μεταβάλει το τοπίο της δημόσιας ζωής, τους τελευταίους μήνες, σε μια σκηνογραφία ώστε οι ραφές, τα χρώματα, τα εφέ, η ίδια η περιστροφή των σκηνικών, να ενδιαφέρει ασυγκρίτως περισσότερο, αν όχι αποκλειστικά, σε σχέση με τα γεγονότα που διαδραματίζονται στα παρασκήνια. Σάμπως τα ίδια τα γεγονότα να μας πλήττουν, να μας απωθούν, ενώ το καρύκευμά τους να μας παρηγορεί σε βαθμό μάλιστα που μόνον η αλήθεια, υποτίθεται, θα κατόρθωνε. Τι μένει λοιπόν; Ότι ο καταλληλότερος και ασφαλέστερος τρόπος για να εκπέσει ένα δημόσιο σκάνδαλο σε οικογενειακή υπόθεση και να καταστεί βαθμιαία σχεδόν άφαντο, είναι να αποκτήσει όσο γίνεται μεγαλύτερη δημοσιότητα. Ενώ δέκα εκατομμύρια θα έχουν μιλήσει μια δεδομένη στιγμή γι΄ αυτό, θα είναι σαν να μην το έχει αγγίξει και προφέρει κανείς. Πράγμα που σημαίνει ότι τη βαθύτατα ηθική επιταγή για την ανακάλυψη (αν δεν τους γνωρίζουμε) των ενόχων, την ισορροπεί η ακατάσχετη «ελευθερία» να τους κουτσομπολεύουμε και να τους διασύρουμε. Όμως η συμφορά της ατιμωρησίας, ως παρεπόμενο της ηδονής που μας δημιουργείται ότι είμαστε ελεύθεροι να διασύρουμε, δεν περιορίζεται στο αυτονόητο ηθικά απόβαρό της. Ανοίγει επάλληλους κύκλους με συνέπεια να αδυνατεί να κρίνει κανείς ποια είναι η μεγαλύτερη και ποια η μικρότερη συμφορά.

Όταν ένα πραγματικό σκάνδαλο αποκτά διαστάσεις που μόνον κατασκευασμένο και μυθοποιημένο θα μπορούσε να αποκτήσει, γίνεται πια ακατόρθωτο να εντοπιστεί η ουσία του. Οι θηριώδεις διαστάσεις που του δίνονται, καθώς κανείς κατά βάθος δεν τις αντιλαμβάνεται ως πραγματικές, κάνουν το περί δικαίου αίσθημα να συρρικνώνεται και ενώ φαινομενικά ήταν αυτό που έπρεπε να ικανοποιηθεί, είναι τώρα πια η ψυχική ισορροπία των πρωταγωνιστών του σκανδάλου που πρέπει να προσεχθεί. Οι θέσεις μεταβάλλονται σύμφωνα με μια έντεχνα κατασκευασμένη πληροφόρηση, με χείριστο βέβαια να παραμένει το γεγονός πως ενώ για τέσσερις μήνες είμαστε στη δίνη μιας πολιορκίας, αυτή να μπορεί πλέον να λυθεί χωρίς να υπάρξει η ελαχιστότερη συνέπεια, να είναι δηλαδή όλα στη θέση τους όπως ήταν πριν μεσολαβήσει ο τυφώνας που μας κατέκλυσε.

Όταν όμως ένα σκάνδαλο δημόσιο κουκουλώνεται ακριβώς όπως σε μιαν οικογένεια που οι γονείς αντιλαμβάνονται ότι ο γιος τους είναι ομοφυλόφιλος, αλυσιδωτά θα ακολουθήσουν τα σκάνδαλα με τον ίδιο τρόπο που ο γιος θα εξακολουθήσει να είναι ομοφυλόφιλος. Αλλά ενώ στην οικογένεια αυτή είναι μια φυσική εξέλιξη, στη δημόσια ζωή είναι εντελώς αφύσικη καθώς τα κατ΄ εξακολούθηση σκάνδαλα, χωρίς καμιά κύρωση, φαίνεται να δημιουργούνται για να αξιοποιηθούν ως τηλεοπτικό θέαμα.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»