Το… φανερό σχολειό

Προτού ανακαλυφθεί το περίφημο «συνωστίζονται» που βρίσκεται στη σελίδα 100, αφορμή για την έναρξη του εξονυχιστικού ελέγχου έγινε οπωσδήποτε η υπόθεση του Κρυφού Σχολειού που βρίσκεται στη σελίδα 22. Στο βιβλίο δεν αναφέρεται πουθενά φράση του τύπου «δεν υπήρξε Κρυφό Σχολειό», υπάρχει όμως, στην περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, κεφάλαιο με τίτλο «Η εκπαίδευση» που μιλάει αναλυτικά για τα σχολεία και πώς λειτουργούσαν, ενώ παραθέτει και σχετική λιθογραφία με εικόνα τάξης. Λέει μεταξύ άλλων: «Το 1454 ιδρύεται η Πατριαρχική Σχολή στην Κωνσταντινούπολη που παραμένει για μεγάλο διάστημα πνευματική εστία, όπου φοιτούν πολλοί νέοι. Από τα τέλη του 16ου αιώνα, πληθαίνουν τα σχολεία κυρίως στα αστικά κέντρα των ελληνικών περιοχών. Σημαντικά εκπαιδευτικά κέντρα είναι η Κωνσταντινούπολη, η Θεσσαλονίκη, η Αθήνα, η Χίος, η Πάτμος. Στην πρώτη βαθμίδα της εκπαίδευσης δάσκαλοι, συνήθως ιερείς, διδάσκουν ανάγνωση και γραφή μέσα από εκκλησιαστικά βιβλία, στα “σχολεία των κοινών γραμμάτων” (σ.σ.: το Δημοτικό της εποχής, όπως εξηγείται στο γλωσσάρι). Εκεί φοιτούν κυρίως αγόρια. Ενώ τα κορίτσια είναι λιγοστά. Τις ανάγκες για ανώτερη μόρφωση καλύπτουν τα “σχολεία των ελληνικών μαθημάτων” (σ.σ.: Γυμνάσια και Λύκεια της εποχής), όπου διδάσκονται κυρίως τα αρχαία ελληνικά γράμματα. Από τα μέσα του 18ου αιώνα (…) ο αριθμός των μαθητών αυξάνεται και τα σχολεία ακολουθούν νέες μεθόδους διδασκαλίας. Τέτοια σχολεία ιδρύονται στα Ιωάννινα, τις Κυδωνίες, τη Χίο, τη Σμύρνη και αλλού».

Δίπλα παρατίθεται ως πηγή απόσπασμα από κείμενο του Κ. Λάππα με τίτλο «Η εκπαίδευση. Οργάνωση και λειτουργία των σχολείων 1770-1821» από την Ιστορία του Νέου Ελληνισμού (2003) όπου εξηγείται ο τρόπος διδασκαλίας: «Η διδασκαλία των κοινών γραμμάτων ήταν σχεδόν ομοιόμορφη σε όλα τα σχολεία. Άρχιζε με τα “πινακίδια”, όπου ήταν γραμμένα τα γράμματα της αλφαβήτου, και συνέχιζε με το συλλαβισμό και την ανάγνωση, που γινόταν με τη βοήθεια κειμένων από θρησκευτικά βιβλία. Τα βιβλία αυτά ήταν, κατά σειρά, η φυλλάδα (ένα έντυπο βιβλιαράκι, η “Χρήσιμος Παιδαγωγία”, που είχε αρχίσει να εκδίδεται πριν από τα μέσα του 17ου αιώνα και περιείχε τα γράμματα της αλφαβήτου, προσευχές, το Σύμβολο της Πίστεως και άλλα θρησκευτικά κείμενα), η Οκτώηχος (εκκλησιαστικά τροπάρια), το Ψαλτήρι (Ψαλμοί του Δαβίδ) και ο Απόστολος (πράξεις των Αποστόλων)».