Κριτική Εικαστικών

Η τέχνη του Ενεστώτα

Όταν μια ομαδική έκθεση έχει την έκταση καλλιτεχνικών συμμετοχών, την επικεφαλίδα του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και θέμα τολμηρό και άμεσο, τότε οι προσδοκίες των φιλότεχνων κλιμακώνονται ακόμη περισσότερο. Τρεις επιμελητές και 34 καλλιτέχνες συγκροτούν την έκθεση «Σε Ενεστώτα Χρόνο- Νέοι Έλληνες Καλλιτέχνες», και ουσιαστικά είναι μια επίσημη πρόταση επιλογής των εκφραστών της ζωντανής σημερινής τέχνης που παράγεται από νέους Έλληνες, ουσιαστικά το σημερινό μας νέο εικαστικό πρόσωπο.

Στα προκαταρκτικά της έκθεσης ανήκουν και οι συνειρμοί της ανταγωνιστικότητάς της – για παράδειγμα, μοιάζει με την Μπιενάλε της Αθήνας, τις ομαδικές του ΔΕΣΤΕ, το Εικαστικό Πανόραμα του Κρατικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, τις ομαδικές σε δωμάτια ξενοδοχείων κ.ά.και ο τίτλος μας ετοιμάζει προκαταβολικά ερωτήματα:

Ποιος είναι ο Ενεστώτας χρόνος; Και ποιοι οι ανθολογούμενοι καλλιτέχνες; Το δεύτερο ερώτημα απαντάται με σαφήνεια: πρόκειται για εικαστικούς καλλιτέχνες, που δρουν κυρίως στον διεθνή χώρο, με έργα τρέχοντος ιδεολογικού προβληματισμού- για το αρχιτεκτονικό περιβάλλον, την επικοινωνία, τη σχέσεις ταυτότητας, κ.ά.- κάθε εκφραστικού μέσου (εγκαταστάσεις χώρου, βίντεο, φωτογραφία κ.ο.κ.) και σαφώς «κλειστής» επικοινωνιακής δέσμης, αφού απευθύνονται αποκλειστικά σε μυημένους, όχι απαραίτητα στην εικαστική αισθητική όσο στη βιβλιογραφία και την πανεπιστημιακή έρευνα.

Τα έργα απλώνονται με καλομελετημένη διαδοχή στον πρόσφορο πολυεπίπεδο χώρο του Μεγάρου- Νέα Πτέρυγα, όσο κι αν οι διάφορες τάσεις δύσκολα συνδέονται. Άλλωστε γι΄ αυτό και η λέξη πλουραλισμός είναι η μόνιμη επωδός τέτοιων ανθολογιών σαν την προκείμενη, που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων δραστήριους και διακεκριμένους καλλιτέχνες όπως οι Κ. Βελώνης, Β. Γκόκας, Λ. Θεοδώρου, Κ. Καβαλλιεράτος, Ε. Καμμά, Π. Κοκκινιάς, Η. Παπαηλιάκης, Μ. Παπακωνσταντίνου,

ΙΝFΟ

«Σε Ενεστώτα Χρόνο- Νέοι Έλληνες Καλλιτέχνες», οργάνωση Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, Μέγαρο Μουσικής ΑθηνώνΝέα Πτέρυγα, Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη, τηλ. 210-
9242.111, μέχρι 31 Μαρτίου

Γ. Σαπουντζής, Ι. Τουλιάτου, Α. Ψυχούλης, Poka-Yo, και πάντως όχι τους λίγο μεγαλύτερους Ν. Ναυρίδη, Αι. Παπαφιλίππου, Μ. Παπαδημητρίου κ.ά., που επίσης διακρίνονται στο εξωτερικό. Τα τρισδιάστατα έργα πλαστικής κυριαρχούν, τα βίντεο λιγότερα και – εδώ πρόκειται για έκπληξηπολλά έργα σε δύο διαστάσεις, αν όχι ελαιογραφίες, πάντως επίτοιχα και με θέματα που σχολιάζουν την ιστορία της τέχνης.

Δεν μιλάμε πάντως για άτομα – στο είδος αυτό της τέχνης κάθε έργο αντικαθίσταται από τη γενική ιδέα του όλα είναι «κάτι σαν…», όχι ευδιάκριτη και ιδιόγραφη εμμονή κάποιου σταρ. Η αυτοσχολιαστική διάθεση των καλλιτεχνών είναι έκδηλη, τα έργα είναι δοκίμια σχολαστικισμού περισσότερο παρά ψυχικές καταθέσεις, από αυτά που απευθύνονται σε κριτικές επιτροπές και όχι σε συγκινησιακούς μηχανισμούς μέθεξης.

Πέντε διδάκτορες (!) με μεταπτυχιακό δίπλωμα οι υπόλοιποι, αρκετοί από πανεπιστημιακές Σχολές Ντιζάιν και Αρχιτεκτονικής και πολλοί ενεργοί αρχιτέκτονες συναποτελούν μια επιλογή διανοουμένων του χώρου μάλλον, παρά «χειροτεχνών»-καλλιτεχνών, και έργων τέχνης για μουσεία και βιβλία, παρά για σπίτια.

Θα έπρεπε, πιστεύω, να δημοσιεύονται και τα βιογραφικά των επιμελητών- Δ. Βιτάλη, Τ. Πανδή, Σ. Σχιζάκης- αφού ο ρόλος τους αποδεικνύεται καθοριστικός σε μονομερείς ανθολογίες σαν κι αυτή.

Η επιλογή του έτους 1965 ως ιστορικής τομής και αφετηρίας στη γέννηση των καλλιτεχνών παραμένει αναιτιολόγητη, στην πραγματικότητα καμιά διάθεση ιστορικής περιοδολόγησης και αιτιολόγησης δεν υπάρχει στα κείμενα και στην πρακτική της έκθεσης, ούτε και κάποια συγκριτική αντιπαράθεση των γνωρισμάτων που ανέδειξαν τους συμμετέχοντες καλλιτέχνες ως καταλληλότερους των άλλων για να εκφράσουν το ζωντανό παρόν. Μιλώντας για τον Ενεστώτα χρειάζόμαστε άποψη για την Ιστορία, το Μέλλον, το Παρελθόν και μάλιστα για την ίδια τη ρευστότητα, ιδίως της σύγχρονης τέχνης, που ως γνωστόν καθημερινά αλλάζει ιεραρχήσεις, ανάλογα με το επίπεδο και την πηγή ενημέρωσης. «το ενεστώς δε ου φθάνω νοήσαι παρόν και παρέδραμεν ευθύς», όπως θα έλεγαν οι παλιότεροι.